Pabbajjākathāvaṇṇanā

2444. IccevaṃM2.129V2.105 nātisaṅkhepavitthāravasena vibhaṅgadvaye , tadaṭṭhakathāya ca āgataṃ vinicchayaṃ dassetvā idāni khandhakāgataṃ vinicchayaṃ dassetumārabhanto āha ‘‘ sīlakkhandhādī ’’ tiādi .

Tattha sīlakkhandhādiyuttenāti sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanasaṅkhātehi pañcahi khandhehi guṇarāsīhi yuttena samannāgatena .

Subhakkhandhenāti suvaṇṇāliṅgasadisavaṭṭakkhandhatāya subho sundaro khandho etassāti subhakkhandho , bhagavā , tena .

Iminā bāttiṃsalakkhaṇānamekadesabhūtassa samavaṭṭakkhandhatālakkhaṇassa paridīpakena vacanena lakkhaṇāhāranayena bāttiṃsalakkhaṇādikā sabbāpi rūpakāyasirī sandassitāti veditabbā .

Khandhaketi khandhānaṃ samūho khandhako , khandhānaṃ vā kāyanato dīpanato khandhako .

‘‘ Khandhā ’’ ti cettha pabbajjūpasampadādivinayakammasaṅkhātā , cārittavārittasikkhāpadasaṅkhātā ca paññattiyo adhippetā .

Pabbajjādīni hi bhagavatā paññattattā ‘‘ paññattiyo ’’ ti vuccanti .

Paññattiyañca khandha -saddo dissati ‘‘ dārukkhandho ( saṃ . ni .4.241) aggikkhandho ( paṭi . ma .1.116) udakakkhandho ’’ tiādīsu ( a . ni .6.37) viya .

Apica bhāgarāsatthatāV2.106 cettha yujjatiyeva tāsaṃ paññattīnaṃ bhāgaso , rāsito ca vibhattattā .

Tasmiṃ khandhake .

Pi -saddo vuttāpekkhāya pañcasatikasattasatikakkhandhake dve vajjetvāM2.130 pabbajjakkhandhakādike bhikkhunikhandhakapariyosāne vīsatividhe khandhake vuttavinicchayassa idha vakkhamānattā .

Tadeva sandhāyāha ‘‘ khandhakepi pavakkhāmi , samāsena vinicchayan ’’ ti .

2445.‘‘ Mātarā pitarā ’’ ti iminā janakāyeva adhippetā .

‘‘ Bhaṇḍukammaṃ , samaṇakaraṇaṃ , pabbājananti ca pariyāya-saddā ’’ ti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā ’’ ti ( mahāva .98) imissā pāḷiyā aṭṭhakathāya ( mahāva . aṭṭha .98) vuttaṃ .

Āpucchitvāti ettha ‘‘ saṅghan ’’ ti seso .

2446. Vāvaṭoti pasuto , yuttapayuttoti attho .

‘‘ Pabbājetvā ānaya iti cā ’’ ti padacchedo .

Ettha ca tidhā pabbājanaṃ veditabbaṃ kesacchedanaṃ , kāsāyaacchādanaṃ , saraṇadānanti , imāni tīṇi karonto ‘‘ pabbājetī ’’ ti vuccati .

Tesu ekaṃ , dve vāpi karonto tathā voharīyatiyeva .

Tasmā ‘‘ pabbājetvānayā ’’ ti iminā kese chinditvā kāsāyāni acchādetvā ānehīti ayamattho dīpitoti daṭṭhabbo .

2447. Avuttoti upajjhāyena anuyyojito .

So daharo sace taṃ sayameva kesacchedanakāsāyacchādanehi pabbājeti , vaṭṭatīti yojanā .

2448. Tatthāti attano samīpe .

Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanaparihāratthaṃ vuttaṃ .

Tena sabhikkhuke vihāre aññampi bhikkhuṃ ‘‘ etassa kese chindā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭati .

Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vadati .

2450.‘‘ PurisaṃM2.131 bhikkhuto añño , pabbājeti na vaṭṭatī ’’ ti idaṃ saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tenevāha ‘‘ sāmaṇero ’’ tiādi .

2451. Ubhinnampi theratherīnaṃ ‘‘ imehi cīvarehi imaṃ acchādehī ’’ ti āṇattiyā sāmaṇeropiV2.107 vā hotu , tathā sāmaṇerī vā hotu , te ubho sāmaṇerasāmaṇerī kāsāyāni dātuṃ labhantīti yojanā .

2452-4.

Pabbājentena bhikkhunāti ettha ‘‘ tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā ’’ ti vattabbaṃ evañhi katvā kesāpanayanassa aṭṭhakathāyaṃ vuttattā .

Vuttañhi tattha ‘‘ āvuso , suṭṭhu upadhārehi , satiṃ upaṭṭhāpehīti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ .

Ācikkhantena ca vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikkūlabhāvaṃ , nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontena ācikkhitabban ’’ tiādi .

Kimatthamevaṃ karīyatīti ce ?

Sace upanissayasampanno hoti , tassa khuraggeyeva arahattapāpuṇanatthaṃ .

Vuttañcetaṃ aṭṭhakathāyaṃ –

‘‘ Ye hi keci khuragge arahattaṃ pattā , sabbe te evarūpaṃ savanaṃ labhitvā kalyāṇamittena ācariyena dinnanayaṃ nissāya , no anissāya , tasmāssa āditova evarūpī kathā kathetabbā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .34).

Eteneva byatirekato ito aññā aniyyānikakathā na kathetabbāti dīpitaṃ hoti .

Gomayādināti gomayacuṇṇādinā .

Ādi -saddena mattikādīnaṃ gahaṇaṃ .

Pīḷakā vāti thullapīḷakā vā .

Kacchu vāti sukhumakacchu vā .

Niyaṃputtan tiM2.132 attano puttaṃ .

‘‘ Bhikkhunā ’’ ti imassa padassa dūrattā ‘‘ yatinā ’’ ti āha .

2455-6.

Kasmā pana evaṃ nahāpetabboti āha ‘‘ ettakenāpī ’’ tiādi .

Soti pabbajjāpekkho .

Upajjhāyakādisūti ettha ādi -saddena ācariyasamānupajjhāyakādīnaṃ gahaṇaṃ .

Pāpuṇanti hīti ettha hi -saddo yasmā-padatthe vattati .

Yasmā ettakenāpi upajjhāyādīsu sagāravo hoti , yasmā ca evarūpaṃ upakāraṃ labhitvā kulaputtā uppannaṃ anabhiratiṃ paṭivinodetvā sikkhāyo paripūretvā nibbānaṃ pāpuṇissanti , tasmā evarūpo upakāro kātabboti attho .

2458. Ekatoti sabbāni cīvarāni ekato katvā .

2459. AthātiV2.108 adhikārantarārambhe nipāto .

Tassa hatthe adatvāpi upajjhāyo vā ācariyo vāpi sayameva taṃ pabbajjāpekkhaṃ acchādeti , vaṭṭatīti yojanā .

2460. Adinnacīvarassa aggahetabbattā āha ‘‘ apanetvā tato sabbaṃ , puna dātabbameva tan ’’ ti .

Tatoti tassa sarīrato .

Tan ti cīvaraṃ .

2461-2.

Etadeva āha ‘‘ bhikkhunā ’’ tiādinā .

Adinnaṃ na vaṭṭatīti ettha pabbajjā na ruhatīti vadanti .

Tasseva santakaṃ vāpi cīvaraṃ adinnaṃ na vaṭṭati attasantake ācariyupajjhāyānaṃ attano santake cīvare kā kathā vattabbameva natthīti attho .

Bhikkhūti ye tattha sannipatitā .

Kārāpetvāna ukkuṭin ti ettha sabbadhātvatthānugato karoti-saddo gahitoti ukkuṭikaṃ nisīdāpetvāti attho gahetabbo ,‘‘ ukkuṭikan ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .34) aṭṭhakathā pāṭho gāthābandhasukhatthaṃ idha ka-kāralopena niddiṭṭho .

2464. EkapadaṃM2.133 vāpīti buddhamiccādikaṃ ekampi vā padaṃ .

Ekakkharampi vāti bukārādiakkharesu ekampi vā akkharaṃ .

Paṭipāṭin ti ‘‘ buddha ’’ miccādikaṃ padapantiṃ .

2465. Akattabbappakārantaraṃ dassetumāha ‘‘ tikkhattuṃ yadi vā ’’ tiādi .

Tathā sesesūti yadi vā ‘‘ dhammaṃ saraṇan ’’ ti tikkhattuṃ deti ,‘‘ saṅghaṃ saraṇan ’’ ti yadi vā tikkhattuṃ deti , evampi tīṇi saraṇāni adinnāneva honti .

2466. Anunāsikantāni katvā dātabbānīti sambandho .

Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedaṃ akatvā dātabbānīti dassetuṃ ‘‘ ekābaddhāni vā panā ’’ ti vuttaṃ .

Vicchinditvā padapaṭipāṭito ma-kārantaṃ katvā dānasamaye vicchedaṃ katvā .

Mantānīti ‘‘ buddhaṃ saraṇaṃ iccādinā ma-kārantāni .

‘‘ Buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī ’’ tiādinā nayena niggahitantameva katvā na dātabbanti ‘‘ athā ’’ ti āha .

2467. Suddhi nāma ācariyassa ñattiyā , kammavācāya ca uccāraṇavisuddhi .

Pabbajjāti sāmaṇerasāmaṇeripabbajjā .

Ubhatosuddhiyā vināti ubhatosuddhiṃ vinā ācariyantevāsīnaṃV2.109 ubhinnaṃ tīsu saraṇattayadānaggahaṇesu uccāraṇasuddhiṃ vinā , ekassāpi akkharassa vipattisabbhāve na hotīti attho .

2468-9.

‘‘ Pabbajjāguṇamicchatā ’’ ti idaṃ ‘‘ ācariyena , antevāsikenā ’’ ti padadvayassa visesanaṃ daṭṭhabbaṃ , antevāsikassa pabbajjāguṇaṃ icchantena ācariyena , attano pabbajjāguṇaṃ icchantena antevāsikena ca bu-ddha-kārādayo vaṇṇā bu-kāra dha-kārādayo vaṇṇā akkharā ṭhānakaraṇasampadaṃ kaṇṭhatālumuddhadantaoṭṭhanāsikābhedaṃ ṭhānasampadañcaM2.134 akkharuppattisādhakatamajivhāmajjhādikaraṇasampadañca ahāpentena aparihāpentena vattabbāti yojanā .

Kasmā idameva daḷhaṃ katvā vuttanti āha ‘‘ ekavaṇṇavināsenā ’’ tiādi .

Hi -saddo yasmā-padatthe , yasmā ekassāpi vaṇṇassa vināsena anuccāraṇena vā duruccāraṇena vā pabbajjā na ruhati , tasmā evaṃ vuttanti adhippāyo .

2470. Yadi siddhāti sāsaṅkavacanena ubhatouccāraṇasuddhiyā dukkarattaṃ dīpetvā ‘‘ appamattehi bhavitabban ’’ ti ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃ anusiṭṭhi dinnā hoti .

Saraṇagamanatovāti avadhāraṇena sāmaṇerapabbajjā upasampadā viya ñatticatutthena kammena na hoti , idānipi saraṇagamaneneva sijjhatīti dīpeti .

Hi -saddo pasiddhiyaṃ .

Yathāha –

‘‘ Yasmā saraṇagamanena upasampadā parato paṭikkhittā , tasmā sā etarahi saraṇagamanamatteneva na ruhati .

Sāmaṇerassa pabbajjā pana yasmā paratopi ‘ anujānāmi , bhikkhave , imehi tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajjan ’ ti ( mahāva .105) anuññātā eva , tasmā sā etarahipi saraṇagamanamatteneva ruhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .34).

Saraṇagamanato eva pabbajjā yadipi kiñcāpi siddhā nipphannā , tathāpi assa sāmaṇerassa ‘‘ idañcidañca mayā pūretabbaṃ sīlan ’’ ti ñatvā paripūraṇatthāya bhikkhunā dasa sīlāni dātabbānīti yojanā .

Yathāha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni , tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ .

Pāṇātipātā veramaṇī ’’ tiādi ( mahāva .106).

Pabbajjākathāvaṇṇanā .

2471. Upajjhāyan tiM2.135V2.110 vajjāvajje upanijjhāyatīti upajjhāyo , taṃ , bhagavatā vuttehi aṅgehi samannāgato paripuṇṇadasavasso puggalo .

Nivāsetvā ca pārupitvā ca sirasi añjaliṃ paggahetvā attano abhimukhe ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘ upajjhāyo me , bhante , hohī ’’ ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘ sāhu , lahu , opāyikaṃ , paṭirūpaṃ , pāsādikena sampādehī ’’ ti imesu pañcasu padesu aññataraṃ kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā atrajamiva taṃ gahetvā vajjāvajjaṃ upaparikkhitvā dosena niggaṇhitvā saddhivihārike sikkhāpento upajjhāyo nāma .

Vijjāsippaṃ , ācārasamācāraṃ vā sikkhitukāmehi ādarena caritabbo upaṭṭhātabboti ācariyo , taṃ , upajjhāye vuttalakkhaṇasamannāgatoyeva puggalo .

Vuttanayeneva nisīditvā ‘‘ ācariyo me , bhante , hohi , āyasmato nissāya vacchāmī ’’ ti tikkhattuṃ vatvā āyācanāya katāya ‘‘ sāhū ’’ tiādīsu pañcasu aññataraṃ vatvā tasmiṃ sampaṭicchite pituṭṭhāne ṭhatvā puttaṭṭhāniyaṃ antevāsiṃ sikkhāpento ācariyo nāma .

Ettha ca sāhūti sādhu .

Lahūti agaru , mama tuyhaṃ upajjhāyabhāve bhāriyaṃ natthīti attho .

Opāyikan ti upāyapaṭisaṃyuttaṃ , taṃ upajjhāyaggahaṇaṃ iminā upāyena tvaṃ me ito paṭṭhāya bhāro jātosīti vuttaṃ hoti .

Paṭirūpan ti anurūpaṃ te upajjhāyaggahaṇanti attho .

Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena .

Sampādehīti tividhaṃ sikkhaṃ nipphādehīti attho .

Kāyena vāti hatthamuddādiṃ dassento kāyena vā .

Nāmavisesaṃ vinā pūretabbavattānaṃ samatāya ubhopi ekato vuttā .

EtāniM2.136 vattāni upajjhāyassa saddhivihārikena , ācariyassa antevāsikenāpi evameva kātabbānevāti .

Vasatāti vasantena .

Piyasīlenāti piyaṃ sīlametassāti piyasīlo , tena , sīlaṃ paripūritukāmenāti vuttaṃ hoti .

2472-3.

Āsanaṃ paññapetabban ti ettha ‘‘ kālasseva vuṭṭhāya upāhanā omuñcitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ’’ ti ( mahāva .66) vuttā pubbakiriyā vattabbā .

Āsanaṃ paññapetabban tiV2.111 dantakaṭṭhakhādanaṭṭhānaṃ sammajjitvā nisīdanatthāya āsanaṃ paññapetabbaṃ .

Iminā ca yāgupānaṭṭhānādīsupi āsanāni paññapetabbānevāti dassitaṃ hoti .

Dantakaṭṭhaṃ dātabban ti mahantaṃ , majjhimaṃ , khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti , catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva dātabbaṃ .

Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti , atha yādisaṃ labhati , tādisaṃ dātabbaṃ .

Mukhodakaṃ dātabban ti mukhadhovanodakaṃ mukhodakanti majjhepadalopīsamāso , taṃ dentena sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti , catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbaṃ .

Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti , atha yādisaṃ labhati , tādisaṃ dātabbaṃ .

Sace duvidhampi vaḷañjeti , duvidhampi upanetabbaṃ .

‘‘ Mukhodakaṃ mukhadhovanaṭṭhāne ṭhapetvā avasesaṭṭhānāni sammajjitabbāni .

Sammajjantena ca vaccakuṭito paṭṭhāya sammajjitabbaṃ .

There vaccakuṭiṃ gate pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ , evaṃ pariveṇaṃ asuññaṃ hotī ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .64 atthato samānaṃ ) vuttanayeneva sammajjitabbaṃ .

TatoM2.137 uttariṃ kattabbaṃ dassetumāha ‘‘ tassa kālenā ’’ tiādi .

Tassāti upajjhāyassa vā ācariyassa vā .

Kālenāti yāgupānakāle .

Idhāpi ‘‘ āsanaṃ paññapetabban ’’ ti seso .

Yathāha ‘‘ there vaccakuṭito anikkhanteyeva āsanaṃ paññapetabbaṃ .

Sarīrakiccaṃ katvā āgantvā tasmiṃ nisinnassa ‘ sace yāgu hotī ’ tiādinā nayena vuttaṃ vattaṃ kātabban ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .64).

Yāgu tassupanetabbāti ettha ‘‘ bhājanaṃ dhovitvā ’’ ti seso .

Yathāha –

‘‘ bhājanaṃ dhovitvā yāgu upanāmetabbā ’’ ti ( mahāva .66).

Saṅghato vāti salākādivasena saṅghato labbhamānā vā .

Kulatopi vāti upāsakādikulato vā .

‘‘ Patte vattañca kātabban ’’ ti idaṃ ‘‘ yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabbaṃ , upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃV2.112 .

Sace so deso uklāpo hoti , so deso sammajjitabbo ’’ ti ( mahāva .66) āgatavattaṃ sandhāyāha .

Divā bhuttapattepi kātabbaṃ eteneva dassitaṃ hoti .

Vattaṃ ‘‘ gāmappavesane ’’ ti idaṃ ‘‘ sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti , nivāsanaṃ dātabbaṃ , paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabban ’’ tiādinayappavattaṃ ( mahāva .66) vattaṃ sandhāyāha .

‘‘ Kātabban ’’ ti idaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ .

2474. Cīvare yāni vattānīti gāmaṃ pavisitukāmassa cīvaradāne , paṭinivattassa cīvaraggahaṇasaṅgharaṇapaṭisāmanesu mahesinā yāni vattāni vuttāni , tāni ca kātabbāni .

Senāsane tathāti ‘‘ yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharatī ’’ tiādināM2.138 ( mahāva .66) vuttanayena ‘‘ senāsane kattabban ’’ ti dassitaṃ senāsanavattañca .

Pādapīṭhakathalikādīsu tathāti yojanā .

Upajjhāye gāmato paṭinivatte ca jantāghare ca ‘‘ pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabban ’’ ti ( mahāva .66) evamāgataṃ vattañca kātabbaṃ .

Ādi -saddena ‘‘ upajjhāyo pānīyena pucchitabbo ’’ tiādivattaṃ ( mahāva .66) saṅgaṇhāti .

2475. Evaṃ sabbattha vattesu pāṭiyekkaṃ dassiyamānesu papañcoti khandhakaṃ oloketvā sukhaggahaṇatthāya gaṇanaṃ dassetukāmo āha ‘‘ evamādīnī ’’ tiādi .

Rogato vuṭṭhānāgamanantānīti ācariyupajjhāyānaṃ rogato vuṭṭhānāgamanapariyosānāni .

Sattatiṃsasataṃ siyun ti sattatiṃsādhikasatavattānīti attho .

Tāni pana vattāni khandhakapāḷiyā ( mahāva .66) āgatakkamena evaṃ yathāvuttagaṇanāya samānetabbāni – dantakaṭṭhadānaṃ , mukhodakadānaṃ , āsanapaññāpanaṃ , sace yāgu hoti , bhājanaṃ dhovitvā yāguyā upanāmanaṃ , yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmanaṃ , upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ , sace so deso uklāpo hoti , tassa sammajjanaṃ , sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti , tassa nivāsanadānaṃ , paṭinivāsanapaṭiggahaṇaṃ , kāyabandhanadānaṃ , saguṇaṃ katvāV2.113 saṅghāṭidānaṃ , dhovitvā sodakapattassa dānaṃ , sace upajjhāyo pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati , timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvāM2.139 gaṇṭhikaṃ parimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa pacchāsamaṇena gamanaṃ , nātidūranaccāsanne gamanaṃ , pattapariyāpannassa paṭiggahaṇaṃ , na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathāopātanaṃ , upajjhāyassa āpattisāmantā bhaṇamānassa ca nivāraṇaṃ , nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanaṃ , pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ , paccuggantvā pattacīvarapaṭiggahaṇaṃ , paṭinivāsanadānaṃ , nivāsanapaṭiggahaṇaṃ , sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti , muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ , neva uṇhe cīvarassa nidahanaṃ , majjhe yathā bhaṅgo na hoti , evaṃ caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvarassa saṅgharaṇaṃ , obhoge kāyabandhanassa karaṇaṃ , sace piṇḍapāto hoti , upajjhāyo ca bhuñjitukāmo hoti , udakaṃ datvā piṇḍapātassa upanāmanaṃ , upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ , bhuttāvissa udakaṃ datvā pattaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā vodakaṃ katvā muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ , na ca uṇhe pattassa nidahanaṃ , pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –

Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ , na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ , cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ , upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanassa uddharaṇaṃ , pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ paṭisāmanaṃ , sace so deso uklāpo hoti , tassa sammajjanaṃ , sace upajjhāyo nhāyitukāmo hoti , nhānassa paṭiyādanaṃ , sace sītena attho hoti , sītassa sace uṇhena attho hoti , uṇhassa paṭiyādanaṃ , sace upajjhāyo jantāgharaṃ pavisitukāmo hoti , cuṇṇassaM2.140 sannayanaṃ , mattikātemanaṃ , jantāgharapīṭhaṃ ādāya upajjhāyassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā jantāgharapīṭhaṃ datvā cīvaraṃ paṭiggahetvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , cuṇṇadānaṃ , mattikādānaṃ , sace ussahati , jantāgharaṃ pavisitabbaṃ –

Jantāgharaṃ pavisantena mattikāya mukhaṃ makkhetvā purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharappaveso , na therānaṃ bhikkhūnaṃ anupakhajja nisīdanaṃ , na navānaṃ bhikkhūnaṃ āsanena paṭibāhanaṃ , jantāghare upajjhāyassa parikammassa karaṇaṃ , jantāgharā nikkhamantena jantāgharapīṭhaṃ ādāyaV2.114 purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharā nikkhamanaṃ , udakepi upajjhāyassa parikammakaraṇaṃ , nhātena paṭhamataraṃ uttaritvā attano gattaṃ vodakaṃ katvā nivāsetvā upajjhāyassa gattato udakassa pamajjanaṃ , nivāsanadānaṃ , saṅghāṭidānaṃ , jantāgharapīṭhaṃ ādāya paṭhamataraṃ āgantvā āsanassa paññāpanaṃ , pādodakapādapīṭhapādakathalikānaṃ upanikkhipanaṃ , upajjhāyassa pānīyena pucchanaṃ , sace uddisāpetukāmo hoti , uddisāpanaṃ , sace paripucchitukāmo hoti , paripucchanaṃ , yasmiṃ vihāre upajjhāyo viharati , sace so vihāro uklāpo hoti , sace ussahati , tassa sodhanaṃ , vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvarassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , nisīdanapaccattharaṇassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , bhisibibbohanassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , mañcassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , pīṭhassa nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , mañcapaṭipādakānaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , kheḷamallakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , apassenaphalakassa nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃ , bhūmattharaṇassa yathāpaññattassa sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipanaṃM2.141 , sace vihāre santānakaṃ hoti , ullokā paṭhamaṃ ohāraṇaṃ , ālokasandhikaṇṇabhāgānaṃ pamajjanaṃ , sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti , coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ , sace kāḷavaṇṇakatā bhūmi kaṇṇakitā hoti , coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjanaṃ , sace akatā hoti bhūmi , udakena paripphositvā pamajjanaṃ ‘‘ mā vihāro rajena uhaññī ’’ ti , saṅkāraṃ vicinitvā ekamantaṃ chaḍḍanaṃ , bhūmattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ , mañcapaṭipādakānaṃ otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ , mañcassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ , pīṭhassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena asaṅghaṭṭentena kavāṭapīṭhaṃ atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ , bhisibibbohanassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ , nisīdanapaccattharaṇassa otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññāpanaṃ , kheḷamallakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ , apassenaphalakassa otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭṭhāne ṭhapanaṃ , pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ –

PattaṃV2.115 nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā pattassa nikkhipanaṃ , na ca anantarahitāya bhūmiyā pattassa nikkhipanaṃ , cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthenaM2.142 cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvarassa nikkhipanaṃ , sace puratthimāya sarajā vātā vāyanti , puratthimānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ , tathā pacchimānaṃ , tathā uttarānaṃ , tathā dakkhiṇānaṃ vātapānānaṃ thakanaṃ , sace sītakālo hoti , divā vātapānānaṃ vivaraṇaṃ , rattiṃ thakanaṃ , sace uṇhakālo hoti , divā vātapānānaṃ thakanaṃ , rattiṃ vivaraṇaṃ , sace pariveṇaṃ uklāpaṃ hoti , pariveṇassa sammajjanaṃ , sace koṭṭhako uklāpo hoti , koṭṭhakassa sammajjanaṃ , sace upaṭṭhānasālā uklāpā hoti , tassā sammajjanaṃ , sace aggisālā uklāpā hoti , tassā sammajjanaṃ , sace vaccakuṭi uklāpā hoti , tassā sammajjanaṃ , sace pānīyaṃ na hoti , pānīyassa upaṭṭhāpanaṃ , sace paribhojanīyaṃ na hoti , paribhojanīyassa upaṭṭhāpanaṃ , sace ācamanakumbhiyā udakaṃ na hoti , ācamanakumbhiyā udakassa āsiñcanaṃ , sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti , saddhivihārikena vūpakāsanaṃ vūpakāsāpanaṃ vā , dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ , sace upajjhāyassa kukkuccaṃ uppannaṃ hoti , saddhivihārikena vinodanaṃ vinodāpanaṃ vā , dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ , sace upajjhāyassa diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti , saddhivihārikena vivecanaṃ vivecāpanaṃ vā , dhammakathāya vā tassa karaṇaṃ , sace upajjhāyo garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa parivāsaṃ dadeyyā ’’ ti , sace upajjhāyo mūlāyapaṭikassanāraho hoti , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kintiM2.143 nu kho saṅgho upajjhāyaṃ mūlāya paṭikasseyyā ’’ ti , sace upajjhāyo mānattāraho hoti , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa mānattaṃ dadeyyā ’’ ti , sace upajjhāyo abbhānāraho hoti , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kinti nu kho saṅgho upajjhāyaṃ abbheyyā ’’ ti , sace saṅgho upajjhāyassa kammaṃ kattukāmo hoti tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa kammaṃ na kareyya , lahukāya vā pariṇāmeyyā ’’ ti , kataṃ vā panassa hoti saṅghena kammaṃ tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā , saddhivihārikena ussukkakaraṇaṃ ‘‘ kinti nu kho upajjhāyo sammā vatteyya , lomaṃ pāteyya , netthāraṃ vatteyya , saṅgho taṃ kammaṃ paṭippassambheyyā ’’ ti , sace upajjhāyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hotiV2.116 , saddhivihārikena dhovanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘ kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ dhoviyethā ’’ ti , sace upajjhāyassa cīvaraṃ kātabbaṃ hoti , saddhivihārikena karaṇaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘ kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ kariyethā ’’ ti , sace upajjhāyassa rajanaṃ pacitabbaṃ hoti , saddhivihārikena pacanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘ kinti nu kho upajjhāyassa rajanaṃ paciyethā ’’ ti , sace upajjhāyassa cīvaraṃ rajetabbaṃ hoti , saddhivihārikena rajanaṃ ussukkakaraṇaṃ vā ‘‘ kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ rajiyethā ’’ ti , cīvaraṃ rajantena sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajanaṃ , na ca acchinne theve pakkamanaṃ , upajjhāyaṃ anāpucchā na ekaccassa pattadānaṃ , na ekaccassa pattapaṭiggahaṇaṃ , na ekaccassa cīvaradānaṃ , na ekaccassa cīvarapaṭiggahaṇaṃ , na ekaccassa parikkhāradānaṃ , na ekaccassa parikkhārapaṭiggahaṇaṃ , na ekaccassa kesacchedanaṃ , na ekaccena kesānaṃ chedāpanaṃ , na ekaccassa parikammakaraṇaṃ , na ekaccena parikammassa kārāpanaṃ , na ekaccassa veyyāvaccakaraṇaṃ , na ekaccena veyyāvaccassaM2.144 kārāpanaṃ , na ekaccassa pacchāsamaṇena gamanaṃ , na ekaccassa pacchāsamaṇassa ādānaṃ , na ekaccassa piṇḍapātassa nīharaṇaṃ , na ekaccena piṇḍapātanīharāpanaṃ , na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmappavesanaṃ , na susānagamanaṃ , na disāpakkamanaṃ , sace upajjhāyo gilāno hoti , yāvajīvaṃ upaṭṭhānaṃ , vuṭṭhānamassa āgamananti tesu kānici vattāni savibhattikāni , kānici avibhattikāni , tesu avibhattikānaṃ vibhāge vuccamāne yathāvuttagaṇanāya atirekatarāni honti , taṃ pana vibhāgaṃ anāmasitvā piṇḍavasena gahetvā yathā ayaṃ gaṇanā dassitāti veditabbā .

2476. Akarontassāti ettha ‘‘ vattan ’’ ti seso .

Anādaravaseneva vattaṃ akarontassa bhikkhuno tena vattabhedena vattākaraṇena sabbattha sattatiṃsādhikasatappabhedaṭṭhāne tattakaṃyeva dukkaṭaṃ pakāsitanti yojanā .

Upajjhāyācariyavattakathāvaṇṇanā .

2477. Evaṃ upajjhāyācariyavattāni saṅkhepena dassetvā upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsīnaṃ kātabbavattāni dassetumāha ‘‘ upajjhāyassa vattānī ’’ tiādi .

Upajjhāyassa vattānīti upajjhāyena saddhivihārikassa yuttapattakāle kattabbattā upajjhāyāyattavattānītiV2.117 attho .

Tathā saddhivihāriketi yathā saddhivihārikena upajjhāyassa kātabbāni , tathā upajjhāyena saddhivihārike kātabbāni .

Upajjhāyācariyavattesu gāmappavese pacchāsamaṇena hutvā nātidūranaccāsannagamanaṃ , na antarantarā kathāopātanaṃ , āpattisāmantā bhaṇamānassa nivāraṇaṃ , pattapariyāpannapaṭiggahaṇanti cattāri vattāni , na ekaccassa pattadānādianāpucchādisāpakkamanāvasānāni vīsati paṭikkhepā ceti etāniM2.145 catuvīsati vattāni ṭhapetvā avasesāni terasādhikasatavattāni sandhāyāha ‘‘ sataṃ terasa hontevā ’’ ti , terasādhikasatavattāni hontīti attho .

Ācariyena antevāsikepi ca kātabbavattāni tathā tattakānevāti attho .

Saddhivihārikantevāsikavattakathāvaṇṇanā .

2478. Upajjhāyācariyehi saddhivihārikantevāsikānaṃ nissayapaṭippassaddhippakāraṃ dassetumāha ‘‘ pakkante vāpī ’’ tiādi .

Pakkante vāpi vibbhante vāpi pakkhasaṅkante vāpi mate vāpi āṇattiyā vāpi evaṃ pañcadhā upajjhāyā saddhivihārikena gahito nissayo paṭippassambhatīti yojanā .

Pakkanteti tadahu apaccāgantukāmatāya disaṃ gate .

Vibbhanteti gihibhāvaṃ patte .

Pakkhasaṅkantaketi titthiyāyatanaṃ gate .

Mateti kālakate .

Āṇattiyāti nissayapaṇāmanena .

2479-80.

Ācariyamhāpi antevāsikena gahitanissayassa bhedanaṃ chadhā chappakārena hotīti yojanā .

Kathanti āha ‘‘ pakkante cā ’’ tiādi .

Taṃ upajjhāyato nissayabhede vuttanayameva .

Visesaṃ pana sayameva vakkhati ‘‘ āṇattiyan ’’ tiādinā .

Āṇattiyan ti ettha visesatthajotako pana-saddo luttaniddiṭṭho .

Ubhinnampi dhuranikkhepanepi cāti ācariyassa nissayapaṇāmane pana ubhinnaṃ ācariyantevāsikānaṃyeva aññamaññanirālayabhāve sati nissayabhedo hoti , na ekassāti attho .

Tamevatthaṃ byatirekato daḷhīkaroti ‘‘ ekekassā ’’ tiādinā .

Ekekassa vā ubhinnaṃ vā ālaye sati na bhijjatīti yojanā .

Yathāha –

‘‘ ĀṇattiyaṃM2.146V2.118 pana sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmeti , antevāsiko ca ‘ kiñcāpi maṃ ācariyo paṇāmeti , atha kho hadayena muduko ’ ti sālayova hoti , nissayo na paṭippassambhatiyeva .

Sacepi ācariyo sālayo , antevāsiko nirālayo ‘ na dāni imaṃ nissāya vasissāmī ’ ti dhuraṃ nikkhipati , evampi na paṭippassambhati .

Ubhinnaṃ sālayabhāve pana na paṭippassambhatiyeva .

Ubhinnaṃ dhuranikkhepena paṭippassambhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .83).

Ayaṃ pana viseso ācariyāṇattiyā nissayabhedeyeva dassito , na upajjhāyāṇattiyā .

Sāratthadīpaniyaṃ pana ‘‘ sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmetītiādi sabbaṃ upajjhāyassa āṇattiyampi veditabban ’’ ti vuttaṃ .

2481. Evaṃ pañca sādhāraṇaṅgāni dassetvā asādhāraṇaṅgaṃ dassetumāha ‘‘ upajjhāyasamodhāna-gatassāpi ca bhijjatī ’’ ti .

Tattha samodhānagamanaṃ sarūpato , pabhedato ca dassetumāha ‘‘ dassanaṃ savanañcāti , samodhānaṃ dvidhā matan ’’ ti .

Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .83) gahetabbo .

Ganthavitthārabhīrūnaṃ anuggahāya pana idha na vitthārito .

2482-3.

