7. Sattamasikkhāpadaṃ
822. Sattame ‘‘ payogadukkaṭaṃ nāmā ’’ ti iminā heṭṭhā vuttesu aṭṭhasu dukkaṭesu pubbapayogadukkaṭaṃ dasseti .
Na kevalaṃ pubbapayogadukkaṭaṃ ettakameva , atha kho aññampi bahu hotīti dassento āha ‘‘ tasmā ’’ tiādi .
Saṅghaṭṭanesupīti viloḷanesupi .
Dantehi saṅkhādatīti dantehi cuṇṇavicuṇṇaṃ karoti .
822. Sattame ‘‘ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti idaṃ pubbapayogadukkaṭassa nidassanamattanti āha ‘‘ na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva hotī ’’ tiādi .
820-822.
‘‘ Nagaraṃ atiharantī ’’ ti pāṭho .
‘‘ Nagaradvāre atiharantī ’’ ti katthaci , tattha dvārenāti attho .
Ayameva vā pāṭho .
822. Sattame aviññattiyā laddhan ti attano viññattiṃ vinā laddhaṃ .
Etthāti imasmiṃ sikkhāpade , aññāya bhikkhuniyā kārāpetvāti sambandho .
‘‘ Aññāyā ’’ tipadaṃ ‘‘ viññāpetvā ’’ ti pade kāritakammaṃ .
Pamāṇan ti pācittiyāpattiyā pamāṇaṃ .
Imehiyeva dvīhi pācittiyaṃ hoti , nāññehi bhajjanādīhīti attho .
Mātarampīti ettha pisaddo aññaṃ viññāpetvā bhuñjantiyā pagevāti dasseti .
Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādimāha .
Tāya vāti viññāpitabhikkhuniyā vā .
Tan ti āmakadhaññaṃ .
Tan ti mahāpaccariyaṃ vuttavacanaṃ .
Pubbāparaviruddhan ti pubbāparato viruddhaṃ .
‘‘ Aññāya … pe … dukkaṭamevā ’’ ti pubbavacane dukkaṭameva vuttaṃ , puna ‘‘ aññāya … pe … dukkaṭan ’’ ti ca pacchimavacane pācittiyañca dukkaṭañca vuttaṃ , tasmā pubbāparaviruddhanti vuttaṃ hoti .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Taṃ pubbāparaviruddhan ti punapi vuttanti vuttavādaṃ sandhāyāha .
Aññāya viññattiyā laddhampi hi anāṇattiyā viññattiyā imissā
V3.115 aviññattiyā laddhapakkhaṃ bhajati , tasmā heṭṭhā aviññattiyā laddhe karaṇakārāpanesu visesaṃ avatvā idha visesavacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ .
Yadi cettha karaṇe pācittiyaṃ , kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ .
Atha kārāpane dukkaṭaṃ , karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi , tasmā aññāya viññattiyāM3.124 laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvāpi kārāpetvāpi bhuñjantiyā dukkaṭamevāti idamettha sanniṭṭhānaṃ .
Taṃ pubbāparaviruddhan ti ‘‘ punapi vuttan ’’ ti vuttaṃ vādaṃ sandhāya , na tato pubbe tattha vuttaṃ vādaṃ .
Ettha ‘‘ mātarampi viññāpetvāti vacanena virujjhatī ’’ ti likhitaṃ , taṃ dullikhitaṃ , na hi tena virodhaṃ sandhāya idaṃ vuttanti .
Karaṇe ce pācittiyaṃ , kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ .
Atha kārāpane dukkaṭaṃ , karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi āpajjane satīti adhippāyo .
Pubbāparaviruddhan ti sayaṃ karaṇe pācittiyanti idaṃ kārāpane dukkaṭavacanena virujjhanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi ,‘‘ aviññattiyā laddhan ’’ tiādivacanena vā virujjhanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Aññāya viññattipi hi imissā aviññattiyā laddhamevāti .Avisesena vuttan ti karaṇakārāpanānaṃ sāmaññato vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa viññāpanaṃ vā viññāpāpanaṃ vā , paṭilābho , bhajjanādīni katvā vā kāretvā vā ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Āmakadhaññaviññāpanādi , taṃ bhajjanādinā ajjhoharaṇanti dve aṅgāni .
823. Labbhamānaṃ
V1.141 āmakadhaññanti sambandho .
