1. Lasuṇavaggo
1. Lasuṇavaggo
1. Paṭhamasikkhāpada-atthayojanā
1. Paṭhamalasuṇādisikkhāpadavaṇṇanā
Tiṃsakānantaraṃ
M0.159 tiṃsakānaṃ anantare kāle chasaṭṭhisatasaṅgahā chauttarasaṭṭhiadhikasatehi sikkhāpadehi saṅgahitā ye dhammā saṅgītikārehi saṅgītā , dāni imasmiṃ kāle tesampi dhammānaṃ ayaṃ vaṇṇanā hotīti yojanā . 793. Tatthāti tesu chasaṭṭhisatasaṅgahesu sikkhāpadesu , paṭhamasikkhāpadeti sambandho .
‘‘ Dve tayo ’’ ti ettha vāsaddo luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘ dve vā tayo vā ’’ ti .
Phoṭalaketi kande , miñje vā .
Etan ti ‘‘ gaṇḍike ’’ ti etaṃ nāmaṃ .
‘‘ Pamāṇan ’’ tiiminā matta saddo pamāṇatthova , na appattho , nāpi avadhāraṇatthoti dasseti .
Lasuṇan ti setavaṇṇamūlaṃ mahākandaṃ .
Mahākando hi byañjanasampākādīsu āmagandhānaṃ abhibhavanattā lasīyati kantīyatīti lasuṇan ti vuccati .
793-797.
Pācittiyesu
M3.123V3.114 lasuṇavaggassa paṭhame jātiṃ saratīti jātissaro .
Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vināva .
Badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .
Sesamettha uttānameva .
Āmakalasuṇañceva ajjhoharaṇañcāti imāni panettha dve aṅgāni .Suvaṇṇahaṃsayonin ti suvaṇṇamayena pattena yuttaṃ haṃsayoniṃ .
Jātissaroti jātiṃ bhavaṃ sarati
V1.138 jānātīti jātissaro .
Athāti jātissarassa nipphannattā .
Nipphannattho hi athasaddo .
Pubbasinehenāti pubbe manussabhave bhāvitena sinehena .
Tāsan ti pajāpatiyā ca tissannaṃ dhītarānañca .
Taṃ panāti pattaṃ pana . 795. Magadhesūti magadharaṭṭhe ṭhitesu janapadesu .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Idhāti ‘‘ lasuṇaṃ khādeyyā ’’ tipade .
Tampīti māgadhakampi .
Gaṇḍikalasuṇamevāti gaṇḍo phoṭo etassatthīti gaṇḍikaṃ .
Gaṇḍasaddo hi phoṭapariyāyo , bahutthe ikapaccayo .
Bahugaṇḍikalasuṇanti hi vuttaṃ hoti .
Gaṇḍasaddo hi phoṭe ca kapole cāti dvīsu atthesu vattati , idha pana phoṭe vattatīti daṭṭhabbaṃ .
Potthakesu pana oṭṭhajena catutthakkharena pāṭho atthi , so vīmaṃsitvā gahetabbo .
Bahūsu hi pubbapotthakesu
M0.160 kaṇṭhajo tatiyakkharo ca oṭṭhajo catutthakkharo cāti dve akkharā aññamaññaṃ parivattitvā tiṭṭhanti .
Na ekadvitimiñjakan ti ekamiñjo palaṇḍuko na hoti , dvimiñjo bhañjanako na hoti , timiñjo haritako na hotīti attho .
Kurundiyaṃ pana vuttanti sambandho .
793-797.
PācittiyesuM3.123V3.114 lasuṇavaggassa paṭhame jātiṃ saratīti jātissaro .
Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vināva .Badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .
Sesamettha uttānameva .
Āmakalasuṇañceva ajjhoharaṇañcāti imāni panettha dve aṅgāni .
Saṅkhāditvāti dantehi cuṇṇavicuṇṇaṃ katvā .
797. Palaṇḍukoti sukandako eko lasuṇaviseso .
793-797.