Sabhāge dāyake asante addhikassa ca gilānassa ca ‘‘ gilānena maṃ upaṭṭhahā ’’ ti yācitassa gilānupaṭṭhākassa ca nissayaṃ vinā vasituṃ doso natthīti yojanāM2.147 .

‘‘ Gilānupaṭṭhākassā ’’ ti vattabbe gāthābandhavasena rassattaṃ .

Iminā sabhāge nissayadāyake sante ekadivasampi parihāro na labbhatīti dīpeti .

Attano vane phāsuvihārataṃ jānatāti attano samathavipassanāpaṭilābhassa vane phāsuvihāraṃ jānantenapi .

‘‘ Sabhāge dāyake asante ’’ ti padacchedo .

Sabbametaṃ vidhānaṃ antovassato aññasmiṃ kāle veditabbaṃ .

Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana samantapāsādikāya gahetabbo .

Nissayapaṭippassambhanakathāvaṇṇanā .

2484. KuṭṭhamassaV2.119 atthīti kuṭṭhī , taṃ .

‘‘ Gaṇḍin ’’ tiādīsupi eseva nayo .

Rattasetādibhedena yena kenaci kuṭṭhena vevaṇṇiyaṃ pattasarīranti attho .

Yathāha –

‘‘ Rattakuṭṭhaṃ vā hotu kāḷakuṭṭhaṃ vā , yaṃ kiñci kiṭibhadaddukacchuādippabhedampi sabbaṃ kuṭṭhamevāti vuttaṃ .

Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti , na pabbājetabbo .

Sace pana nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti , vaṭṭati .

Mukhe , pana hatthapādapiṭṭhesu vā sacepi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ nakhapiṭṭhito khuddakapamāṇampi na vaṭṭatiyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ .

Taṃ tikicchāpetvā pabbājentenāpi pakativaṇṇe jāteyeva pabbājetabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .88).

Nakhapiṭṭhippamāṇanti ettha ‘‘ kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

Gaṇḍin tiM2.148 medagaṇḍādigaṇḍabhedavantaṃ .

Yathāha ‘‘ medagaṇḍo vā hotu añño vā , yo koci kolaṭṭhimattakopi ce vaḍḍhanakapakkhe ṭhito gaṇḍo hoti , na pabbājetabbo ’’ tiādi ( mahāva . aṭṭha .88).

Kolaṭṭhīti badaraṭṭhi .

Kilāsin ti kilāsavantaṃ .

Yathāha –

‘‘ kilāsoti nabhijjanakaṃ napaggharaṇakaṃ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ kuṭṭhaṃ , yena gunnaṃ viya sabalaṃ sarīraṃ hotī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .88).

Ca -saddo sabbehi upayogavantehi paccekaṃ yojetabbo .

Sosin ti khayarogavantaṃ .

Yathāha –

‘‘ sosoti sosabyādhi .

Tasmiṃ sati na pabbājetabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .88).

Apamārikan ti apamāravantaṃ .

Yathāha –

‘‘ apamāroti pittummāro vā yakkhummāro vā .

Tattha pubbaverikena amanussena gahito duttikiccho hoti , appamattakepi pana apamāre sati na pabbājetabbo ’’ ti .

Rājabhaṭan ti rañño bhattavetanabhaṭaṃ vā ṭhānantaraṃ pattaṃ vā appattaṃ vā rājapurisaṃ .

Yathāha –

‘‘ amacco vā hotu mahāmatto vā sevako vā kiñci ṭhānantaraṃ patto vā appatto vā , yo koci rañño bhattavetanabhaṭo .

Sabbo ‘ rājabhaṭo ’ ti saṅkhyaṃ gacchatī ’’ ti .

Coran ti manussehi appamādanaṃ gāmaghātapanthaghātādikammena pākaṭaṃ corañca .

Likhitakan ti yaṃ kañci corikaṃ vā aññaṃ vā garuṃ rājāparādhaṃ katvā palātaṃ , rājā ca naṃ paṇṇe vā potthake vā ‘‘ itthannāmoV2.120 yattha dissati , tattha gahetvā māretabbo ’’ ti vā ‘‘ hatthapādādīnissa chinditabbānī ’’ ti vā ‘‘ ettakaṃ nāma daṇḍaṃ harāpetabbo ’’ ti vā likhāpeti , evarūpaṃ likhitakaṃ .

‘‘ Kārabhedakan ’’ ti gāthābandhavasena rasso kato .

Kārabhedakan ti dātabbakarassa vā katacorakammassa vā kāraṇāM2.149 kārāghare pakkhitto vā nigaḷabandhanādīhi baddho vā , tato so muccitvā palāyati , evarūpaṃ kārābhedakañca .

Yathāha –

‘‘ kārā vuccati bandhanāgāraṃ , idha pana andubandhanaṃ vā hotu saṅkhalikabandhanaṃ vā rajjubandhanaṃ vā gāmabandhanaṃ vā nigamabandhanaṃ vā nagarabandhanaṃ vā purisagutti vā janapadabandhanaṃ vā dīpabandhanaṃ vā , yo etesu yaṃ kiñci bandhanaṃ chinditvā bhinditvā muñcitvā vivaritvā vā passamānānaṃ vā apassamānānaṃ vā palāyati , so ‘ kārābhedako ’ ti saṅkhyaṃ gacchatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .92).

2485. Kasāhatan ti iṇaṃ gahetvā dātuṃ asamatthattā ‘‘ ayameva te daṇḍo hotū ’’ ti kasādinā dinnappahāraṃ avūpasantavaṇaṃ .

Yathāha –

‘‘ Yo vacanapesanādīni akaronto haññati , na so katadaṇḍakammo .

Yo pana keṇiyā vā aññathā vā kiñci gahetvā khāditvā puna dātuṃ asakkonto ‘ ayameva te daṇḍo hotū ’ ti kasāhi haññati , ayaṃ kasāhato katadaṇḍakammo .

Yo ca kasāhi vā hato hotu addhadaṇḍakādīnaṃ vā aññatarena , yāva allavaṇo hoti , tāva na pabbājetabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .94).

Lakkhaṇāhatan ti ekaṃsaṃ katvā pārutena uttarāsaṅgena appaṭicchādanīyaṭṭhāne tattena lohena āhataṃ asacchavibhūtalakkhaṇena samannāgataṃ .

Yathāha –

‘‘ Yassa pana nalāṭe vā urādīsu vā tattena lohena lakkhaṇaṃ āhataṃ hoti , so sace bhujisso , yāva allavaṇo hoti , tāva na pabbājetabbo .

Sacepissa vaṇā ruḷhā honti chaviyāM2.150 samaparicchedā , lakkhaṇaṃ pana paññāyati , timaṇḍalaṃ nivatthassa uttarāsaṅgeV2.121 kate paṭicchannokāse ce hoti , pabbājetuṃ vaṭṭati .

Appaṭicchannokāse ce , na vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .95).

Iṇāyikañcāti mātāpitupitāmahādīhi vā attanā vā gahitaiṇaṃ .

Yathāha –

‘‘ Iṇāyiko nāma yassa pitipitāmahehi vā iṇaṃ gahitaṃ hoti , sayaṃ vā iṇaṃ gahitaṃ hoti , yaṃ vā āṭhapetvā mātāpitūhi kiñci gahitaṃ hoti , so taṃ iṇaṃ paresaṃ dhāretīti iṇāyiko .

Yaṃ pana aññe ñātakā āṭhapetvā kiñci gaṇhanti , so na iṇāyiko .

Na hi te taṃ āṭhapetuṃ issarā .

Tasmā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .96).

Dāsan ti antojāto , dhanakkīto , karamarānīto , sayaṃ vā dāsabyaṃ upagatoti catunnaṃ dāsānaṃ aññataraṃ .

Dāsavinicchayo panettha samantapāsādikāya ( mahāva . aṭṭha .97) vitthārato gahetabbo .

Pabbājentassa dukkaṭan ti ‘‘ kuṭṭhin ’’ tiādīhi upayogavantapadehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

2486. Hatthacchinnan ti hatthatale vā maṇibandhe vā kappare vā yattha katthaci chinnahatthaṃ .

Aṭṭhacchinnan ti yathā nakhaṃ na paññāyati , evaṃ catūsu aṅguṭṭhakesu aññataraṃ vā sabbe vā yassa chinnā honti , evarūpaṃ .

Pādacchinnan ti yassa aggapādesu vā gopphakesu vā jaṅghāya vā yattha katthaci eko vā dve vā pādā chinnā honti .

Hatthapādachinnassāpi pāḷiyaṃ ( mahāva .119) āgatattā sopi idha vattabbo , yathāvuttanayeneva tassa dukkaṭavatthutā paññāyatīti na vuttoti daṭṭhabbaṃ .

Kaṇṇanāsaṅgulicchinnan tiM2.151 ettha ‘‘ kaṇṇacchinnaṃ nāsacchinnaṃ kaṇṇanāsacchinnaṃ aṅgulicchinnan ’’ ti yojanā .

Kaṇṇacchinnan ti yassa kaṇṇamūle vā kaṇṇasakkhalikāya vā eko vā dve vā kaṇṇā chinnā honti .

Yassa pana kaṇṇāvaṭṭe chinnā honti , sakkā ca honti saṅghāṭetuṃ , so kaṇṇaṃ saṅghāṭetvā pabbājetabbo .

Nāsacchinnan ti yassa ajapadake vā agge vā ekapuṭe vā yattha katthaci nāsā chinnā hoti .

Yassa pana nāsikā sakkā hoti sandhetuṃ , soV2.122 taṃ phāsukaṃ katvā pabbājetabbo .

Kaṇṇanāsacchinnan ti tadubhayacchinnaṃ .

Aṅgulicchinnan ti yassa nakhasesaṃ adassetvā ekā vā bahū vā aṅguliyo chinnā honti .

Yassa pana suttatantumattampi nakhasesaṃ paññāyati , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Kaṇḍaracchinnameva cāti yassa kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato vā pacchato vā chinnā honti , yesu ekassāpi chinnattā aggapādena vā caṅkamati , mūlena vā caṅkamati , na vā pādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkoti .

2487. Kāṇan ti pasannandho vā hotu pupphādīhi vā upahatapasādo , yo dvīhi vā ekena vā akkhinā na passati , taṃ kāṇaṃ .

Kuṇin ti hatthakuṇī vā pādakuṇī vā aṅgulikuṇī vā , yassa etesu hatthādīsu yaṃ kiñci vaṅkaṃ paññāyati , so kuṇī .

Khujjañcāti yo urassa vā piṭṭhiyā vā passassa vā nikkhantattā khujjasarīro , taṃ khujjaṃ .

Yassa pana kiñci kiñci aṅgapaccaṅgaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Mahāpuriso eva hi brahmujugatto , avaseso satto akhujjo nāma natthi .

Vāmanan ti yo jaṅghavāmano vā kaṭivāmano vā ubhayavāmano vā , taṃ .

Tattha jaṅghavāmanassa kaṭito paṭṭhāya heṭṭhimakāyoM2.152 rasso hoti , uparimakāyo paripuṇṇo .

Kaṭivāmanassa kaṭito paṭṭhāya uparimakāyo rasso hoti , heṭṭhimakāyo paripuṇṇo hoti .

Ubhayavāmanassa ubhopi kāyā rassā honti .

Yesaṃ kāyarassattā bhūtānaṃ viya parivaṭumo mahākucchighaṭasadiso attabhāvo hoti .

Taṃ tividhampi pabbājetuṃ na vaṭṭati .

Phaṇahatthakan ti yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambaddhā honti , taṃ .

Etaṃ pabbājetukāmena aṅgulantarikāyo phāletvā sabbaṃ antaracammaṃ apanetvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo .

Yassāpi cha aṅguliyo honti , taṃ pabbājetukāmena adhikaṃ aṅguliṃ chinditvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo .

Khañjan ti yo natajāṇuko vā bhinnajaṅgho vā majjhe saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādamajjhena caṅkamanto agge saṃkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādaggena caṅkamanto aggapādeneva caṅkamanakhañjo vā paṇhikāya caṅkamanakhañjo vā pādassa bāhirantena caṅkamanakhañjo vā pādassa abbhantarantena caṅkamanakhañjo vā gopphakānaṃ upari bhaggattā sakalenaV2.123 piṭṭhipādena caṅkamanakhañjo vā , taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭati .

Ettha natajāṇukoti antopaviṭṭhaānatapādo .

Pakkhahatan ti yassa eko hattho vā pādo vā aḍḍhasarīraṃ vā sukhaṃ na vahati .

Sīpadin ti bhārapādaṃ .

Yassa pādo thūlo hoti sañjātapīḷako kharo , so na pabbājetabbo .

Yassa pana na tāva kharabhāvaṃ gaṇhāti , sakkā hoti upanāhaṃ bandhitvā udakaāvāṭe pavesetvā udakavālikāya pūretvāM2.153 yathā sirā paññāyanti , jaṅghā ca telanāḷikā viya honti , evaṃ milāpetuṃ sakkā , tassa pādaṃ īdisaṃ katvā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Sace puna vaḍḍhati , upasampādentenāpi tathā katvāva upasampādetabbo .

Pāparoginan ti yo arisabhagandarapittasemhakāsasosādīsu yena kenaci rogena niccāturo atekiccharogo jeguccho amanāpo , taṃ .

2488. Jarāya dubbalan ti yo jiṇṇabhāvena dubbalo attano cīvararajanādikammampi kātuṃ asamattho , taṃ .

Yo pana mahallakopi balavā hoti attānaṃ paṭijaggituṃ sakkoti , so pabbājetabbo .

Andhan ti jaccandhaṃ .

Padhirañcevāti yo sabbena sabbaṃ na suṇāti , taṃ .

Yo pana mahāsaddaṃ suṇāti , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Mammanan ti yassa vacībhedo vattati , saraṇagamanaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ na sakkoti , tādisaṃ mammanampi pabbājetuṃ na vaṭṭati .

Yo pana saraṇagamanamattaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ sakkoti , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Atha vā mammanan ti khalitavacanaṃ , yo ekameva akkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati , tassetamadhivacanaṃ .

Pīṭhasappin ti chinniriyāpathaṃ .

Mūgan ti yassa vacībhedo nappavattati .

2489. Attano virūpabhāvena parisaṃ dūsentena parisadūsake ( mahāva . aṭṭha .119) dassetumāha ‘‘ atidīgho ’’ tiādi .

Atidīghoti aññesaṃ sīsappamāṇanābhippadeso .

Atirassoti vuttappakāro ubhayavāmano viya atirasso .

Atikāḷo vāti jhāpitakhette khāṇuko viya atikāḷavaṇṇo .

Maṭṭhatambalohanidassano accodātopi vāti sambandho , dadhitakkādīhi majjitamaṭṭhatambalohavaṇṇo atīva odātasarīroti attho .

2490. AtithūloM2.154 vāti bhāriyamaṃso mahodaro mahābhūtasadiso .

Atikisoti mandamaṃsalohitoV2.124 aṭṭhisirācammasarīro viya .

Atimahāsīso vāti yojanā .

Atimahāsīso vāti pacchiṃ sīse katvā ṭhito viya .

‘‘ Atikhuddakasīsena asahitenā ’’ ti padacchedo .

Asahitenāti sarīrassa ananurūpena .

‘‘ Atikhuddakasīsenā ’’ ti etassa visesanaṃ .

Asahitena atikhuddakasīsena samannāgatoti yojanā .

Yathāha –

‘‘ atikhuddakasīso vā sarīrassa ananurūpena atikhuddakena sīsena samannāgato ’’ ti .

2491. Kuṭakuṭakasīsoti tālaphalapiṇḍisadisena sīsena samannāgato .

Sikharasīsakoti uddhaṃ anupubbatanukena sīsena samannāgato , matthakato saṃkuṭiko mūlato vitthato hutvā ṭhitapabbatasikharasadisasīsoti attho .

Veḷunāḷisamānenāti mahāveḷupabbasadisena .

Sīsenāti dīghasīsena .

Yathāha –

‘‘ nāḷisīso vā mahāveḷupabbasadisena sīsena samannāgato ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .119).

2492. Kappasīsopīti majjhe dissamānaāvāṭena hatthikumbhasadisena dvidhābhūtasīsena samannāgato .

Pabbhārasīso vāti catūsu passesu yena kenaci passena oṇatena sīsena samannāgato .

Vaṇasīsakoti vaṇehi samannāgatasīso .

Kaṇṇikakeso vāti pāṇakehi khāyitakedāre sassasadisehi tahiṃ tahiṃ uṭṭhitehi kesehi samannāgato .

Thūlakesopi vāti tālahīrasadisehi kesehi samannāgato .

2493. PūtisīsotiM2.155 duggandhasīso .

Nillomasīso vāti lomarahitasīso .

Jātipaṇḍarakesakoti jātiphalitehi paṇḍarakeso vā .

Jātiyā tambakeso vāti ādittehi viya tambavaṇṇehi kesehi samannāgato .

Āvaṭṭasīsakoti gunnaṃ sarīre āvaṭṭasadisehi uddhaggehi kesāvaṭṭehi samannāgato .

2494. Sīsalomekabaddhehi bhamukehi yutopīti sīsalomehi saddhiṃ ekābaddhalomehi bhamukehi samannāgato .

Sambaddhabhamuko vāti ekābaddhaubhayabhamuko , majjhe sañjātalomehi bhamukehi samannāgatoti attho .

Nillomabhamukopi vāti bhamulomarahito .

Nillomabhamukopi vāti pi -saddena avuttasamuccayatthena makkaṭabhamuko saṅgahito .

2495. MahantakhuddanettoV2.125 vāti ettha netta -saddo mahantakhudda-saddehi paccekaṃ yojetabbo , mahantanetto vā khuddakanetto vāti attho .

Mahantanetto vāti atimahantehi nettehi samannāgato .

Khuddakanetto vāti mahiṃsacamme vāsikoṇena paharitvā katachiddasadisehi atikhuddakakkhīhi samannāgato .

Visamalocanoti ekena mahantena , ekena khuddakena akkhinā samannāgato .

Kekaro vāpīti tiriyaṃ passanto .

Ettha api -saddena nikkhantakkhiṃ sampiṇḍeti , yassa kakkaṭakasseva akkhitārakā nikkhantā honti .

Gambhīranettoti yassa gambhīre udapāne udakatārakā viya akkhitārakā paññāyanti .

Ettha ca udakatārakā nāma udakapubbuḷaṃ .

Akkhitārakāti akkhigeṇḍakā .

Visamacakkaloti ekena uddhaṃ , ekena adhoti evaṃ visamajātehi akkhicakkehi samannāgato .

2496. JatukaṇṇoM2.156 vāti atikhuddikāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato .

Mūsikakaṇṇo vāti mūsikānaṃ kaṇṇasadisehi kaṇṇehi samannāgato .

Hatthikaṇṇopi vāti ananurūpāhi mahantāhi hatthikaṇṇasadisāhi kaṇṇasakkhalīhi samannāgato .

Chiddamattakakaṇṇo vāti yassa vinā kaṇṇasakkhalīhi kaṇṇacchiddameva hoti .

Aviddhakaṇṇakoti kaṇṇabandhatthāya aviddhena kaṇṇena samannāgato .

2497. Ṭaṅkitakaṇṇo vāti gobhattanāḷikāya aggasadisehi kaṇṇehi samannāgato , gohanukoṭisaṇṭhānehi kaṇṇehi samannāgatoti attho .

Pūtikaṇṇopi vāti sadā paggharitapubbena kaṇṇena samannāgato .

Pūtikaṇṇopīti api -saddena kaṇṇabhagandariko gahito .

Kaṇṇabhagandarikoti niccapūtinā kaṇṇena samannāgato .

Aviddhakaṇṇo parisadūsako vutto , kathaṃ yonakajātīnaṃ pabbajjāti āha ‘‘ yonakādippabhedopi , nāyaṃ parisadūsako ’’ ti , kaṇṇāvedhanaṃ yonakānaṃ sabhāvo , ayaṃ yonakādippabhedo parisadūsako na hotīti vuttaṃ hoti .

2498. AtipiṅgalanettotiV2.126 atisayena piṅgalehi nettehi samannāgato .

Madhupiṅgalaṃ pana pabbājetuṃ vaṭṭati .

Nippakhumakkhi vāti akkhidalaromehi virahitaakkhiko .

Pakhuma -saddo hi loke akkhidalaromesu niruḷho .

Assupaggharanetto vāti paggharaṇassūhi nettehi samannāgato .

Pakkapupphitalocanoti pakkalocano pupphitalocanoti yojanā .

Paripakkanetto sañjātapupphanettoti attho .

2499. Mahānāsoti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā nāsāya samannāgato .

Atikhuddakanāsikoti tathāM2.157 atikhuddikāya nāsāya samannāgato .

Cipiṭanāso vāti cipiṭāya anto paviṭṭhāya viya allināsāya samannāgato .

Cipiṭanāso vāti avuttavikappatthena vā -saddena dīghanāsiko saṅgayhati .

So ca sukatuṇḍasadisāya jivhāya lehituṃ sakkuṇeyyāya nāsikāya samannāgato .

Kuṭilanāsikoti mukhamajjhe appatiṭṭhahitvā ekapasse ṭhitanāsiko .

2500. Niccavissavanāso vāti niccapaggharitasiṅghāṇikanāso vā .

Mahāmukhoti yassa paṭaṅgamaṇḍukasseva mukhanimittaṃyeva mahantaṃ hoti , mukhaṃ pana lābusadisaṃ atikhuddakaṃ .

Paṭaṅgamaṇḍuko nāma mahāmukhamaṇḍuko .

Vaṅkabhinnamukho vāpīti ettha ‘‘ vaṅkamukho vā bhinnamukho vāpī ’’ ti yojanā .

Vaṅkamukhoti bhamukassa , nalātassa vā ekapasse ninnatāya vaṅkamukho .

Bhinnamukho vāti makkaṭasseva bhinnamukho .

Mahāoṭṭhopi vāti ukkhalimukhavaṭṭisadisehi oṭṭhehi samannāgato .

2501. Tanukaoṭṭho vāti bhericammasadisehi dante pidahituṃ asamatthehi oṭṭhehi samannāgato .

Bhericammasadisehīti bherimukhacammasadisehi .

Tanukaoṭṭho vāti ettha vā -saddena mahādharoṭṭho vā tanukauttaroṭṭho vā tanukaadharoṭṭho vāti tayo vikappā saṅgahitā .

Vipuluttaraoṭṭhakoti mahāuttaroṭṭho .

Oṭṭhachinnoti yassa eko vā dve vā oṭṭhā chinnā honti .

Uppakkamukhoti pakkamukho .

Eḷamukhopi vāti niccapaggharaṇamukho .

2502-3.

Saṅkhatuṇḍopīti bahi setehi anto atirattehi oṭṭhehi samannāgato .

Duggandhamukhoti duggandhakuṇapamukho .

Mahādantopīti aṭṭhakadantasadisehi samannāgatoM2.158 .

Accantan ti atisayena .

‘‘ Heṭṭhā uparito vāpi , bahi nikkhantadantako ’’ ti idaṃ ‘‘ asuradantako ’’ ti etassa atthapadaṃ .

Asuroti dānavo .

‘‘ Sippidanto vā oṭṭhadanto vā ’’ ti gaṇṭhipade likhito .

Yassa pana sakkā honti oṭṭhehi pidahituṃ , kathentasseva paññāyati , no akathentassa , taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati .

Adantoti dantarahito .

Pūtidantoti pūtibhūtehi dantehi samannāgato .

2504.‘‘ Atikhuddakadantako ’’ ti imassa ‘‘ yassā ’’ tiādi apavādo .

Yassa dantantare kāḷakadantasannibhoV2.127 kalandakadantasadiso danto sukhumova ṭhito ce , taṃ tu pabbājetuṃ vaṭṭatīti yojanā .

Pabbājetumpīti ettha pi -saddo tu-saddattho .

2505. Yo posoti sambandho .

Mahāhanukoti gohanusadisena hanunā samannāgato .

‘‘ Rassena hanunā yuto ’’ ti idaṃ ‘‘ cipiṭahanuko vā ’’ ti imassa atthapadaṃ .

Yathāha –

‘‘ cipiṭahanuko vā antopaviṭṭhena viya atirassena hanukena samannāgato ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .119).

Cipiṭahanuko vāpīti ettha pi -saddena ‘‘ bhinnahanuko vā vaṅkahanuko vā ’’ ti vikappadvayaṃ saṅgaṇhāti .

2506. Nimmassudāṭhiko vāpīti bhikkhunisadisamukho .

Atidīghagalopi vāti bakagalasadisena galena samannāgato .

Atirassagalopi vāti antopaviṭṭhena viya galena samannāgato .

Bhinnagalo vā gaṇḍagalopi vāti yojanā , bhinnagalaṭṭhiko vā gaṇḍena samannāgatagalopi vāti attho .

2507. BhaṭṭhaṃsakūṭoM2.159 vāti mātugāmassa viya bhaṭṭhena aṃsakūṭena samannāgato .

Bhinnapiṭṭhi vā bhinnauropi vāti yojanā , sudīghahattho vā surassahattho vāti yojanā , atidīghahattho vā atirassahattho vāti attho .

Vā -saddena ahatthaekahatthānaṃ gahaṇaṃ .

Kacchusamāyuto vā kaṇḍusamāyuto vāti yojanā .

Vā -saddena ‘‘ daddugatto vā godhāgatto vā ’’ ti ime dve saṅgaṇhāti .

Tattha godhāgatto vāti yassa godhāya viya gattato cuṇṇāni patanti .

2508. Mahānisadamaṃsoti imassa atthapadaṃ ‘‘ uddhanaggupamāyuto ’’ ti .

Yathāha –

‘‘ mahāānisado vā uddhanakūṭasadisehi ānisadamaṃsehi accuggatehi samannāgato ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .119).

Mahānisadamaṃso vāti ettha vā -saddena bhaṭṭhakaṭiko saṅgahito .

Vātaṇḍikoti aṇḍakosesu vuddhirogena samannāgato .

Mahāūrūti sarīrassa ananurūpehi mahantehi sattīhi samannāgato .

Saṅghaṭṭanakajāṇukoti aññamaññaṃ saṅghaṭṭehi jāṇūhi samannāgato .

2509. Bhinnajāṇūti yassa eko vā dve vā jāṇū bhinnā honti .

Mahājāṇūti mahantenaV2.128 jāṇunā samannāgato .

Dīghajaṅghoti yaṭṭhisadisajaṅgho .

Vikaṭo vāti tiriyaṃ gamanapādehi samannāgato , yassa caṅkamato jāṇukā bahi niggacchanti .

Paṇho vāti pacchato parivattapādehi samannāgato , yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti .

‘‘ Panto ’’ ti ca ‘‘ saṇho ’’ ti ca etasseva vevacanāni .

Ubbaddhapiṇḍikoti heṭṭhā oruḷhāhi vā upari āruḷhāhi vā mahatīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato .

2510. YaṭṭhijaṅghotiM2.160 yaṭṭhisadisāya jaṅghāya samannāgato .

Mahājaṅghoti sarīrassa ananurūpāya mahatiyā jaṅghāya samannāgato .

Mahāpādopi vāti sarīrassa ananurūpehi mahantehi pādehi samannāgato .

Api -saddena thūlajaṅghapiṇḍiko saṅgahito , bhattapuṭasadisāya thūlāya jaṅghapiṇḍiyā samannāgatoti attho .

Piṭṭhikapādo vāti pādavemajjhato uṭṭhitajaṅgho .

Mahāpaṇhipi vāti ananurūpehi atimahantehi paṇhīhi samannāgato .

2511. Vaṅkapādoti anto vā bahi vā parivattapādavasena duvidho vaṅkapādo .

Gaṇṭhikaṅgulikoti siṅgiveraphaṇasadisāhi aṅgulīhi samannāgato .

‘‘ Andhanakho vāpī ’’ ti etassa atthapadaṃ ‘‘ kāḷapūtinakhopi cā ’’ ti .

Yathāha –

‘‘ andhanakho vā kāḷavaṇṇehi pūtinakhehi samannāgato ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .119).

2512. Iccevan ti yathāvuttavacanīyanidassanatthoyaṃ nipātasamudāyo .

Aṅgavekallatāya bahuvidhattā anavasesaṃ vekallappakāraṃ saṅgaṇhitumāha ‘‘ iccevamādikan ’’ ti .

Parisadūsakakathāvaṇṇanā .

2514. Pattacīvaran ti ettha ‘‘ sāmaṇerassā ’’ ti adhikārato labbhati .

Anto nikkhipatoti ovarakādīnaṃ anto nikkhipantassa .

Sabbapayogesūti pattacīvarassa āmasanādisabbapayogesu .

2515-6.

Daṇḍakammaṃ katvāti daṇḍakammaṃ yojetvā .

Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo , soyeva kattabbattā kammantiM2.161 daṇḍakammaṃ , āvaraṇādi .

Anācārassa dubbacasāmaṇerassa kevalaṃV2.129 hitakāmena bhikkhunā daṇḍakammaṃ katvā daṇḍakammaṃ yojetvā yāguṃ vā bhattaṃ vā vā -saddena pattaṃ vā cīvaraṃ vā dassetvā ‘‘ daṇḍakamme āhaṭe tvaṃ idaṃ lacchasi ’’ iti bhāsituṃ vaṭṭatīti yojanā .

Kirāti padapūraṇatthe nipāto .

2517. Dhammasaṅgāhakattherehi ṭhapitadaṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘ aparādhānurūpenā ’’ tiādi .

Taṃ aparādhānurūpadaṇḍakammaṃ nāma vālikāsalilādīnaṃ āharāpanamevāti yojetabbaṃ .

Ādi -saddena dāruādīnaṃ āharāpanaṃ gaṇhāti .

Tañca kho ‘‘ oramissatī ’’ ti anukampāya , na ‘‘ nassissati vibbhamissatī ’’ tiādinayappavattena pāpajjhāsayena .

2518-9.

Akattabbaṃ daṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘ sīse vā ’’ tiādi .

Sīse vāti ettha ‘‘ sāmaṇerassā ’’ ti adhikārato labbhati .

Pāsāṇādīnīti ettha ādi -saddena iṭṭhakādīnaṃ gahaṇaṃ .

Sāmaṇeraṃ uṇhe pāsāṇe nipajjāpetuṃ vā uṇhāya bhūmiyā nipajjāpetuṃ vā udakaṃ pavesetuṃ vā bhikkhuno na vaṭṭatīti yojanā .

Bhagavatā anuññātadaṇḍakammaṃ dassetumāha ‘‘ idhā ’’ tiādi .

Idhāti imasmiṃ daṇḍakammādhikāre .

Āvaraṇamattan ti ‘‘ mā idha pāvisī ’’ ti nivāraṇamattaṃ .

Pakāsitan ti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yattha vā vasati , yattha vā paṭikkamati , tattha āvaraṇaṃ kātun ’’ ti ( mahāva .107) bhāsitaṃ .

‘‘ Yattha vā vasati , yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā , ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttan ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .107) aṭṭhakathāya vuttattā yāva yojitaṃM2.162 daṇḍakammaṃ karonti , tāva attano puggalikapariveṇaṃ vā vassaggena pattasenāsanaṃ vā pavisituṃ adatvā nivāraṇaṃ āvaraṇaṃ nāma .

Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ attano ’’ ti vacanaṃ ye āvaraṇaṃ karonti , te ācariyupajjhāye sandhāya vuttanti viññāyati .

Keci panettha ‘‘ attano ’’ ti idaṃ yassa āvaraṇaṃ karonti , taṃ sandhāya vuttanti gahetvā tattha vinicchayaṃ vadanti .

Keci ubhayathāpi atthaṃ gahetvā ubhayatthāpi āvaraṇaṃ kātabbanti vadanti .

Vīmaṃsitvā yamettha yuttataraṃ , taṃ gahetabbaṃ .

Nivāraṇakathāvaṇṇanā .

2520. PakkhoV2.130 ca opakkamiko ca āsitto cāti viggaho .

Ettha ca ‘‘ anuposathe uposathaṃ karotī ’’ tiādīsu yathā uposathadine kattabbakammaṃ ‘‘ uposatho ’’ ti vuccati , tathā māsassa pakkhe paṇḍakabhāvamāpajjanto ‘‘ pakkho ’’ ti vutto .

Atha vā pakkhapaṇḍako pakkho uttarapadalopena yathā ‘‘ bhīmaseno bhīmo ’’ ti .

Idañca pāpānubhāvena kaṇhapakkheyeva paṇḍakabhāvamāpajjantassa adhivacanaṃ .

Yathāha ‘‘ akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe kāḷapakkhe paṇḍako hoti , juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati , ayaṃ pakkhapaṇḍako ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .109).

Yassa upakkamena bījāni apanītāni , ayaṃ opakkamikapaṇḍako .

Yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati , ayaṃ āsittapaṇḍako .

Usūyakoti yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati , ayaṃ usūyapaṇḍako .

Yo paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno , ayaṃ napuṃsakapaṇḍako .

2521. TesūtiM2.163 tesu pañcasu paṇḍakesu .

‘‘ Pakkhapaṇḍakassa yasmiṃpakkhe paṇḍako hoti , tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .109) kurundiyaṃ vuttattā ‘‘ tiṇṇaṃ nivāritā ’’ ti idaṃ tassa paṇḍakassa paṇḍakapakkhaṃ sandhāya vuttanti gahetabbaṃ .

2522.‘‘ Nāsetabbo ’’ ti idaṃ liṅganāsanaṃ sandhāya vuttaṃ .

Yathāha ‘‘ sopi liṅganāsaneneva nāsetabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .109).

Esa nayo uparipi īdisesu ṭhānesu .

Paṇḍakakathāvaṇṇanā .

2523. Thenetīti theno , liṅgassa pabbajitavesassa theno liṅgatheno .

Saṃvāsassa bhikkhuvassagaṇanādikassa theno saṃvāsatheno .

Tadubhayassa cāti tassa liṅgassa , saṃvāsassa ca ubhayassa thenoti sambandho .

Esa tividhopi theyyasaṃvāsako nāma pavuccatīti yojanā .

2524-6.

Tattha tesu tīsu theyyasaṃvāsakesu yo sayameva pabbajitvā bhikkhuvassāni na gaṇhati , yathāvuḍḍhaṃ vandanampi neva gaṇhati , api -saddena āsanena neva paṭibāhati uposathapavāraṇādīsuV2.131 neva sandissatīti saṅgaṇhanato tadubhayampi na karoti , ayaṃ liṅgamattassa pabbajitavesamattassa thenato corikāya gahaṇato liṅgattheno siyāti yojanā .

Yo ca pabbajito hutvā bhikkhuvassāni gaṇhati , so yathāvuḍḍhavandanādikaṃ saṃvāsaṃ sādiyantova saṃvāsatthenako matoti yojanā .

Yathāha –

‘‘ bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘ saṃvāso ’ ti veditabbo ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .110).

VuttanayoyevātiM2.164 ubhinnaṃ paccekaṃ vuttalakkhaṇameva etassa lakkhaṇanti katvā vuttaṃ .

Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo , puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo .

Byatirekamukhena theyyasaṃvāsalakkhaṇaṃ niyametuṃ aṭṭhakathāya ( mahāva . aṭṭha .110) vuttagāthādvayaṃ udāharanto āha ‘‘ yathāha cā ’’ ti .

Yathā aṭṭhakathācariyo rājadubbhikkhādigāthādvayamāha , tathāyamattho byatirekato veditabboti adhippāyo .

2527-8.

Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vāti ettha bhaya -saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘ rājabhayena dubbhikkhabhayenā ’’ tiādinā .

Cīvarāharaṇatthaṃ vāti attanā pariccattacīvaraṃ puna vihāraṃ āharaṇatthāya .

Idha imasmiṃ sāsane .

Saṃvāsaṃ nādhivāseti , yāva so suddhamānasoti rājabhayādīhi gahitaliṅgatāya so suddhamānaso yāva saṃvāsaṃ nādhivāsetīti attho .

Yo hi rājabhayādīhi vinā kevalaṃ bhikkhū vañcetvā tehi saddhiṃ vasitukāmatāya liṅgaṃ gaṇhāti , so asuddhacittatāya liṅgaggahaṇeneva theyyasaṃvāsako nāma hoti .

Ayaṃ pana tādisena asuddhacittena bhikkhū vañcetukāmatāya abhāvato yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti , tāva theyyasaṃvāsako nāma na hoti .

Teneva ‘‘ rājabhayādīhi gahitaliṅgānaṃ ‘ gihī maṃ samaṇoti jānantū ’ ti vañcanācitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya abhāvā doso na jāto ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .

KeciM2.165 pana ‘‘ vūpasantabhayatā idha suddhacittatā ’’ ti vadanti , evañca sati so vūpasantabhayo yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti , tāva theyyasaṃvāsako nāma na hotīti ayamattho viññāyati .

Imasmiñca atthe viññāyamāne avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi theyyasaṃvāsakatāV2.132 na hotīti āpajjeyya , na ca aṭṭhakathāyaṃ avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyane atheyyasaṃvāsakatā dassitā .

‘‘ Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto ’’ ti ca iminā avūpasantabhayenāpi saṃvāsaṃ asādiyanteneva vasitabbanti dīpeti .

Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘ yasmā vihāraṃ āgantvā saṅghikaṃ gaṇhantassa saṃvāsaṃ pariharituṃ dukkaraṃ , tasmā ‘ sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto ’ ti idaṃ vuttan ’’ ti .

Tasmā rājabhayādīhi gahitaliṅgatā cettha suddhacittatāti gahetabbaṃ .

Tāva esa theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti yojanā .

Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana ‘‘ tatrāyaṃ vitthāranayo ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( mahāva . aṭṭha .110) āgatanayena veditabbo .

Theyyasaṃvāsakakathāvaṇṇanā .

2529-30.

Yo upasampanno bhikkhu ‘‘ ahaṃ titthiyo bhavissan ’’ ti saliṅgeneva attano bhikkhuveseneva titthiyānaṃ upassayaṃ yāti ceti sambandho .

Titthiyesu pakkantako paviṭṭho titthiyapakkantako .

Tesaṃ liṅge nissiteti tesaṃ titthiyānaṃ vese gahite .

2531.‘‘ Ahaṃ titthiyo bhavissan ’’ ti kusacīrādikaṃ yo sayameva nivāseti , sopi pakkantako titthiyapakkantako siyāti yojanā .

2532-4.

NaggoM2.166 tesaṃ ājīvakādīnaṃ upassayaṃ gantvāti yojanā .

Kese luñcāpetīti attano kese luñcāpeti .

Tesaṃ vatāni ādiyati vāti yojanā .

Vatāni ādiyatīti ukkuṭikappadhānādīni vā vatāni ādiyati .

Tesaṃ titthiyānaṃ morapiñchādikaṃ liṅgaṃ saññāṇaṃ sace gaṇhāti vā tesaṃ pabbajjaṃ , laddhimeva vā sārato vā eti upagacchati vāti yojanā .

‘‘ Ayaṃ pabbajjā seṭṭhāti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .110 titthiyapakkantakakathā ) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .

Esa titthiyapakkantako hoti eva , na pana vimuccati titthiyapakkantabhāvato .

Naggassa gacchatoti ‘‘ ājīvako bhavissan ’’ ti kāsāyādīni anādāya naggassa ājīvakānaṃ upasaṃgacchato .

2535. TheyyasaṃvāsakoV2.133 anupasampannavasena vutto , no upasampannavasena .

Iminā ‘‘ upasampanno bhikkhu kūṭavassaṃ gaṇhantopi assamaṇo na hoti .

Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotī ’’ ti aṭṭhakathā gatavinicchayaṃ dīpeti .

Tathā vuttoti yojanā .

‘‘ Upasampannabhikkhunā ’’ ti iminā anupasampannaṃ nivatteti .

Tena ca ‘‘ sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatī ’’ ti kurundaṭṭhakathā gatavinicchayaṃ dasseti .

Titthiyapakkantakassa kiṃ kātabbanti ?

Na pabbājetabbo , pabbājitopi na upasampādetabbo , upasampādito ca kāsāyāni apanetvā setakāni datvā gihibhāvaṃ upanetabbo .

Ayamattho ca ‘‘ titthiyapakkantako bhikkhave anupasampannoM2.167 na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ ti ( mahāva .110) pāḷito ca ‘‘ so na kevalaṃ na upasampādetabbo , atha kho na pabbājetabbopī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .110 titthiyapakkantakakathā ) aṭṭhakathā vacanato ca veditabbo .

Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā .

2536. Idhāti imasmiṃ pabbajjūpasampadādhikāre .

Manussajātikato aññassa tiracchānagateyeva antogadhattaṃ dassetumāha ‘‘ yakkho sakkopi vā ’’ ti .

Tiracchānagato vuttoti ettha iti-saddo luttaniddiṭṭho .

‘‘ Tiracchānagato , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ ti ( mahāva .111) vacanato pabbajjāpi upalakkhaṇato nivāritāyevāti katvā vuttaṃ ‘‘ pabbājetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti .

Tena tiracchānagato ca bhagavato adhippāyaññūhi aṭṭhakathācariyehi na pabbājetabboti ( mahāva . aṭṭha .111) vuttaṃ .

Tiracchānakathāvaṇṇanā .

2537. Pañcānantarike poseti mātughātako , pitughātako , arahantaghātako , lohituppādako , saṅghabhedakoti ānantariyakammehi samannāgate pañca puggale .

TatthaV2.134 mātughātako ( mahāva . aṭṭha .112) nāma yena manussitthibhūtā janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā , ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako , etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā .

Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikamātā vā cūḷamātā vā mahāmātā vā janikāpi vā namanussitthibhūtāM2.168 mātāghātitā , tassa pabbajjā na vāritā , na ca ānantariyo hoti .

Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā , sopi ānantariyo na hoti , tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittāva .

Pitughātake pi eseva nayo .

Sacepi hi vesiyā putto hoti ,‘‘ ayaṃ me pitā ’’ ti na jānāti , yassa sambhavena nibbatto , so ce anena ghātito ,‘‘ pitughātako ’’ tveva saṅkhyaṃ gacchati , ānantariyañca phusati .

Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo .

Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ vā dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti , ānantariyañca phusati , pabbajjā cassa vāritā .

Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ , manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti , pabbajjāpissa na vāritā , kammaṃ pana balavaṃ hoti .

Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti , kammaṃ pana bhāriyaṃ .

Yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti , ayaṃ lohituppādako nāma , etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā .

Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti , bahuṃ so puññaṃ pasavati .

Yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati , ayaṃ saṅghabhedako nāma , etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā .

‘‘ Mātughātako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampannoM2.169 nāsetabbo ’’ tiādikāya ( mahāva .112) pāḷiyā upasampadāpaṭikkhepo pabbajjāpaṭikkhepassa upalakkhaṇanti āha ‘‘ pabbājentassa dukkaṭan ’’ ti .

UbhatobyañjanañcevaV2.135 bhikkhunidūsakañca tathā pabbājentassa dukkaṭanti sambandho .

Ubhatobyañjanan ti ka-kāralopena niddeso .

Itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti ubhatobyañjanako .

So duvidho hoti itthiubhatobyañjanako , purisaubhatobyañjanakoti .

Tattha itthiubhatobyañjanakassa ( mahāva . aṭṭha .116) itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti , purisanimittaṃ paṭicchannaṃ .

Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti , itthinimittaṃ paṭicchannaṃ .

Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti , purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti .

Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti , itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti .

Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti , parañca gabbhaṃ gaṇhāpeti .

Purisaubhatobyañjanako sayaṃ na gaṇhāti , paraṃ gaṇhāpetīti idametesaṃ nānākaraṇaṃ .

Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassaneva pabbajjā atthi , na upasampadāti idamidha sanniṭṭhānaṃ veditabbaṃ .

Yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ ( mahāva . aṭṭha .115) tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti , ayaṃ bhikkhunidūsako nāma , etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā .

Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti , tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā .

Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva .

Balakkārena pana odātavatthavasanaṃM2.170 katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako na hoti .

Kasmā ?

Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti .

Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento neva bhikkhunidūsako hoti , pabbajjampi upasampadampi labhati .

2538. Pāḷiaṭṭhakathāvimuttaṃ ācariyaparamparābhatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ ekato ’’ tiādi .

‘‘ Ekato ’’ ti iminā bhikkhusaṅghassāpi gahaṇaṃ bhaveyyāti taṃ parivajjetuṃ ‘‘ bhikkhunīnaṃ tu santike ’’ ti vuttaṃ .

Etena taṃdūsakassa bhabbataṃ dīpeti .

So neva bhikkhunidūsako siyā ,‘‘ upasampadaṃ labhateva ca pabbajjaṃ , sā ca neva parājitā ’’ ti idaṃ dutiyagāthāya idhānetvā yojetabbaṃ .

Kevalaṃ bhikkhunisaṅghe upasampannā nāma na hotīti adhippāyeneva vuttaṃ .

‘‘ Sā ca neva parājitā ’’ ti iminā tassā ca puna pabbajjūpasampadāya bhabbataṃV2.136 dīpeti .

Ayamattho aṭṭhakathā gaṇṭhipadepi vuttoyeva ‘‘ bhikkhunīnaṃ vasena ekatoupasampannaṃ dūsetvā bhikkhunidūsako na hoti , pabbajjādīni labhati , sā ca pārājikā na hotīti vinicchayo ’’ ti .

2539.‘‘ Sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti , pabbajjampi upasampadampi labhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .115) aṭṭhakathā gatavinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ sace anupasampannadūsako ’’ ti .

‘‘ Upasampadaṃ labhateva ca pabbajjan ’’ ti idaṃ yathāṭhānepi yojetabbaṃ .

Sā ca neva parājitāti idaṃ pana aṭṭhakathāya anāgatattā ca anupasampannāya upasampannavikappābhāvā ca na yojetabbaṃ .

Asati hi upasampannavikappe parājitavikappāsaṅgaho paṭisedho niratthakoti sā pabbajjūpasampadānaṃ bhabbāyevāti daṭṭhabbā .

ImeM2.171 pana paṇḍakādayo ekādasa puggalā ‘‘ paṇḍako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ tiādivacanato ( mahāva .109) abhabbāyeva , nesaṃ pabbajjā ca upasampadā ca na ruhati , tasmā na pabbājetabbā .

Jānitvā pabbājento , upasampādento ca dukkaṭaṃ āpajjati .

Ajānitvāpi pabbājitā , upasampāditā ca jānitvā liṅganāsanāya nāsetabbā .

Ekādasaabhabbapuggalakathāvaṇṇanā .

2540. Nūpasampādanīyovāti na upasampādetabbova .

Anupajjhāyakoti asannihitaupajjhāyo vā aggahitaupajjhāyaggahaṇo vā .

Karototi anupajjhāyakaṃ upasampādayato .

Dukkaṭaṃ hotīti ācariyassa ca gaṇassa ca dukkaṭāpatti hoti .

Na kuppati sace katan ti sace anupajjhāyakassa upasampadākammaṃ kataṃ bhaveyya , taṃ na kuppati samaggena saṅghena akuppena ṭhānārahena katattā .

2541. Eketi abhayagirivāsino .

‘‘ Na gahetabbamevā ’’ ti aṭṭhakathāya daḷhaṃ vuttattā vuttaṃ .

Taṃ vacanaṃ .

Ettha ca upajjhāye asannihitepi upajjhāyaggahaṇe akatepi kammavācāyaṃ pana upajjhāyakittanaṃ kataṃyevāti daṭṭhabbaṃ .

Aññathā ‘‘ puggalaṃ na parāmasatī ’’ ti vuttāya kammavipattiyā sambhavato kammaṃ kuppeyya .

Teneva ‘‘ upajjhāyaṃ akittetvā ’’ ti avatvā ‘‘ upajjhaṃ aggāhāpetvā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .117) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ .

Yathā ca aparipuṇṇapattacīvarassaV2.137 upasampadākāle kammavācāyaṃ ‘‘ paripuṇṇassa pattacīvaran ’’ ti asantaṃ vatthuṃ kittetvā kammavācāya katāyapi upasampadā ruhati , evaṃ ‘‘ ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho ’’ ti asantaṃ puggalaṃ kittetvā kevalaṃ santapadanīhārena kammavācāyaM2.172 katāya upasampadā ruhatiyevāti daṭṭhabbaṃ .

Tenevāha ‘‘ na kuppati sace katan ’’ ti .

‘‘ Na , bhikkhave , anupajjhāyako upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .117) ettakameva vatvā ‘‘ so ca puggalo anupasampanno ’’ ti avuttattā , kammavipattilakkhaṇassa ca asambhavato ‘‘ na gahetabbameva tan ’’ ti vuttaṃ .

Sesesu sabbatthapīti saṅghagaṇapaṇḍakatheyyasaṃvāsakatitthiyapakkantakatiracchānagatamātupituarahantaghātakabhikkhunidūsakasaṅghabhedakalohituppādakaubhatobyañjanakasaṅkhātehi upajjhāyehi upasampāditesu sabbesu terasasu vikappesu .

Vuttañhi bhagavatā ‘‘ na , bhikkhave , saṅghena upajjhāyena upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādi .

Na kevalaṃ etesuyeva terasasu , atha ‘‘ apattakaacīvarakaacīvarapattakayācitakapattayācitakacīvarayācitakapattacīvarakā ’’ ti etesu chasu vikappesu ayaṃ nayo yojetabboti .

Sesa -ggahaṇena etesampi saṅgaho .

Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ na , bhikkhave , apattako upasampādetabbo , yo upasampādeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādi ( mahāva .118).

Ayaṃ nayoti ‘‘ na kuppati sace katan ’’ ti vuttanayo .

2542. Pañcavīsatīti catuvīsati pārājikā , ūnavīsativasso cāti pañcavīsati .

Vuttañhi ‘‘ na , bhikkhave , jānaṃ ūnavīsativasso puggalo upasampādetabbo .

Yo upasampādeyya , yathādhammo kāretabbo ’’ ti ( mahāva .99).

Osāroti upasampadāsaṅkhāto osāro .

Teneva campeyyakkhandhake ‘‘ tañce saṅgho osāreti , ekacco sosārito ’’ tiādipāṭhassa ( mahāva .396) aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ osāretīti upasampadākammavasenaM2.173 pavesetī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .396) vuttaṃ .

‘‘ Nāsanāraho ’’ ti iminā ‘‘ paṇḍako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo ’’ tiādivacanato ( mahāva .109) upasampāditassāpi setakāni datvā gihibhāvaṃ pāpetabbataṃ dīpeti .

2543. HatthacchinnādiV2.138 bāttiṃsāti campeyyakkhandhake –

‘‘ Hatthacchinno , bhikkhave , appatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito .

Pādacchinno … pe … hatthapādacchinno … kaṇṇacchinno … nāsacchinno … kaṇṇanāsacchinno … aṅgulicchinno … aḷacchinno … kaṇḍaracchinno … phaṇahatthako … khujjo … vāmano … galagaṇḍī … lakkhaṇāhato … kasāhato … likhitako … sīpadiko … pāparogī … parisadūsako … kāṇo … kuṇī … khañjo … pakkhahato … chinniriyāpatho … jarādubbalo … andho … mūgo … padhiro … andhamūgo … andhapadhiro … mūgapadhiro … andhamūgapadhiro , bhikkhave , appatto osāraṇaṃ , tañce saṅgho osāreti , sosārito ’’ ti ( mahāva .396) bāttiṃsa .

Kuṭṭhiādi ca terasāti mahākhandhake āgatā –

‘‘ Kuṭṭhiṃ gaṇḍiṃ kilāsiñca , sosiñca apamārikaṃ ;

Tathā rājabhaṭaṃ coraṃ , likhitaṃ kārabhedakaṃ .

‘‘ Kasāhataṃ narañceva , purisaṃ lakkhaṇāhataṃ ;

Iṇāyikañca dāsañca , pabbājentassa dukkaṭan ’’ ti .

–

Yathāvuttā terasa .

Evamete pañcacattālīsa vuttā .

Tesu kasāhatalakkhaṇāhatalikhitakānaṃ tiṇṇaṃ ubhayattha āgatattā aggahitaggahaṇena dvācattālīseva daṭṭhabbā .

‘‘ HatthacchinnādibāttiṃsaM2.174 , kuṭṭhiādi ca terasā ’’ ti ye puggalā vuttā , tesaṃ .

Osāro appattoti upasampadāananurūpāti attho .

Kato ceti akattabbabhāvamasallakkhantehi bhikkhūhi yadi upasampadāsaṅkhāto osāro kato bhaveyya .

Rūhatīti sijjhati , te puggalā upasampannāyevāti adhippāyo .

Ācariyādayo pana āpattiṃ āpajjanti .

Yathāha campeyyakkhandhakaṭṭhakathāyaṃV2.139 –

‘‘ hatthacchinnādayo pana dvattiṃsa suosāritā , upasampāditā upasampannāva honti , na te labbhā kiñci vattuṃ .

Ācariyupajjhāyā , pana kārakasaṅgho ca sātisārā , na koci āpattito muccatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .396).

2544-5.

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , dve tayo ekānussāvane kātuṃ , tañca kho ekena upajjhāyenā ’’ ti ( mahāva .123) vacanato sace tayo ācariyā ekasīmāyaṃ nisinnā ekassa upajjhāyassa nāmaṃ gahetvā tiṇṇaṃ upasampadāpekkhānaṃ visuṃ visuṃyeva kammavācaṃ ekakkhaṇe vatvā tayo upasampādenti , vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘ ekūpajjhāyako hotī ’’ tiādi .

‘‘ Tayo ’’ ti idaṃ aṭṭhuppattiyaṃ ‘‘ sambahulānaṃ therānan ’’ ti ( mahāva .123) āgatattā vuttaṃ .

Ekatoti ekakkhaṇe .

Anusāvanan ti kammavācaṃ .

Osāretvāti vatvā .

Kamman ti upasampadākammaṃ .

Na ca kuppatīti na vipajjati .

Kappatīti avipajjanato evaṃ kātuṃ vaṭṭati .

2546-7.

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , dve tayo ekānussāvane kātun ’’ ti ( mahāva .123) vacanato sace eko ācariyo ‘‘ buddharakkhito ca dhammarakkhito ca saṅgharakkhito ca āyasmato sāriputtassa upasampadāpekkho ’’ ti upasampadāpekkhānaṃM2.175 paccekaṃ nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvā dve tayopi upasampādeti , vaṭṭatīti dassetumāha ‘‘ ekūpajjhāyako hotī ’’ tiādi .

Upasampadaṃ apekkhantīti ‘‘ upasampadāpekkhā ’’ ti upasampajjanakā vuccanti .

Tesaṃ nāman ti tesaṃ upasampajjantānañceva upajjhāyānañca nāmaṃ .

Anupubbena sāvetvāti yojanā ,‘‘ buddharakkhito ’’ tiādinā yathāvuttanayena kammavācāyaṃ sakaṭṭhāne vatvā sāvetvāti vuttaṃ hoti .

Tenāti ekena ācariyena .

Ekatoti dve tayo jane ekato katvā .

Anusāvetvāti kammavācaṃ vatvā .

Kataṃ upasampadākammaṃ .

2548. AññamaññānusāvetvātiV2.140 aññamaññassa nāmaṃ anusāvetvā , gahetvāti attho , aññamaññassa nāmaṃ gahetvā kammavācaṃ vatvāti vuttaṃ hoti .

2549. Taṃ vidhiṃ dassetumāha ‘‘ sumano ’’ tiādi .

Sumanoti ācariyo .

Tissatherassa upajjhāyassa .

Sissakaṃ saddhivihārikaṃ .

Anusāvetīti kammavācaṃ sāveti .

Tissoti paṭhamaṃ upajjhāyabhūtassa gahaṇaṃ .

Sumanatherassāti paṭhamaṃ ācariyattheramāha .

Ime dve ekasīmāyaṃ nisīditvā ekakkhaṇe aññamaññassa saddhivihārikānaṃ kammavācaṃ vadantā attano attano saddhivihārikaṃ paṭicca upajjhāyāpi honti , antevāsike paṭicca ācariyāpi honti , aññamaññassa gaṇapūrakā ca hontīti vuttaṃ hoti .

Yathāha –

‘‘ Sace pana nānācariyā nānāupajjhāyā honti , tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ , sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāvetiM2.176 , aññamaññañca gaṇapūrakā honti , vaṭṭatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .123).

2550. Idhāti imasmiṃ upasampadādhikāre .

Paṭikkhittāti ‘‘ na tveva nānupajjhāyenā ’’ ti ( mahāva .123) paṭisiddhā .

Lokiyehi ādiccaputto manūti yo paṭhamakappiko manussānaṃ ādirājā vuccati , tassa vaṃse jātattā ādicco bandhu etassāti ādiccabandhu , bhagavā , tena .

Mahākhandhakakathāvaṇṇanā .

Issues

Select Version

Vinayavinicchayaṭīkā

Vinayavinicchayaṭīkā