823. Sampaṭicchituṃ vaṭṭatīti appaṭikkhipitvā ‘‘ sādhū ’’ ti vattuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Na hi paṭiggahetuṃ vaṭṭati .Aññaṃ vā yaṃkiñcīti muggamāsādīhi vā lābukumbhaṇḍādīhi vā aññaṃ yaṃkiñci tilādiṃ vāti .
Anāmāsattā ‘‘ āmakadhaññaṃ pana ñātakapavāritaṭṭhānepi na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Anugaṇṭhipade pana ‘‘ kappiyena laddhaṃ dhaññaṃ bhajjitvā bhuñjantiyā dukkaṭaṃ .
Aparaṇṇepi eseva nayo ’’ ti ca ‘‘ anāpatti ābādhapaccayāti vacanato satta dhaññānipi anāmāsānīti siddhaṃ , teneva heṭṭhā aṭṭhakathāyaṃ dukkaṭavatthumhi satta dhaññānipi gahitāni anāmāsānī ’’ ti ca vuttāni .
Āmāsāni kappiyavatthūni ca yadi bhaveyyuṃ , yathā ñātakapavārite sandhāya ‘‘ aparaṇṇaṃ viññāpetī ’’ ti avisesena vuttaṃ , evaṃ ‘‘ anāpatti ñātakānaṃ pavāritānaṃ aññassa atthāya viññāpeti , ummattikāya ādikammikāyā ’’ ti vattabbaṃ .
Yasmā dukkaṭavatthuttā ca anāmāsattā ca mātarampi sattavidhaṃ dhaññaṃ viññāpetuṃ na vaṭṭati
V0.338 , tasmā tadatthadīpanatthaṃ sattavidhaṃ dhaññaṃ sandhāya ‘‘ anāpatti ābādhapaccayā ’’ ti vuttaṃ , yathā bhikkhuniyā ābādhapaccayā vaṭṭati , tathā bhikkhussāpītiM0.370 ca .
Yathā vā pana bhikkhuniyā bhajjanādīni kārāpetuṃ na vaṭṭati , evaṃ bhikkhussāpi .
Vuttampi cetaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ aññataro bālabhikkhu kappiyaṃ ajānanto etadavoca ‘ āmakadhaññaṃ sampaṭicchituṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭati .
Etaṃ dhaññaṃ bhajjitvā koṭṭetvā pacitvā yāgukhajjakaṃ bhattañca dethā ’ ti , āṇāpakasseva bhikkhussa āpatti , sabbesaṃ anāpattī ’’ ti .
Tasmā ‘‘ saṅghavārikānaṃ dhaññaṃ koṭṭethā ’’ ti ārāmikānaṃ vattuñca na vaṭṭati .
‘‘ Divasaṃ paribbayaṃ gaṇhatha , taṇḍule sampādetha , tvaṃ ettake gaṇha , tvaṃ ettake ’’ ti evamādīni pana vattuṃ vaṭṭatīti ca .
Yaṃ pana ‘‘ aviññattiyā labbhamānaṃ pana navakammatthāya sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ , tampi heṭṭhā ‘‘ imaṃ taḷākaṃ khettaṃ vatthuṃ vihārassa demā ’ ti vutte ‘ sampaṭicchituṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ nayaṃ sandhāya vuttattā suvuttameva .
‘‘ Navakammatthāya dhaññaṃ demā ’’ ti vutte ‘‘ sādhū ’’ ti vattabbaṃ .
Yaṃ pana heṭṭhā ‘‘ tattha nissaggiyavatthuṃ attano vā saṅghagaṇapuggalacetiyānaṃ vā atthāya sampaṭicchituṃ na vaṭṭati … pe … dukkaṭavatthuṃ sabbesampi atthāya sampaṭicchato dukkaṭamevā ’’ ti vuttaṃ , tampi suvuttameva .
Kasmā ?
‘‘ Cetiyassa atthāya dhaññaṃ dātukāmomhi , tumhe bhante tadatthāya sampaṭicchathā ’’ ti vutte paṭiggahetuṃ akappiyattā .
‘‘ Idaṃ pana tādisaṃ na hotī ’’ ti ca vuttaṃ .
Sabbopāyaṃ upatissattheravādo kira .
Dhammasiritthero panevamāha ‘‘ pubbepi navakammatthāya paṭiggaho na vārito , saṅghassatthāya paṭiggahitampi paṭiggāhakasseva akappiyan ’’ ti .Sattamaṃ .
Sattamasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .