Sāsanappavattikkamo
Bhagavato hi parinibbutikālato pacchā vassasatabbhantare buddhasāsane kocipi vādabhedo nāma natthi .
Vassasatakāle pana dutiyasaṅgītikārehi therehi nikkaḍḍhitā vajjiputtakā bhikkhū pakkhaṃ labhitvā dhammañca vinayañca aññathā katvā mahāsaṅgītināmena visuṃ saṅgītimakaṃsu .
Tadā saṅgītidvayārūḷhapurāṇadhammavinayameva sampaṭicchantānaṃ therānaṃ gaṇo theravādoti ca tadaññesaṃ mahāsaṅghikoti ca voharīyanti .
Puna mahāsaṅghikato (1) gokuliko (2) ekabyohārikoti dve ācariyagaṇā uppannā .
Puna gokulikato (3) paññattivādo (4) bāhuliko ( bahussutiko ) ti dve uppannā .
Puna bāhulikatopi (5) cetiyavādigaṇo uppannoti ete pañca mūlabhūtena mahāsaṅghikena saha cha pāṭiyekkā ācariyagaṇā ahesuṃ .
Visuddhattheravādatopi (1) mahisāsako (2) vajjiputtakoti dve ācariyagaṇā uppannā .
Puna mahisāsakato (3) sabbatthivādo (4) dhammaguttikoti dve uppannā .
Puna sabbatthivādatopi (5) kassapiyo , tatopi (6) saṅkantiko , tatopi (7) suttavādīti tayo uppannā .
Vajjiputtakatopi (8) dhammottariyo (9) bhaddayāniko (10) channāgāriko (11) sammitiyoti cattāro uppannāti te ekādasa mūlabhūtena visuddhattheravādena saha dvādasa ācariyagaṇā ahesuṃ .
Iti ime ca dvādasa purimā ca chāti aṭṭhārasa ācariyagaṇā dutiyatatiyasaṅgītīnaṃ antare jātā ahesuṃ .
Tesu mūlabhūto theravādagaṇo yeva porāṇadhammavinayagaruko hutvā anūnamanadhikaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ porāṇikaṃ dhammavinayaṃ dhāresi .
Itare pana sattarasa bhinnagaṇā porāṇikaṃ dhammavinayaṃ aññathā
M0.18 akaṃsu .Tena tesaṃ dhammavinayo katthaci ūno katthaci adhiko hutvā aparipuṇṇo ceva ahosi aparisuddho ca .
Tena vuttaṃ dīpavaṃse pañcamaparicchede –
30.
‘‘ Nikkaḍḍhitā pāpabhikkhū , therehi vajjiputtakā ;
Aññaṃ pakkhaṃ labhitvāna , adhammavādī bahū janā .
31.
Dasasahassā samāgantvā , akaṃsu dhammasaṅgahaṃ ;
Tasmāyaṃ dhammasaṅgīti , mahāsaṅgītīti vuccati .
32.
Mahāsaṅgītikā bhikkhū , vilomaṃ akaṃsu sāsane ;
Bhinditvā mūlasaṅgahaṃ , aññaṃ akaṃsu saṅgahaṃ .
33.
Aññatra saṅgahitaṃ suttaṃ , aññatra akariṃsu te ;
Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu , vinaye nikāyesu ca pañcasu … pe …
49.
Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu , ekadesañca saṅgahaṃ ;
Ganthañca ekadesañhi , chaḍḍetvā aññaṃ akaṃsu te .
50.
Nāmaṃ liṅgaṃ parikkhāraṃ , ākappakaraṇīyāni ca ;
Pakatibhāvaṃ jahitvā , tañca aññaṃ akaṃsu te .
51.
Sattarasa bhinnavādā , ekavādo abhinnako ;
Sabbevaṭṭhārasa honti , bhinnavādena te saha .
52.
Nigrodhova mahārukkho , thera vādānamuttamo ;
Anūnaṃ anadhikañca , kevalaṃ jinasāsanaṃ ;
Kaṇṭakā viya rukkhamhi , nibbattā vādasesakā .
53.
Paṭhame vassasate natthi , dutiye vassasatantare ;
Bhinnā sattarasa vādā , uppannā jinasāsane ’’ ti [ kathā . aṭṭha . nidānakathā ].
Asokarañño ca kāle parihīnalābhasakkārā aññatitthiyā lābhasakkāraṃ patthayamānā bhikkhūsu pabbajitvā sakāni sakāni diṭṭhigatāni dīpenti ‘‘ ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanan ’’ ti .
Bhikkhūnaṃ santike pabbajjaṃ alabhamānāpi sayameva kese chinditvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vihāresu vicarantā uposathakammādikaraṇakāle saṅghamajjhaṃ
M0.19 pavisanti , te bhikkhusaṅghena dhammena vinayena satthusāsanena niggayhamānāpi dhammavinayānulomāya paṭipattiyā asaṇṭhahantā anekarūpaṃ sāsanassa abbudañca malañca kaṇṭakañca samuṭṭhāpenti .Keci aggiṃ paricaranti , keci pañcātape tapanti , keci ādiccaṃ anuparivattanti , keci dhammañca vinayañca vobhindissāmāti tathā tathā paggaṇhanti .
Tadā bhikkhusaṅgho na tehi saddhiṃ uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā akāsi , asokārāme satta vassāni uposatho upacchijji [ kathā . aṭṭha . nidānakathā ; pārā . aṭṭha .1. tatiyasaṅgītikathā ].
Imañca pana pavattiṃ upādāya evampi sakkā gahetuṃ ‘‘ sattarasannaṃ bhinnavādagaṇānaṃ dhammavinayassa pacchimakālesu aparisuddhatarabhāvo īdisenapi kāraṇena ahosī ’’ ti .
Kiñcāpi hi buddhasāsanabhūte parisuddhadhammavinaye ‘‘ kocipi nicco dhuvo sassato nāma natthi aññatra nibbānadhātuyā , paramatthato attāpi natthi , sabbepi saṅkhārā aniccā addhuvā asassatā anattāyevā ’’ ti attho ativiya pākaṭo hoti , tathāpi dāni atheravādikānaṃ ganthesu ca pubbe vetullavādādīsu ca ‘‘ buddho nicco dhuvo sassato attā ’’ ti ca ,‘‘ sabbepi sattā niccā dhuvā sassatā attā ’’ ti ca attho dissati .
Atha asoko dhammarājā sāsanaṃ visodhetukāmo moggaliputtatissattherassa santike paṭhamameva samayaṃ uggaṇhitvā ekaladdhike ekaladdhike bhikkhū ekato kāretvā ekamekaṃ bhikkhusamūhaṃ pakkosāpetvā pucchi ‘‘ kiṃ vādī bhante sammāsambuddho ’’ ti .
Tato ye ye ‘‘ sammāsambuddho sassatavādī ’’ ti vā ,‘‘ ekaccasassatavādī ’’ ti vā evamādinā attano attano vādānurūpaṃ micchāvādaṃ āhaṃsu , te te ‘‘ nayime bhikkhū , aññatitthiyā ime ’’ ti tathato ñatvā tesaṃ setakāni vatthāni datvā uppabbājesi .
Te sabbepi saṭṭhisahassamattā ahesuṃ .
Athaññe bhikkhū pucchitvā tehi ‘‘ vibhajjavādī mahārāja sammāsambuddho ’’ ti vutte ‘‘ suddhaṃ dāni bhante sāsanaṃ , karotu bhikkhusaṅgho uposathan ’’ ti vatvā ārakkhañca datvā nagaraṃ pāvisi .
Samaggo saṅgho sannipatitvā uposathaṃ akāsi .
Tasmiṃ samāgame moggaliputtatissatthero yāni ca
M0.20 tadā uppannāni vatthūni yāni ca āyatiṃ uppajjissanti , sabbesampi tesaṃ paṭibāhanatthaṃ satthārā dinnanayavaseneva tathāgatena ṭhapitamātikaṃ vibhajanto parappavādamaddanaṃ kathāvatthuṃ nāma abhidhammapiṭake pañcamaṃ pakaraṇaṃ abhāsi .Tato moggaliputtatissattherappamukhā tipiṭakapariyattidharā pabhinnapaṭisambhidāpattā sahassaṃ bhikkhū theravādino saṅgītidvayārūḷhaṃ parisuddhaṃ porāṇadhammavinayaṃ puna saṅgāyitvā surakkhitaṃ rakkhiṃsu [ pārā . aṭṭha .1. tatiyasaṅgītikathā ].
Atha moggaliputtatissatthero navasu paccantaṭṭhānesu sāsanapatiṭṭhāpanatthaṃ nava nāyakatthere uccinitvā pesesi .
Tesu aṭṭhahi therehi attano attano pattaṭṭhānaṃ gantvā buddhasāsane patiṭṭhāpite mahāmahindatthero chattiṃsādhikadvisate (236) buddhavasse jambudīpato sīhaḷadīpaṃ gantvā devānaṃpiyatissarāja ppamukhaṃ dīpakajanasamūhaṃ pasādetvā buddhasāsanaṃ sampatiṭṭhāpesi , tena ca raññā dinnaṃ mahāmeghavanuyyānaṃ paṭiggahetvā tattha mahāvihāraṃ nāma saṅghārāmaṃ patiṭṭhāpesi [ pārā . aṭṭha .1. tatiyasaṅgītikathā ].
Tato pabhuti sīhaḷadīpe buddhasāsanaṃ yāva vaṭṭagāmaṇirāja kālā nikāyantaravādākularahitaṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ hutvā samujjalittha .
Vaṭṭagāmaṇirājakālato pana paṭṭhāya nikāyantaravādāpi sīhaḷadīpamupāgamiṃsu .
Tadā visuddhattheravādino yathā purāṇadhammavinayo tehi nikāyantaravādehi asammisso amalīno pakatiparisuddho hutvā tiṭṭheyya , tathā taṃ mahussāhena surakkhitaṃ rakkhiṃsu .
Kathaṃ ?