Pācittiyesu
M3.123V3.114 lasuṇavaggassa paṭhame jātiṃ saratīti jātissaro .
797. PācittiyesuM2.76V2.74 lasuṇavaggassa paṭhame badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā tehi kattabbabyañjanavikati .
Āmakamāgadhalasuṇañceva , ajjhoharaṇañcāti dve aṅgāni .Bhañjanakā dīni lokasaṅketopadesato daṭṭhabbāni .
Hīti saccaṃ .
Tassāti cāpalasuṇassa .
Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vinā attano sabhāvato eva .
Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vināva .
Tan ti māgadhakaṃ , pakkhipitunti sambandho .
Hīti saccaṃ .
Yattha katthacīti yesu kesucīti .
Badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .
Sesamettha uttānameva .
Paṭhamaṃ .
Āmakalasuṇañceva ajjhoharaṇañcāti imāni panettha dve aṅgāni .
2. Dutiyasikkhāpadaṃ
799. Dutiye saṃdassanaṃ bādhati nisedheti asmiṃ ṭhāneti sambādhan ti vacanatthena paṭicchannokāso sambādho nāmāti dassento āha ‘‘ paṭicchannokāse ’’ ti .
798-802.
Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .
Ubho upakacchakāti dve bāhumūlā .
Te hi upari yaṃkiñci vatthuṃ kacati bandhati etthāti upakacchakāti vuccanti .
Muttakaraṇan ti passāvamaggo .
So hi muttaṃ karoti anenāti muttakaraṇanti vuccati .
Lomo kattīyati chindīyati imāyāti kattari , tāya vā , suṭṭhu daḷhaṃ lomaṃ ḍaṃsatīti saṇḍāso , soyeva saṇḍāsako , tena vā , khurati lomaṃ chindatīti khuro , tena vā saṃharāpentiyāti sambandho .
Saṃharāpentiyāti apanentiyāti .
Dutiyaṃ .
3. Tatiyasikkhāpadaṃ
798-802.
Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .
805. Gaṇḍaṃ vāti pīḷakaṃ vā .
Vaṇaṃ vāti aruṃ vāti .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .
Tatiyaṃ .
4. Catutthasikkhāpadaṃ
806. Catutthe
M0.161 rañño orodhā rājorodhā , purāṇe rājorodhā purāṇarājorodhāti vacanatthaṃ dassento āha ‘‘ purāṇe ’’ tiādi .
‘‘ Gihibhāve ’’ ti iminā purāṇeti ettha ṇapaccayassa sarūpaṃ dasseti .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .Cirāciran ti nipātapaṭirūpakaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ cirena cirenā ’’ ti .
‘‘ Sakkothā ’’ ti iminā kathaṃ tumhe rāgacittaṃ paṭihanitvā attānaṃ dhāretha dhāretuṃ sakkothāti atthaṃ dasseti .
Anārocitepīti bhūtato anārocitepi .
807. Jatunāti lākhāya .
Paṭṭhadaṇḍaketi paṭubhāvena ṭhāti pavattatīti paṭṭho , soyeva daṇḍo paṭṭhadaṇḍo , tassa pavesanaṃ paṭṭhadaṇḍakaṃ , tasmiṃ nimittabhūte .
Etan ti ‘‘ jatumaṭṭhake ’’ ti etaṃ vacananti .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .
Catutthaṃ .
5. Pañcamasikkhāpadaṃ
810. Pañcame ‘‘ atigambhīran ’’ tipadaṃ kiriyāvisesananti āha ‘‘ atianto pavesetvā ’’ ti .
‘‘ Udakena dhovanaṃ kurumānā ’’ ti iminā ‘‘ udakasuddhikan ’’ tipadassa udakena suddhiyā karaṇanti atthaṃ dasseti .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .
812. Dvaṅgulapabbaparaman ti ettha dve aṅgulāni ca dve pabbāni ca dvaṅgulapabbaṃ , uttarapade pubbapadalopo .
Dvaṅgulapabbaṃ paramaṃ pamāṇaṃ etassa udakasuddhikassāti dvaṅgulapabbaparamaṃ .
Vitthārato dvaṅgulaparamaṃ , gambhīrato dvipabbaparamanti vuttaṃ hoti .
Tenāha ‘‘ vitthārato ’’ tiādi .
Aṅgulaṃ
V1.140 pavesentiyāti sambandho .
812. Pañcame dvinnaṃ pabbānaṃ uparīti ettha dvinnaṃ aṅgulīnaṃ saha pavesane ekekāya aṅguliyā ekekaṃ pabbaṃ katvā dvinnaṃ pabbānaṃ upari .
Ekaṅgulipavesane dvinnaṃ pabbānaṃ upari na vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Mahāpaccariyampi ayameva nayo dassito .
Udakasuddhipaccayena pana satipi phassasādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti .
812. PañcameV0.337 udakasuddhipaccaye satipi phassasādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti .
Tattha dvinnaṃ pabbānan ti ‘‘ dvinnaṃ aṅgulānaṃ sahapavesane ekekaaṅgulassa ekekaṃ pabbaṃ katvā dve pabbā , ekaṅgulappavesane dvinnaṃ pabbānaṃM0.369 upari na vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Mahāpaccariya mpi ayameva nayo dassito ’’ ti likhitaṃ .
799-812.
Dutiyādīni uttānatthāni .Hīti saccaṃ .
‘‘ Catunnaṃ vā ’’ ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ , tiṇṇampi pabbaṃ na vaṭṭati , catunnaṃ pana pagevāti atthoti .
Pañcamaṃ .
Pañcamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ
815. Chaṭṭhe bhattassa vissajjanaṃ bhattavissaggoti vutte bhattakiccanti dassento āha ‘‘ bhattakiccan ’’ ti .
815-817.
Chaṭṭhe āsumbhitvāti pātetvā .
815. Chaṭṭhasikkhāpadaṃ uttānatthameva .
815. Chaṭṭhe pāḷiyaṃ āsumbhitvāti pātetvā .
Pānīyasaddena pānīyathālakaṃ gahetabbaṃ
M0.162 , vidhūpanasaddena bījanī gahetabbā , upa saddo samīpatthoti sabbaṃ dassento āha ‘‘ ekena hatthenā ’’ tiādi .
Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhimhi pasannodakaṃ .
Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ , pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti imāni panettha dve aṅgāni .
7. Sattamasikkhāpadavaṇṇanā‘‘ Accāvadatī ’’ tipadassa atikkamitvā vadanākāraṃ dasseti ‘‘ pubbepī ’’ tiādinā .
817.‘‘ Suddhaudakaṃ vā hotū ’’ tiādinā ‘‘ pānīyenā ’’ ti vacanaṃ upalakkhaṇaṃ nāmāti dasseti .
Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhino sāro , dadhimhi pasannodakanti vuttaṃ hoti .
Rasoti maccharaso maṃsaraso .
815-817.
Chaṭṭhe āsumbhitvāti pātetvā .
Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhimhi pasannodakaṃ .
817. Dadhimatthūti dadhimhi pasannodakaṃ .
Rasakhīrādīnan ti maṃsarasakhīrādīnaṃ .
‘‘ Antamaso cīvarakaṇṇopī ’’ ti iminā ‘‘ vidhūpanenā ’’ ti vacanaṃ nidassanaṃ nāmāti dasseti .
Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ , pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti imāni panettha dve aṅgāni .
Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ , pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti dve aṅgāni .
819. Detīti sayaṃ deti .
Dāpetīti aññena dāpeti .
Ubhayampīti pānīyavidhūpanadvayampīti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Sattamasikkhāpadaṃ
822. Sattame ‘‘ payogadukkaṭaṃ nāmā ’’ ti iminā heṭṭhā vuttesu aṭṭhasu dukkaṭesu pubbapayogadukkaṭaṃ dasseti .
Na kevalaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ ettakameva , atha kho aññampi bahu hotīti dassento āha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Saṅghaṭṭanesupīti viloḷanesupi .
Dantehi saṅkhādatīti dantehi cuṇṇavicuṇṇaṃ karoti .
822. Sattame ‘‘ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti idaṃ pubbapayogadukkaṭassa nidassanamattanti āha ‘‘ na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva hotī ’’ tiādi .
820-822.
‘‘ Nagaraṃ atiharantī ’’ ti pāṭho .
‘‘ Nagaradvāre atiharantī ’’ ti katthaci , tattha dvārenāti attho .
Ayameva vā pāṭho .
822. Sattame aviññattiyā laddhan ti attano viññattiṃ vinā laddhaṃ .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade , aññāya bhikkhuniyā kārāpetvāti sambandho .
‘‘ Aññāyā ’’ tipadaṃ ‘‘ viññāpetvā ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Pamāṇan ti pācittiyāpattiyā pamāṇaṃ .
Imehiyeva dvīhi pācittiyaṃ hoti , nāññehi bhajjanādīhīti attho .
Mātarampīti ettha pisaddo aññaṃ viññāpetvā bhuñjantiyā pagevāti dasseti .
Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādimāha .
Tāya vāti viññāpitabhikkhuniyā vā .
Tan ti āmakadhaññaṃ .
Tan ti mahāpaccariyaṃ vuttavacanaṃ .
Pubbāparaviruddhan ti pubbāparato viruddhaṃ .
‘‘ Aññāya … pe … dukkaṭamevā ’’ ti pubbavacane dukkaṭameva vuttaṃ , puna ‘‘ aññāya … pe … dukkaṭan ’’ ti ca pacchimavacane pācittiyañca dukkaṭañca vuttaṃ , tasmā pubbāparaviruddhanti vuttaṃ hoti .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Taṃ pubbāparaviruddhan ti punapi vuttanti vuttavādaṃ sandhāyāha .
Aññāya viññattiyā laddhampi hi anāṇattiyā viññattiyā imissā
V3.115 aviññattiyā laddhapakkhaṃ bhajati , tasmā heṭṭhā aviññattiyā laddhe karaṇakārāpanesu visesaṃ avatvā idha visesavacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ .
Yadi cettha karaṇe pācittiyaṃ , kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ .
Atha kārāpane dukkaṭaṃ , karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi , tasmā aññāya viññattiyāM3.124 laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvāpi kārāpetvāpi bhuñjantiyā dukkaṭamevāti idamettha sanniṭṭhānaṃ .
Taṃ pubbāparaviruddhan ti ‘‘ punapi vuttan ’’ ti vuttaṃ vādaṃ sandhāya , na tato pubbe tattha vuttaṃ vādaṃ .
Ettha ‘‘ mātarampi viññāpetvāti vacanena virujjhatī ’’ ti likhitaṃ , taṃ dullikhitaṃ , na hi tena virodhaṃ sandhāya idaṃ vuttanti .
Karaṇe ce pācittiyaṃ , kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ .
Atha kārāpane dukkaṭaṃ , karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi āpajjane satīti adhippāyo .
Pubbāparaviruddhan ti sayaṃ karaṇe pācittiyanti idaṃ kārāpane dukkaṭavacanena virujjhanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi ,‘‘ aviññattiyā laddhan ’’ tiādivacanena vā virujjhanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Aññāya viññattipi hi imissā aviññattiyā laddhamevāti .Avisesena vuttan ti karaṇakārāpanānaṃ sāmaññato vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa viññāpanaṃ vā viññāpāpanaṃ vā , paṭilābho , bhajjanādīni katvā vā kāretvā vā ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Āmakadhaññaviññāpanādi , taṃ bhajjanādinā ajjhoharaṇanti dve aṅgāni .
823. Labbhamānaṃ
V1.141 āmakadhaññanti sambandho .
823. Sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti appaṭikkhipitvā ‘‘ sādhū ’’ ti vattuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Na hi paṭiggahetuṃ vaṭṭati .Aññaṃ vā yaṃkiñcīti muggamāsādīhi vā lābukumbhaṇḍādīhi vā aññaṃ yaṃkiñci tilādiṃ vāti .
Anāmāsattā ‘‘ āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhānepi na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ kappiyena laddhaṃ dhaññaṃ bhajjitvā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ .
Aparaṇṇepi eseva nayo ’’ ti ca ‘‘ anāpatti ābādhapaccayāti vacanato satta dhaññānipi anāmāsānīti siddhaṃ , teneva heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ dukkaṭavatthumhi satta dhaññānipi gahitāni anāmāsānī ’’ ti ca vuttāni .
Āmāsāni kappiyavatthūni ca yadi bhaveyyuṃ , yathā ñātakapavārite sandhāya ‘‘ aparaṇṇaṃ viññāpetī ’’ ti avisesena vuttaṃ , evaṃ ‘‘ anāpatti ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassa atthāya viññāpeti , ummattikāya ādikammikāyā ’’ ti vattabbaṃ .
Yasmā dukkaṭavatthuttā ca anāmāsattā ca mātarampi sattavidhaṃ dhaññaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati
V0.338 , tasmā tadatthadīpanatthaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ sandhāya ‘‘ anāpatti ābādhapaccayā ’’ ti vuttaṃ , yathā bhikkhuniyā ābādhapaccayā vaṭṭati , tathā bhikkhussāpītiM0.370 ca .
Yathā vā pana bhikkhuniyā bhajjanādīni kārāpetuṃ na vaṭṭati , evaṃ bhikkhussāpi .
Vuttampi cetaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ aññataro bālabhikkhu kappiyaṃ ajānanto etadavoca ‘ āmakadhaññaṃ sampaṭicchituṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭati .
Etaṃ dhaññaṃ bhajjitvā koṭṭetvā pacitvā yāgukhajjakaṃ bhattañca dethā ’ ti , āṇāpakasseva bhikkhussa āpatti , sabbesaṃ anāpattī ’’ ti .
Tasmā ‘‘ saṅghavārikānaṃ dhaññaṃ koṭṭethā ’’ ti ārāmikānaṃ vattuñca na vaṭṭati .
‘‘ Divasaṃ paribbayaṃ gaṇhatha , taṇḍule sampādetha , tvaṃ ettake gaṇha , tvaṃ ettake ’’ ti evamādīni pana vattuṃ vaṭṭatīti ca .
Yaṃ pana ‘‘ aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ , tampi heṭṭhā ‘‘ imaṃ taḷākaṃ khettaṃ vatthuṃ vihārassa demā ’ ti vutte ‘ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ nayaṃ sandhāya vuttattā suvuttameva .
‘‘ Navakammatthāya dhaññaṃ demā ’’ ti vutte ‘‘ sādhū ’’ ti vattabbaṃ .
Yaṃ pana heṭṭhā ‘‘ tattha nissaggiyavatthuṃ attano vā saṅghagaṇapuggalacetiyānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati … pe … dukkaṭavatthuṃ sabbesampi atthāya sampaṭicchato dukkaṭamevā ’’ ti vuttaṃ , tampi suvuttameva .
Kasmā ?
‘‘ Cetiyassa atthāya dhaññaṃ dātukāmomhi , tumhe bhante tadatthāya sampaṭicchathā ’’ ti vutte paṭiggahetuṃ akappiyattā .
‘‘ Idaṃ pana tādisaṃ na hotī ’’ ti ca vuttaṃ .
Sabbopāyaṃ upatissattheravādo kira .
Dhammasiritthero panevamāha ‘‘ pubbepi navakammatthāya paṭiggaho na vārito , saṅghassatthāya paṭiggahitampi paṭiggāhakasseva akappiyan ’’ ti .Sattamaṃ .
Sattamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Aṭṭhamasikkhāpadaṃ
8. Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā
824. Aṭṭhame
M0.163 nibbiṭṭharājabhaṭoti ettha uttarapadassa chaṭṭhīsamāsañca pubbapadena bāhiratthasamāsañca dassento āha ‘‘ nibbiṭṭho ’’ tiādi .
Tattha ‘‘ rañño bhatī ’’ ti iminā rañño bhaṭo rājabhaṭoti chaṭṭhīsamāsaṃ dasseti ,‘‘ etenā ’’ ti iminā bāhiratthasamāsaṃ .
Nibbiṭṭhoti niviṭṭho patiṭṭhāpitoti attho .
Keṇīti rañño dātabbassa āyassetamadhivacanaṃ .
Etenāti brāhmaṇena .
Tatoti ṭhānantarato .
824. Aṭṭhame nibbiṭṭhoti patiṭṭhāpito .
Keṇīti rañño dātabbassa āyassetaṃ adhivacanaṃ .
Ṭhānantaran ti gāmajanapadādiṭhānantaraṃ .
Sesamettha uttānameva .
824. Porāṇā ‘‘ nibbiṭṭharājabhaṭo ’’ ti paṭhanti .
Tassattho vāritabhattavetano rājabhaṭoti .
824. Aṭṭhame nibbiṭṭhoti laddho .
Keṇīti rañño dātabbo āyo , āyuppattiṭṭhānanti atthoV2.75 .
Tenāha ‘‘ ekaṃ ṭhānantaran ’’ tiādi .
Ṭhānantaran ti ca gāmajanapadāṇāyattaṃ .Bhaṭasaṅkhātāya keṇiyā pathattā kāraṇattā ṭhānantaraṃ bhaṭapathan ti āha ‘‘ taṃyeva ṭhānantaran ’’ ti .
Uccārādibhāvo , anavalokanaṃ , vaḷañjanaṭṭhānaṃ , tirokuṭṭapākāratā , chaḍḍanaṃ vā chaḍḍāpanaṃ vāti imāni panettha pañca aṅgāni .
‘‘ Taññeva bhaṭapathan ti taṃyeva bhattavetanan ’’ ti atthaṃ vadanti .
Vaḷañjiyamānatirokuṭṭāditā , anapaloketvā uccārādīnaṃ chaḍḍanādīti dve aṅgāni .
Ummukan ti alātaṃ .
826. Cattāripi vatthūnīti uccārādīni .
Pāṭekkan ti paṭivisuṃ ekekameva .
Uccāraṃ vātiādīsu vāsaddena dantakaṭṭhādayopi gahetabbāti āha ‘‘ dantakaṭṭha … pe … pācittiyamevā ’’ ti .
826. Ettha chaḍḍitaṃ kiriyā .
Anolokanaṃ akiriyā .
Sabbatthāti sabbesu uccārādīsūti .
Aṭṭhamaṃ .
Aṭṭhamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Navamasikkhāpadaṃ
9. Navamasikkhāpadavaṇṇanā
835. Dasame soṇḍā vāti surāsoṇḍā vā .
Moroti mayūro .
Suvoti suko .
Makkaṭoti vānaro .
Ādisaddena sappādayo saṅgaṇhāti , makkaṭādayopi naccantūti sambandho .
Asaṃyatabhikkhūnan ti vācasikakamme asaṃyatānaṃ bhikkhūnaṃ , dhammabhāṇakagītaṃ vā hotūti yojanā .
Tantiyā guṇena baddhā tantibaddhā .
‘‘ Bhin ’’ tisaṅkhāto rāsaddo etissāti bheri .
Kuṭena katā bheri kuṭabheri , tāya vāditaṃ kuṭabherivāditaṃ , taṃ vā .
Udakabherīti
M0.164 udakena pakkhittā bheri , tāya vāditampi hotūti sambandho . 836. Tesaṃyevāti
V1.142 yesaṃ naccaṃ passati , tesaṃyeva .
836. Dasame ekapayogenāti ekadisāvalokanapayogena .
Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati .
Kiñcāpi sayaṃ naccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ , tathāpi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dassetuṃ ‘‘ sabbaaṭṭhakathāsu vuttan ’’ ti āha .
836. Ekapayogo nāma ekadivasāvalokanaṃ .Yadi pana naccagītavādite visuṃ visuṃ passati suṇāti , pāṭekkā āpattiyoti dassento āha ‘‘ sace panā ’’ tiādi .
Aññatoti aññato desato , passatīti sambandho .
‘‘ Oloketvā ’’ ti pade apekkhite upayogatthe topaccayo hoti .
Aññaṃ oloketvāti hi attho .
Aññato vādente passatīti yojanā .
‘‘ Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā , tato tato gantvāpi sabbiriyāpathehi labhati ,‘ ārāme ṭhitā ’ ti pana ārāmapariyāpannabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Itarathā nisinnāpi na labheyyā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati .
Sesamettha uttānameva .
Naccādīnaṃ aññataratā , aññatra anuññātakāraṇā gamanaṃ , dassanaṃ vā savanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Bhikkhunī na labhatīti sambandho .
Aññe vattumpīti sambandho .
‘‘ Bhikkhunī sayampi naccituṃ vā gāyituṃ vā vādituṃ vā na labhatī ’’ tiādi idha sikkhāpade natthi .
Kasmā ?
Eḷakalomasamuṭṭhānattā .
Yadi evaṃ kasmā vuttanti ce ?
Suttānulomamahāpadesato .
Yadi naccādīni passituṃ vā sotuṃ vā na labhati , pageva attanā kātunti nayato labbhamānattā vuttaṃ .
Itarathā mahāpadesā niratthakā siyuṃ .
Evamaññatthāpi nayo netabbo .
‘‘ Samuṭṭhānampi idha vuttameva aggahetvā chasamuṭṭhānavasena gahetabban ’’ ti likhitaṃ .
Taṃ ‘‘ aññe nacca , gāya , vādehī ’’ ti vattuṃ na labbhatītiādivacīkammaṃ sandhāya likhitañce , taṃ sulikhitaṃ eḷakalomasamuṭṭhāne vācāya abhāvato .
‘‘ Sayampi naccitun ’’ tiādikāyakammañce sandhāya likhitaṃ , dullikhitaṃ .
Eḷakalomasamuṭṭhānañhi ekantato kāyakammaṃ
M0.372 hoti , tasmā uddhaṭaṃ aggahetvā ādisaddena saṅgahitameva idha gahetabbanti .
Etaṃ eḷakalomasamuṭṭhānattāti ettha kāraṇavacane suttānulomamahāpadesatoti ettha pana uddhaṭaṃ gahetabbaṃ , evaṃ yathālābhavasena taṃ likhitanti veditabbaṃ .
‘‘ Āhaccabhāsitasikkhāpadavasena eḷakalomasamuṭṭhānan ’’ ti vuttanti upatissattheroV0.340 .
‘‘ Eḷakalomasamuṭṭhānañce idaṃ sikkhāpadaṃ , āṇāpako mucceyya , na ca muccatī ’’ ti vuttaṃ .
Taṃ ‘‘ kasmā ’’ ti vutte ‘‘ sabbaaṭṭhakathāsu vuttan ’’ ti aṭṭhakathācariyo āhāti dhammasiritthero .Upahāran ti pūjaṃ .
Upaṭṭhānan ti pāricariyaṃ .
Sabbatthāti sabbesu sayaṃ naccādīsu .
Lasuṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
837. Antarārāme vāti ārāmassa antare vā .
Bahiārāme vāti ārāmassa bahi vā .
837. Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā , tato gantvā pana sabbiriyāpathehipi labhati .
‘‘ Ārāme ṭhitāti pana ārāmapariyāpannāti attho , itarathā nisinnāpi na labheyyā ’’ ti likhitaṃ , taṃ sulikhitameva .
Aññena vāti salākabhattādīhi aññena vā .
Tādisenāti yādiso corādiupaddavo , tādisenāti .
Dasamaṃ .
Lasuṇavaggo paṭhamo .
Dasamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Andhakāravaggo
Lasuṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .