3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadaṃ
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
692. Tatiye dutiyena pādena atikkantamatteti sambandho .
Parikkhepārahaṭṭhānaṃ nāma gharūpacārato paṭhamaleḍḍupāto .
692. Tatiye parikkhepaṃ atikkāmentiyāti sakagāmato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā .
‘‘ Gāmantaraṃ gaccheyyā ’’ ti hi vacanato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā eva āpatti , na sakagāmassa .
Añño hi gāmo gāmantaraṃ .
692.‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti vacanenapi evaṃ veditabbaṃ – vikālagāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃyeva vasena upacāro paricchinditabbo , itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘‘ atikkāmentiyā ’’ ti vuttaṃ , evaṃ tatthāpi ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti vadeyya .
Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttari eko leḍḍupāto upacāroti adhippeto , tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva ‘ upacāran ’ ti sallakkhetvā parikkhepaparikkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākāraṇadīpanatthaṃ ‘ upacāraṃ okkamantassā ’ ti vuttaṃ pāḷivisesamasallakkhetvāva aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya , taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti dukkaṭassa .
Dutiyaṃ pādaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasabbhāvatoti .
‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyātipi ekaccesu dissati , taṃ na gahetabbanti apare ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ pāḷivisesamasallakkhetvā ’’ ti duvuttaṃ , kasmā ?
Vikālagāmappavesanasikkhāpadepi katthaci ‘‘ upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti pāṭho dissatīti , so andhakaṭṭhakathāpāṭhato gahitoti ācariyo .
Aparikkhittassa upacārokkamanameva pāṭho yujjati , na atikkamanaṃ .
Kasmā ?
Bahūsu ṭhānesu pāḷiyā aṭṭhakathāhi virujjhanato , imasmiṃ vāpi sikkhāpade virujjhati .
Kathaṃ ?
Gaṇamhā ohīyamānāya araññe āpatti hoti , na gāme .
Atha ca pana nidassanampi ‘‘ sikkhāpadā buddhavarenā ’’ ti ( pari .479) gāthā dassitā , tasmā upacārokkamanapariyāpannanadiṃ atikkāmentiyā hoti .
Kiñca bhiyyo ‘‘ gacchantassa catasso āpattiyo , ṭhitassa cāpi tattakātiādīnaṃ ( pari .475) parivāragāthānaṃ
M0.359V0.327 aṭṭhakathāhi upacārokkamanameva pāṭhoti niṭṭhaṃ gantabban ’’ ti ca vuttaṃ , suṭṭhu sallakkhetvā kathetabbaṃ .
‘‘ Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ , teneva paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyātiādimāhā ’’ ti ettha vikālagāmappavesanasikkhāpadādīsu tadabhāvā yānena vā iddhiyā vā pavisato , addhānaṃ gacchato ca āpattīti dīpeti .
Tattha asāruppattā āpattimokkho natthīti eke , vicāretvā gahetabbaṃ .
692. TatiyeM2.73V2.70 parikkhepaṃ atikkāmentiyāti gāmantarassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā .
‘‘ Gāmantaraṃ gaccheyyā ’’ ti hi vuttaṃ .
Vikālagāmappavesanasikkhāpade viya ‘‘ aparikkhittassa upacāraṃ okkamantiyā ’’ ti avatvā ‘‘ atikkāmentiyā ’’ ti pāḷiyaṃ vuttattā gāmaṃ pavisantiyā gharūpacāre ṭhitassa dutiyaleḍḍupātasaṅkhātassa upacārassa atikkamo nāma paṭhamaleḍḍupātaṭṭhānasaṅkhātassa parikkhepārahaṭṭhānassa atikkamo evāti āha ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamatī ’’ ti .Saṅkhepato vuttamatthaṃ vitthārato dassento āha ‘‘ api cetthā ’’ tiādi .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade .
Upacāre vāti aparikkhittassa gāmassa parikkhepārahaṭṭhāne vā .
