Nissayaṭṭhakathāvibhāvanā
Visuddhimaggo pana na kevalaṃ pubbe vuttappakāreneva kato , atha kho vuccamānappakārenāpi .
Tathā hi ācariyabuddhaghosatthero porāṇaṭṭhakathāhi samāharitvā bhāsāparivattanavasena dassentopi yā yā atthavaṇṇanā
M0.45 vā vinicchayo vā saṃsayitabbo hoti , tattha tattha vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttanti vā (1,263), vinayaṭṭhakathāsu vuttaṃ , majjhimaṭṭhakathāsu panāti vā (1,70), aṅguttarabhāṇakāti vā (1,72), aṭṭhakathācariyānaṃ matānusārena vinicchayoti vā (1,99), vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāsūti vā (1,118), taṃ aṭṭhakathāsu paṭikkhittanti vā (1,134), dīghabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānaṃ matanti vā , majjhimabhāṇakā icchantīti vā (1,267), aṭṭhakathāsu vinicchayoti vā , evaṃ tāva dīghabhāṇakā , majjhimabhāṇakā panāhūti vā (1,277), aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pana … pe … ayaṃ kamo vutto , so pāḷiyā na sametīti vā (1,309), evaṃ tāva majjhimabhāṇakā , saṃyuttabhāṇakā panāti vā (2,62), saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ vuttanti vā (2,63), aṭṭhakathāyaṃ panāti vā (2,80) evaṃ taṃtaṃatthavaṇṇanāvinicchayānaṃ nissayampi vibhāvetvā pacchimajanānaṃ uppajjamānasaṃsayaṃ vinodentoyeva te dassesi .Tenimassa visuddhimaggassa karaṇakāle sabbāpi sīhaḷaṭṭhakathāyo ācariyassa santike santīti ca , pubbeyeva tā ācariyena sīhaḷattherānaṃ santike sutāti ca , tāhi gahetabbaṃ sabbaṃ gahetvā ayaṃ visuddhimaggo ācariyena likhitoti ca ayamattho ativiya pākaṭo hoti .
Tasmā yaṃ mahāvaṃse –
‘‘ Saṅgho gāthādvayaṃ tassā ’ dāsi sāmatthiyaṃ tavā ’’ tiādinā ‘‘ gāthādvayameva oloketvā kiñcipi aññaṃ potthakaṃ anoloketvā ācariyabuddhaghoso visuddhimaggaṃ akāsī ’’ ti adhippāyena abhitthutivacanaṃ vuttaṃ , taṃ abhitthutimattamevāti veditabbaṃ .