问题
Visuddhimagga nidānakathā

Jātidesavicāraṇā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Jātidesavicāraṇā

1. Tattha hi tena dhammānandena ‘‘ buddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe ( buddhagayāyaṃ ) jātoti na yuttametan ’’ ti vatvā taṃsādhanatthāya cattāri byatirekakāraṇāni dassitāni .
Kathaṃ ?
( Ka )‘‘ buddhaghosena pakāsitesu taṃkālikavatthūsu ekampi taṃ natthi , yaṃ magadhesu uppannan ’’ ti paṭhamaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ .
Tadakāraṇameva .
Ācariyabuddhaghosatthero hi saṅgahaṭṭhakathāyo karonto porāṇaṭṭhakathāyoyevaM0.6 saṃkhipitvā , bhāsāparivattanamattena ca visesetvā akāsi , na pana yaṃ vā taṃ vā attano diṭṭhasutaṃ dassetvā .
Vuttañhetaṃ ācariyena –
‘‘ Saṃvaṇṇanaṃ tañca samārabhanto ,
Tassā mahāaṭṭhakathaṃ sarīraṃ ;
Katvā mahāpaccariyaṃ tatheva ,
Kurundināmādisu vissutāsu .
Vinicchayo aṭṭhakathāsu vutto ,
Yo yuttamatthaṃ apariccajanto ;
Athopi antogadhatheravādaṃ ,
Saṃvaṇṇanaṃ samma samārabhissan ’’ ti [ pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ] ca .
‘‘ Tato ca bhāsantarameva hitvā ,
Vitthāramaggañca samāsayitvā ;
Vinicchayaṃ sabbamasesayitvā ,
Tantikkamaṃ kiñci avokkamitvā .
Suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ ,
Suttānurūpaṃ paridīpayantī ;
Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi ,
Sakkacca tasmā anusikkhitabbā ’’ ti [ pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ] ca .
Yatheva ca ācariyabuddhaghosena attano aṭṭhakathāsu taṃkālikāni māgadhikāni vatthūni na pakāsitāni , tatheva sīhaḷikānipi dakkhiṇaindiyaraṭṭhikānipi .
Na hi tattha vasabharāja kālato (609-653 -buddhavassa ) pacchā uppannavatthūni diṭṭhāni ṭhapetvā mahāsena rājavatthuṃ [ pārā . aṭṭha .2.236-237], ācariyo ca tato tisatamattavassehi pacchātare mahānāmarañño kāle (953-975- bu - va ) sīhaḷadīpamupāgato .
Tasmā aṭṭhakathāsu taṃkālikamāgadhikavatthūnaṃ appakāsanamattena na sakkā takkattā na māgadhikoti ñātunti .
[ Kha ) punapiM0.7 tena ‘‘ sabbesupi buddhaghosaganthesu uttaraindiyadesāyattaṃ paccakkhato diṭṭhassa viya pakāsanaṃ natthī ’’ ti dutiyaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ . Tassapi akāraṇabhāvo purimavacaneneva veditabbo . Apica sāratthappakāsiniyā nāma saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ , sumaṅgalavilāsiniyā nāma dīghanikāyaṭṭhakathāyañca vuttasaṃvaṇṇanāyapi veditabbo . Tattha hi –
‘‘ Yatheva hi kalambanadītīrato rājamātuvihāradvārena thūpārāmaṃ gantabbaṃ hoti , evaṃ hiraññavatikāya nāma nadiyā pārimatīrato sālavanaṃ uyyānaṃ .
Yathā anurādhapurassa thūpārāmo , evaṃ taṃ kusinārāya hoti .
Thūpārāmato dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanamaggo pācīnamukho gantvā uttarena nivattati , evaṃ uyyānato sālapanti pācīnamukhā gantvā uttarena nivattā .
Tasmā taṃ upavattananti vuccatī ’’ ti [ saṃ . ni . aṭṭha .1.1.186; dī . ni . aṭṭha .2.198]–
Paccakkhato diṭṭhassa viya pakāsanampi dissateva .
Tampi pana porāṇaṭṭhakathāhi bhāsāparivattanamattamevāti gahetabbaṃ , tādisāya atthasaṃvaṇṇanāya mahāmahindattherakālatoyeva pabhuti vuttāya eva bhavitabbattāti .
[ Ga ) punapi tena ‘‘ uṇhassāti aggisantāpassa , tassa vanadāhādīsu sambhavo veditabbo ’’ ti visuddhimagge (1,30- piṭṭhe ) vuttasaṃvaṇṇanaṃ pakāsetvā ‘‘ tassā panassa avahasanīyabhāvo pākaṭoyevā ’’ ti ca hīḷetvā ‘‘ indiyaraṭṭhe pana uttaradesesu gimhakāle vatthacchādanarahitā mānusakāyacchavi sūriyasantāpena ekaṃsato dayhati , taṃ na jānanti dakkhiṇaindiyadesikā ’’ ti tatiyaṃ kāraṇaṃ daḷhatarabhāvena dassitaṃ . Tattha pana yadi ‘‘ sūriyasantāpena ekaṃsato dayhatī ’’ ti etaṃ ujukato sūriyarasmisantāpeneva daḍḍhabhāvaṃ sandhāya vucceyya , evaṃ sati ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānan ti pade ātapasaddena samānatthattā na yuttameva . Yadi pana sūriyasantāpasañjātena uṇhautunā daḍḍhabhāvaṃ sandhāya vucceyya , evaṃ sati uttaraindiyadesesu , aññattha ca tādisesu atiuṇhaṭṭhānesu sūriyasantāpasañjātassa uṇhautuno paṭighātāyaM0.8 cīvaraṃ senāsanañca paṭisevīyatīti ayamattho na na yutto . Tathā hi vuttaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ (3,58)
‘‘ Sītaṃ uṇhan ti utuvisabhāgavasena vuttan ’’ ti .
Sā pana visuddhimagge padatthasaṃvaṇṇanā porāṇasuttantaṭṭhakathāhi āgatā bhaveyya .
Tathā hi vuttaṃ papañcasūdaniyā nāma majjhimanikāyaṭṭhakathāya sabbāsavasutta vaṇṇanāyaṃ (1,58)‘‘ uṇhan ti cettha aggisantāpova veditabbo , sūriyasantāpavasena panetaṃ vatthu vuttan ’’ ti .
Ettha ca sacāyamattho ācariyena attano mativasena vutto assa , tassa vatthussa porāṇaṭṭhakathāyaṃ vuttabhāvañca tassā atthasaṃvaṇṇanāya attano matibhāvañca yuttabhāvañca pakāseyya .
Ācariyo hi yattha yattha porāṇaṭṭhakathāsu avuttatthaṃ visesetvā dasseti , tattha tattha tādisaṃ ñāpakavacanampi pakāsetiyeva , yathā sumaṅgalavilāsiniyaṃ (1,72)‘‘ ettha āṇattiyanissaggiyathāvarāpi payogā yujjanti , aṭṭhakathāsu pana anāgatattā vīmaṃsitvā gahetabbā ’’ ti vacanaṃ , yathā ca papañcasūdaniyaṃ (1,30)‘‘ avicāritametaṃ porāṇehi , ayaṃ pana attano matī ’’ ti vacanaṃ .
Na cettha kiñcipi ñāpakavacanaṃ pakāsitaṃ .
Tasmā ‘‘ yadetaṃ ‘ uṇhassāti aggisantāpassā ’ ti ca ,‘ uṇhan ti cettha aggisantāpova veditabbo ’ ti ca vacanaṃ , etaṃ porāṇasuttantaṭṭhakathāvacanan ’’ ti veditabbanti .
( Gha ) punapi tena ‘‘ papañcasūdaniyā nāma majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ gopālakasuttaṃ saṃvaṇṇento [ ma . ni . aṭṭha .1.350] buddhaghoso ‘ magadhavideharaṭṭhānaṃ antare gaṅgāya nadiyā majjhe vālukatthaladīpakā atthī ’ ti saddahati maññe .
Buddhaghosena pana diṭṭhagaṅgā sīhaḷadīpe mahāveligaṅgāyeva , na pana indiyaraṭṭhikānaṃ seṭṭhasammatā mahāgaṅgāti pākaṭoyevāyamattho ’’ ti catutthaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ .
Taṃ pana idāni mahāgaṅgāya majjhe tasmiṃ ṭhāne tādisaṃ dīpakaṃ adisvā ‘‘ pubbepi evameva bhaveyyā ’’ ti ekaṃsato gahetvā vuttavacanamattameva .
Nadiyo pana sabbadāpi tenevākārena tiṭṭhantīti na sakkā gahetunti pākaṭoyevāyamattho .
Tasmā yathā pubbe tassa gopālassa kāle tasmiṃ ṭhāne majjhe gaṅgāya tādisā dīpakā saṃvijjamānā ahesuṃ , tatheva porāṇaṭṭhakathāsu esa attho saṃvaṇṇito ,M0.9 tadeva ca vacanaṃ ācariyena bhāsāparivattanaṃ katvā pakāsitanti evameva gahetabbaṃ .
Tasmā tampi akāraṇamevāti .