Āgamaṭṭhakathākaraṇaṃ
Sumaṅgalavilāsiniṃ nāma dīghanikāyaṭṭhakathaṃ pana ācariyo sumaṅgalapariveṇavāsinā dāṭhānāgattherena āyācito akāsi .
Vuttaṃ hetametissā nigamane –
‘‘ Āyācito
M0.49 sumaṅgala-pariveṇanivāsinā thiraguṇena ;Dāṭhānāga saṅgha , ttherena theravaṃsanvayena .
Dīghāgamassa dasabala-guṇagaṇaparidīpanassa aṭṭhakathaṃ ;
Yaṃ ārabhiṃ sumaṅgala-vilāsiniṃ nāma nāmena .
Sā hi mahāaṭṭhakathāya , sāramādāya niṭṭhitā esā ’’ ti [ dī . ni . aṭṭha .3. nigamanakathā ].
Papañcasūdaniṃ nāma majjhimanikāyaṭṭhakathaṃ bhadanta buddhamittattherena pubbe mayūradūtapaṭṭane attanā saddhiṃ vasantena āyācito akāsi .
Vuttaṃ hetametissā nigamane –
‘‘ Āyācito sumatinā , therena bhadanta buddhamittena ;
Pubbe mayūradūtapa , ṭṭana mhi saddhiṃ vasantena .
Paravādavidhaṃsanassa , majjhimanikāyaseṭṭhassa ;
Yamahaṃ papañcasūdani -maṭṭhakathaṃ kātumārabhiṃ .
Sā hi mahāaṭṭhakathāya , sāramādāya niṭṭhitā esā ’’ ti [ ma . ni . aṭṭha .3. nigamanakathā ].
Sāratthappakāsiniṃ nāma saṃyuttanikāyaṭṭhakathaṃ bhadanta jotipālattherena āyācito akāsi .
Vuttaṃ hetametissā nigamane –
‘‘ Etissā karaṇatthaṃ , therena bhadanta jotipālena ;
Sucisīlena subhāsitassa pakāsayantañāṇena .
Sāsanavibhūtikāmena , yācamānena maṃ subhaguṇena ;
Yaṃ samadhigataṃ puññaṃ , tenāpi jano sukhī bhavatū ’’ ti [ saṃ . ni . aṭṭha .3.5. nigamanakathā ].
Manorathapūraṇiṃ nāma aṅguttaranikāyaṭṭhakathaṃ bhadanta jotipālattherena dakkhiṇaindiyaraṭṭhe kañcipurā dīsu ca sīhaḷadīpe mahāvihāramhi ca attanā saddhiṃ vasantena āyācito , tathā jīvakenā pi upāsakena piṭakattayapāragubhūtena vātāhatepi aniñjamānasabhāve dume viya aniñjamānasaddhamme ṭhitena sumatinā parisuddhājīvenābhiyācito akāsi .
Vuttaṃ hetametissā nigamane –
‘‘ Āyācito sumatinā , therena bhadanta jotipālena ;
Kañcipurādīsu mayā , pubbe saddhiṃ vasantena .
Varatambapaṇṇidīpe ,
M0.50 mahāvihāramhi vasanakālepi ;Vātāhate viya dume , aniñjamānamhi saddhamme .
Pāraṃ piṭakattayasā , garassa gantvā ṭhitena sumatinā ;
Parisuddhājīvenā , bhiyācito jīvakenā pi .
Dhammakathānayanipuṇehi , dhammakathikehi aparimāṇehi ;
Parikīḷitassa paṭipa , jjitassa sakasamayacitrassa .
Aṭṭhakathaṃ aṅguttara , mahānikāyassa kātumāraddho ;
Yamahaṃ cirakālaṭṭhiti-micchanto sāsanavarassa .
Sā hi mahāaṭṭhakathāya , sāramādāya niṭṭhitā esā ;
Catunnavutiparimāṇāya , pāḷiyā bhāṇavārehi .
Sabbāgamasaṃvaṇṇana , manoratho pūrito ca me yasmā ;
Etāya manoratha pūraṇīti nāmaṃ tato assā ’’ ti [ a . ni . aṭṭha .3.11. nigamanakathā ].
Imā ca pana catasso āgamaṭṭhakathāyo kurumāno ācariyabuddhaghoso mahāmahindattherenābhataṃ mūlaṭṭhakathāsaṅkhātaṃ mahāaṭṭhakathaṃyeva bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatavitthārakathāmaggassa saṃkhipanavasena ca akāsi .
Vuttañhetaṃ ganthārambhe –
‘‘ Sīhaḷadīpaṃ pana ābha , tātha vasinā mahāmahindena ;
Ṭhapitā sīhaḷabhāsāya , dīpavāsīnamatthāya .
Apanetvāna tatohaṃ , sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ ;
Tantinayānucchavikaṃ , āropento vigatadosaṃ … pe …
Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī ’’ ti .
Tathā nigamanepi –
‘‘ Sā hi mahāaṭṭhakathāya , sāramādāya niṭṭhitā esā ’’ ti [ dī . ni . aṭṭha .3. nigamanakathā ] ca ;
‘‘ Mūlaṭṭhakathāsāraṃ , ādāya mayā imaṃ karontenā ’’ ti [ dī . ni . aṭṭha .3. nigamanakathā ] ca .
Imāsaṃ sarīrabhūtapāṭhesu ca samantapāsādikāyaṃ viya ‘‘ mahāpaccariyaṃ , kurundiyan ’’ tiādinā vinicchayasaṃvaṇṇanābhedappakāsanaṃ na dissati , tathā abhidhammaṭṭhakathāsupi .
M0.51 Tenetaṃ ñāyati ‘‘ suttantābhidhammesu mahāaṭṭhakathāto aññā mahāpaccariādināmikā porāṇikā sīhaḷaṭṭhakathāyo ceva andhakaṭṭhakathā ca natthī ’’ ti .Yāva vasabharājakālā (609-653) pana pākaṭānaṃ sīhaḷikattherānaṃ vinicchayo ca vādā ca vatthūni ca etāsupi dissantiyevāti .