Aparikkhittassa gāmassa upacāran ti ettha upacāra -saddena gharūpacārato paṭhamaleḍḍupātasaṅkhātaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ gahitaṃ , na tato dutiyaleḍḍupātasaṅkhāto upacāroti āha ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānan ’’ ti .
Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā yathā vikālagāmappavisanasikkhāpade ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’’ ti ( pāci .513) vuttaṃ , evamidhāpi ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyā ’’ ti vadeyya .
Bhikkhunīvihārabhūmi ‘‘ gāmantaran ’’ ti na vuccati gāmantarapariyāpannāyapi kappiyabhūmittā .
‘‘ Parato ‘ sace bhikkhunīsu mahābodhiyaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati , tassā āpattī ’ tiādivacanato bhikkhuvihāro na kappiyabhūmīti siddhaṃ , tasmā kañcinagare khandhadhammavihāro viya , kāvīrapaṭṭane sārīdhammavihāro viya ca aññopi so vihāro , tasmā sīmabaddhasukhatthaṃ gāmantarabhāve nirantarā adhiṭṭhānatthaṃ pavisantiyā , nikkhamantiyāpi gāmantarāpatti hotīti apare ’’ ti vuttaṃ .
Majjheti gāmamajjhe .
Tatoti gāmantarato , khaṇḍapākārena vā vatichiddena vā pavisitunti sambandho .
Saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhajitvā dassento ‘‘ apicetthā ’’ tiādimāha .
Catugāmasādhāraṇattāti ettha evaṃvidhe vihāre sīmaṃ bandhantehi cattāropi te gāmā sodhetabbāti veditabbā .
Sambaddhā vati etesanti sambaddhavatikā , dve gāmā .
Vihāran ti bhikkhunivihāraṃ .
Tato pana gāmatoti tato itaragāmato pana , nikkhantāya bhikkhuniyā ṭhātabbanti sambandho .
Ussāraṇā vāti manussānaṃ ussāraṇā vā .
Janāti
M0.151 gāmabhojakā janā .Ekaṃ gāman ti yaṃkiñci icchitaṃ ekaṃ gāmaṃ .
Tatoti gāmato .
‘‘ Kasmā ’’ ti imāya pucchāya ‘‘ viharato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti vacanassa kāraṇaṃ pucchati .
‘‘ Vihārassa catugāmasādhāraṇattā ’’ tiiminā visajjanena taṃ pucchaṃ visajjeti .
Vihārassa
M3.118 catugāmasādhāraṇattāti iminā ‘‘ vihārato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti etthaV3.109 kāraṇamāha .
Vihārassa catugāmasādhāraṇattāyeva hi catūsu gāmesu yaṃkiñci ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭati .
Pacchāti aparakāle .
‘‘ Catugāmasādhāraṇattā ’’ ti iminā vihārato catūsu gāmesu yattha katthaci pavisituṃ vaṭṭatīti ettha kāraṇamāha .Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ .
Uttarantiyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati , sā nadī nāmāti yojanā .
Yathā nivasiyamānāya timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti , evaṃ nivatthāyāti yojanā
V1.130 .
Bhikkhuniyā uttarantiyā antaravāsakoti sambandho .
Yattha katthacīti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne .‘‘ Setunā gacchati , anāpattī ’’ tiiminā padasā uttarantiyā eva āpattīti dasseti .
Uttaraṇakāleti nadito uttaraṇakāle .
Ākāsagamanan ti iddhiyā gamanaṃ .
Ādisaddena hatthipiṭṭhiādayo saṅgaṇhāti .
Akkamantiyāti atikkamantiyā .
Etthāti dvīsu tīsu bhikkhunīsu .
Orimatīramevāti apāratīrameva .
Tameva tīran ti orimatīrameva .
Paccuttaratīti paṭinivattitvā uttarati .
Kurumānā bhikkhunī karotīti yojanā .
Assāti bhikkhuniyā ajānantiyā eva cāti sambandho , anādare cetaṃ sāmivacanaṃ .
Atha panāti athasaddo yadipariyāyo , kiriyāpadena yojetabbo .
Atha acchati , atha na otaratīti attho .
Acchatīti vasati .
Hīti saccaṃ .
Idhāti ‘‘ ekā vā rattiṃ vippavaseyyā ’’ tipade .
Evaṃ vuttalakkhaṇamevāti evaṃ abhidhammapariyāyena vuttalakkhaṇameva .
Taṃ panetan ti taṃ pana araññaṃ .
Tenevāti āpannahetunā eva .
Aṭṭhakathāyan ti mahāaṭṭhakathāyaṃ .
Bhikkhunīsu pavisantīsūti sambandho , niddhāraṇatthe cetaṃ bhummavacanaṃ .
Etthāti dassanūpacārasavanūpacāresu .
Yattha okāse ṭhitaṃ dutiyikā passati , so okāso dassanūpacāro nāmāti yojanā .
Sāṇipākārantarikāpīti sāṇipākārena byavahikāpi .
Yattha okāse ṭhitā … pe … saddaṃ suṇāti , so okāso savanūpacāro nāmāti yojanā .
Maggamūḷhasaddenāti magge mūḷhānaṃ saddena .
Dhammassavanārocanasaddenāti dhammassavanatthāya ārocanānaṃ saddena .
Maggamūḷhasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viya
M0.152 ca dhammassavanārocanasaddena saddāyantiyā saddaṃ suṇāti viya ca ‘‘ ayye ’’ ti saddāyantiyā saddaṃ suṇātīti yojanā .
Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā .
Nāmadhātu hesā .
Evarūpeti ‘‘ maggamūḷhasaddena viyā ’’ tiādinā vutte evarūpe .Titthāyatanaṃ saṅkantā vāti titthīnaṃ vāsaṭṭhānaṃ saṅkantā vā .
Iminā ‘‘ pakkhasaṅkantā ’’ ti ettha pakkhasaddassa paṭipakkhavācakattā tena sāsanapaṭipakkhā titthiyā eva gahetabbāti dasseti .
Titthiyā hi sāsanassa paṭipakkhā hontīti .
Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ .
Saṃvidahitvā bhikkhuniyā vā mātugāmena vā theyyasatthena vā saddhiṃ taṃ vihāraṃ okkamantiyā catasso āpattiyo ekatova honti .
‘‘ Gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttāti eke .
Dutiyapāduddhāre saṅghādisesoti ettha sace dutiyo pāduddhāro kappiyabhūmiyaṃ hoti , na saṅghādiseso , akappiyabhūmiyaṃ eva saṅghādiseso .
‘‘ Paṭhamaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti thullaccayassa , dutiyaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti saṅghādisesassā ’’ ti vacanato nadiṃ otaritvā padasā uttarantiyā eva āpattīti āha ‘‘ setunā gacchati , anāpattī ’’ tiādi .
‘‘ Ubhayatīresu vicaranti , vaṭṭatīti dassanūpacārassettha sambhavā ’’ ti likhitaṃ , taṃ yuttaṃ .
Savanūpacāro hettha nadīpāre , gāmantare vā appamāṇanti .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni , paṇṇānivā maggitvā āneti , anāpatti .
Ticīvarāni paratīre otāpeti , anāpattī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Orimatīrameva āgacchati , āpattī ’’ ti atikkamitukāmatāya paviṭṭhattā vuttaṃ .
‘‘ Nhāyanādikiccena paviṭṭhānaṃ katthevālayasambhavā vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Gāmantare pamāṇanti aṭṭhakathāyaṃ paratīrato nadiṃ otaritvā dassanūpacārato dārūni paṇṇāni sakagāmato thokampi taraṇavārena na vaṭṭati kira nikkhamitvā pavisituṃ .
Paratīrameva akkamantiyā anāpattīti nadiṃ anotaritvā yānanāvādīsu aññatarena gantvā paratīrameva akkamantiyā anāpatti .
Paratīrameva akkamantiyāti nadiṃ anotaritvā orimatīrato laṅghitvā vā ākāsādinā vā paratīrameva atikkāmentiyā .
Ubhayatīresu vicaranti , vaṭṭatīti idaṃ asatipi nadīpāragamane upari vakkhamānassa vinicchayassa phalamattadassanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Orimatīrameva āgacchati , āpattīti paratīraṃ gantukāmatāya otiṇṇattā vuttaṃ .
Orimatīrameva āgacchati , āpattīti pāragamanāya otiṇṇattā vuttaṃ .
Tameva tīran ti tameva orimatīraṃ .
Anāpattīti paratīraṃ gantukāmatāya abhāvato anāpatti .
Agāmake
M0.360 araññeti agāmalakkhaṇe araññeti attho .
Iminā āpattikhettaṃ dassitaṃ .
Yasmā idaṃ āpattikhettaṃ , tasmā yā bhikkhunupassayato gāmassa indakhīlaṃ atikkamati , sā asanteV0.328 gāme gaṇamhā ohīyanāpattiṃ āpajjati .
Dassanasavanūpacārābhāvepi pageva gāme indakhīlātikkamanakkhaṇeyeva āpajjati .
Sace tattha ekā bhikkhunī atthi , tassā dassanasavanūpacārātikkamanakkhaṇe āpajjati , araññamaggagamanakāle evāyaṃ vidhīti na gahetabbaṃ .
Gāmato pana nikkhamantī ito paṭṭhāya āpajjatīti dassanatthaṃ ‘‘ agāmakaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ ārādhikā ca honti saṅgāhikā lajjiniyo , tā kopetvā aññattha na gantabbaṃ .
Gacchati ce , gāmantaranadīpārarattivippavāsagaṇamhā ohīyanāpattīhi na muccatī ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ gaṇamhā ohīyanāpatti sakiṃyevāpajjati .
Itarā gāme gāme pāre pāre aruṇe aruṇe cāti veditabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha ‘‘ vuttañhetan ’’ tiādīni asādhakāni yathāsambhavaṃ gahetabbattā .
‘‘ Mahābodhiyaṅgaṇan tiādi evaṃ gāmassa āsannaṭṭhānepi imaṃ āpattiṃ āpajjatīti dassanatthaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. CatutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanāTādise araññeti ‘‘ bahiindakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti ( vibha .529) evaṃ vuttalakkhaṇe araññe .
Atha tādisasseva araññassa gahitabhāvo kathaṃ viññāyatīti āha ‘‘ tenevā ’’ tiādi .
Tādise araññeti indakhīlato bahibhāvalakkhaṇe araññe .
Iminā hi aṭṭhakathāvacanena īdisepi gāmasamīpe dassanūpacāre vijahite satipi savanūpacāre āpatti hotīti viññāyati .
‘‘ Tenevā ’’ tiādinā dassanūpacāre virahite savanūpacārassa vijjamānattepi āpatti hotīti dasseti .
Maggamūḷhā uccāsaddaṃ karontīti āha ‘‘ maggamūḷhasaddena viyā ’’ ti .
Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā .
Purimāyoti puretaraṃ gacchantiyo .
Aññaṃ maggaṃ gaṇhātīti maggamūḷhattā , na ohātuṃ , tasmā dvinnampi anāpatti .
Sesamettha uttānameva .
Anantarāyena ekabhāvo , gāmantaragamanādīsu aññataratāpajjanaṃ , āpadāya abhāvoti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
Aññaṃ maggaṃ gaṇhātīti maggamūḷhattā gaṇhāti , na dutiyikaṃ ohiyituṃ .
Tasmā anāpatti .
Anantarāyena ekabhāvo , anāpadāya gāmantaragamanādīsu ekanti dve aṅgāni .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā