1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpada-atthayojanā
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
Pārājikānantarassāti
V1.126 pārājikānaṃ anantare ṭhapitassa , saṅgītassa vā , saṅghādisesakaṇḍassāti sambandho .Ayaṃ īdisā anuttānatthavaṇṇanā anuttānānaṃ padānaṃ atthassa vaṇṇanā dāni imasmiṃkāle bhavissatīti yojanā .
678. Paṭhame
M0.147 udakaṃ vasitaṃ acchādanaṃ anena katanti udositoti vacanatthena bhaṇḍasālā udositaṃ nāmāti dassento āha ‘‘ udositanti bhaṇḍasālā ’’ ti .
Ettha hi uda saddo udakapariyāyo .
Saṃyogo na ydttoyeva .
Bhaṇḍasālāti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ ṭhapanasālā .Accāvadathāti ettha atītyūpasaggo atikkamanattho , ātyūpasaggo dhātvatthānuvattakoti āha ‘‘ atikkamitvā vadathā ’’ ti .
679. Ussayavasena vadanaṃ ussayavādo , soyeva ussayavādikāti dassento āha ‘‘ ussayavādikā ’’ tiādi .
‘‘ Mānussayavasena kodhussayavasenā ’’ ti iminā ussayabhedaṃ dasseti .
Sāti ussayavādikā .
Atthatoti sarūpato .
679. Saṅghādisesakaṇḍassa
M3.116V3.107 paṭhamasikkhāpade dvīsu janesūti aḍḍakārakesu dvīsu janesu .
Yo kocīti tesuyeva dvīsu yo koci , añño vā tehi āṇatto .
679. SaṅghādisesakaṇḍeM2.71V2.68 ‘‘ dutiyassa ārocetī ’’ ti etthāpi dvīsupi aḍḍakārakesu yassa kassaci dutiyassa kathaṃ yo koci ārocetīti evamattho gahetabboti āha ‘‘ eseva nayo ’’ ti .Etthāti padabhājane .
Aḍḍanaṃ abhiyuñjanaṃ aḍḍoti katvā dvinnaṃ janānaṃ aḍḍo vohārikānaṃ vinicchayakāraṇaṃ hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccatī ’’ ti , muddhajatatiyakkharoyeva .
Yan ti aḍḍaṃ .
Yatthāti yasmiṃ kismiṃci ṭhāne .
Dvinnaṃ aḍḍakārakānaṃ vohāraṃ jānantīti vohārikā , akkhadassā , tesaṃ .
Dutiyassa ārocetīti etthāpi dvīsu janesu yassa kassaci dutiyassa kathaṃ yo koci ārocetīti evamattho gahetabboti āha ‘‘ dutiyassa ārocetīti etthāpi eseva nayo ’’ ti .
Dvīsu janesūti aḍḍakārakesu janesu dvīsu .
Yo kocīti aḍḍakārako vā añño vā yo koci .
Etthāti ‘‘ ekassa ārocetī ’’ tiādivacane .
Gatigatan ti cirakālapavattaṃ .
Yattha katthacīti yaṃkiñci ṭhānaṃ āgatepīti sambandho .
Athāti pacchā .
Sāti bhikkhunī .
Soti upāsako .
Āpattīti āpajjanaṃ .
‘‘ Kappiyakārakenā ’’ tipadaṃ ‘‘ kathāpetī ’’ tipade kāritakammaṃ .
Tatthāti kappiyakārakaitaresu
V1.127 .
Saha vatthujjhācārāti vatthuvītikkamena saha .
Sahayoge karaṇavacanappasaṅge idaṃ nissakkavacanaṃ .Vohārikehi kateti sambandho .
Gatigatan ti cirakālapattaṃ .
Sutapubban ti pubbe sutaṃ .
Athāti sutapubbattā eva .
Teti vohārikā , dentīti sambandho .
Yan ti yaṃ dhammaṃ .
Paṭhaman ti samanubhāsanato pubbaṃ .
Āpattīti āpajjanaṃ .
Etassāti saṅghādisesassa .
Ayaṃ hīti ayaṃ eva , vakkhamāno evāti attho .
Etthāti padabhājane .
Saha vatthujjhācārāti vatthujjhācārena saha , vākyameva , na samāso .
Vatthujjhācārāti karaṇatthe nissakkavacanaṃ daṭṭhabbaṃ
M0.148 .
Tena vuttaṃ ‘‘ saha vatthujjhācārenā ’’ ti .
Nissāretīti āpannaṃ bhikkhunisaṅghamhā nissāreti .
Hetumhi cāyaṃ kattuvohāro .
Nissāraṇahetubhūto hi dhammo nissāraṇīyoti vutto .
679. SaṅghādisesakaṇḍeM2.71V2.68 ‘‘ dutiyassa ārocetī ’’ ti etthāpi dvīsupi aḍḍakārakesu yassa kassaci dutiyassa kathaṃ yo koci ārocetīti evamattho gahetabboti āha ‘‘ eseva nayo ’’ ti .Bhikkhunin ti āpattimāpannaṃ bhikkhuniṃ .
Saṅghatoti bhikkhunisaṅghamhā .
Anīyasaddo hetukattābhidhāyakoti āha ‘‘ nissāretīti nissāraṇīyo ’’ ti .
Bhikkhunisaṅghato nissarati , nissāriyati vā anenāti nissāraṇīyoti karaṇatthopi yuttoyeva .
Tatthāti padabhājane .
Yan ti saṅghādisesaṃ .
Soti saṅghādiseso .
Padabhājanassa attho kāraṇopacārena daṭṭhabbo .
Hīti saccaṃ .
Kenacīti puggalena , na nissārīyatīti sambandho .
Tena dhammena karaṇabhūtena , hetubhūtena vā .
Soti dhammo .
Gīvāyeva hoti , na pārājikaṃ anāṇattiyā gahitattā .
Aḍḍakārakamanussehi vuccamānāti yojanā .
Sayan ti sāmaṃ .
Tatoti gamanato , paranti sambandho .
Bhikkhuniyā vā kataṃ ārocetūti yojanā .
Yathā dāsadāsīvāpīādīni sampaṭicchituṃ na vaṭṭati , evaṃ tesaṃ atthāya aḍḍakaraṇampi na vaṭṭatīti āha ‘‘ ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma , na vaṭṭatī ’’ ti .
Ettha ca sace adhikaraṇaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ amhākaṃ eso dāso , dāsī , vāpī , khettaṃ , ārāmo , ārāmavatthu , gāvo , ajā , kukkuṭā ’’ tiādinā voharati , akappiyaṃ .
‘‘ Ayaṃ amhākaṃ ārāmiko , ayaṃ vāpī itthannāmena saṅghassa bhaṇḍadhovanatthāya dinnā , ito khettato ārāmato uppajjanakacatupaccayā ito gāvito mahiṃsito ajāto uppajjanakagorasā itthannāmena saṅghassa dinnāti pucchite vā apucchite vā vattuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Dhammikan ti dhammena sabhāvena yuttaṃ .
Yathāti yenākārena .
Tan ti ākāraṃ .
Tatthāti ‘‘ anodissa ācikkhatī ’’ ti vacane .
Sesamettha uttānameva .
Dhuttādayoti ādisaddena corādayo saṅgaṇhāti .
Sāti ācikkhanā .
Tan ti ācikkhanaṃ .
Tesan ti gāmadārakādīnaṃ .
Daṇḍan ti dhanadaṇḍaṃ .
Gīvā hotīti iṇaṃ hoti .
Adhippāye satipīti yojanā .
Tassāti anācāraṃ carantassa .
Kevalaṃ hīti kevalameva .
Tan ti rakkhaṃ .
Kāraketi anācārassa kārake .
Tesa +?
Nti kārakānaṃ .
Tesan ti harantānaṃ .
‘‘ Anatthakāmatāyā ’’ ti iminā bhayādinā vutte natthi dosoti dasseti .
Hīti laddhadosajotako .
Attano vacanakaraṃ … pe … vattuṃ vaṭṭatīti attano vacanaṃ ādiyissatīti vutte vacanaṃ anādiyitvā daṇḍe gahitepi natthi doso daṇḍagahaṇassa paṭikkhittattā .
Dāsadāsīvāpiādīnan ti ādisaddena khettādayo saṅgayhanti .
Vuttanayenevāti
V1.128 atītaṃ ārabbha ācikkhane vuttanayena eva .
‘‘ Āyatiṃ akaraṇatthāyā ’’ ti iminā anāgataṃ ārabbha odissa ācikkhanaṃM0.149 dasseti .
‘‘ Kena evaṃ katan ’’ ti pucchāya atīte katapubbaṃ pucchati .
Sāpīti pisaddo vuttasampiṇḍanattho .
Hīti saccaṃ , yasmā vā .
Vohārikā daṇḍentīti sambandho .
Daṇḍentīti vadhadaṇḍena ca dhanadaṇḍena ca āṇaṃ karonti .Yo cāyan ti yo ca ayaṃ .
Bhikkhunīnaṃ yo ayaṃ nayo vutto , eseva nayo bhikkhūnampi nayoti yojanā .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti vuttavacanameva vitthārento āha ‘‘ bhikkhunopi hī ’’ tiādi .
‘‘ Tathā ’’ tiiminā ‘‘ odissā ’’ tipadaṃ atidisati .
Te cāti te ca vohārikā .
Hīti saccaṃ , yasmā vāti .
Paṭhamaṃ .
Anākaḍḍhitāya aḍḍakaraṇaṃ , aḍḍapariyosānanti imāni panettha dve aṅgāni .
Gatigatan ti cirakālappavattaṃ .
Āpattīti āpajjanaṃ .
‘‘ Nissāraṇīyan ’’ ti idaṃ kattuatthe siddhanti āha ‘‘ nissāretī ’’ ti .
Āpannaṃ bhikkhuniṃ saṅghato viyojeti , viyojanahetu hotīti attho .
Gīvāyevāti āṇattiyā abhāvato .
Tesaṃ anatthakāmatāyāti ‘‘ coro ’’ ti vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā keci daṇḍissanti jīvitā voropessantīti evaṃ saññāya .
Etena kevalaṃ bhayena vā parikkhāraggahaṇatthaṃ vā sahasā ‘‘ coro ’’ ti vutte daṇḍitepi na dosoti dasseti .
‘‘ Attano vacanakaran ’’ ti idaṃ sāmīcivasena vuttaṃ .
Vacanaṃ akarontānaṃ rājapurisānampi ‘‘ iminā gahitaparikkhāraṃ āharāpehi , mā cassa daṇḍaṃ karohī ’’ ti uddissa vadantassāpi daṇḍe gahitepi na gīvā eva daṇḍaggahaṇassa paṭikkhittattā ,‘‘ asukabhaṇḍaṃ avaharā ’’ ti āṇāpetvā vippaṭisāre uppanne puna paṭikkhipane ( pārā .121) viya .
Dāsādīnaṃ
V2.69 sampaṭicchane viya tadatthāya aḍḍakaraṇe bhikkhūnampi dukkaṭanti āha ‘‘ akappiyaaḍḍo nāma na vaṭṭatī ’’ ti .
Kenaci pana bhikkhunā khettādiatthāya vohārikānaṃ santikaṃ gantvā aḍḍe katepi taṃ khettādisampaṭicchane viya sabbesaṃ akappiyaṃ na hoti pubbe eva saṅghassa santakattāM2.72 , bhikkhusseva pana payogavasena āpattiyo honti .
Dāsādīnampi pana atthāya rakkhaṃ yācituṃ vohārikena puṭṭhena saṅghassa uppannaṃ kappiyakkamaṃ vattuṃ , ārāmikādīhi ca aḍḍaṃ kārāpetuñca vaṭṭati eva .
Vihāravatthādikappiyaaḍḍaṃ pana bhikkhuno sayampi kātuṃ vaṭṭati .Bhikkhunīnaṃ vuttoti rakkhaṃ yācantīnaṃ bhikkhunīnaṃ vutto uddissaanuddissavasena rakkhāyācanavinicchayo , na sabbo sikkhāpadavinicchayo asādhāraṇattā sikkhāpadassa .
Tenāha ‘‘ bhikkhunopī ’’ tiādi .
Anākaḍḍhitāya aḍḍakaraṇaṃ , aḍḍapariyosānanti dve aṅgāni .
Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .