2. Uddesavāravaṇṇanā
1. Vibhāgenāti
M0.24 sarūpavibhāgena .Adiṭṭhaṃ jotīyati etāyāti adiṭṭhajotanā .
Diṭṭhaṃ saṃsandīyati etāyāti diṭṭhasaṃsandanā , saṃsandanaṃ cettha sākacchāvasena vinicchayakaraṇaṃ .
Vimati chijjati etāyāti vimaticchedanā .
Anumatiyā pucchā anumatipucchā .
‘‘ Taṃ kiṃ maññathā ’’ ti hi kā tumhākaṃ anumatīti anumati pucchitā .
Kathetukamyatāti kathetukamyatāya .
‘‘ Harīyanti etehī ’’ tiādinā karaṇādhikaraṇakattubhāvakammasādhanānaṃ vasena hāra -saddassa atthaṃ vatvā sadisakappanāvasena dassetuṃ ‘‘ hārā viyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Puna ganthakaraṇādiatthena ganthādisaddānaṃ viya hārakaraṇādiatthena hārasaddasiddhiṃ dassetuṃ ‘‘ hārayantī ’’ tiādimāha .
‘‘ Haraṇato , ramaṇato cā ’’ ti iminā manoharā manoramā cete saṃvaṇṇanāvisesāti dasseti .
Upapattisādhanayuttīti lakkhaṇahetu .
Vuttanayenāti ‘‘ nanu ca aññepi hārā yuttisahitā evā ’’ tiādinā desanāhāre vuttanayānusārena .
Catunnaṃ byūho etthāti bhinnādhikaraṇānampi padānaṃ aññapadatthasamāso labbhati ‘‘ urasilomo ’’ tiādīnaṃ ( dī . ni . ṭī .3.54,303) viyāti vuttaṃ .
Sesan ti ‘‘ vivacanameva vevacanan ’’ ti evamādi .
Anuppavesīyantīti
V0.23 avagāhīyanti .Samādhīyantīti pariharīyanti .
Vinā vikappenāti jāti sāmaññaṃ , bhedo sāmaññaṃ , sambandho sāmaññantiādinā padatthantarabhāvavikappanamantarena .
Padaṭṭhānādimukhenāti padaṭṭhānavevacanabhāvanāpahānamukhena .
Kecīti padaṭṭhānaparikkhāraāvaṭṭaparivattanapaññattiotaraṇe sandhāya vadati .
2. Sambandhoti hetuphalabhāvayogo .
Tathābhūtānañhi dhammānaṃ ekasantānasiddhatā ekattanayo .
Vibhāgo satipi nesaṃ hetuphalabhāve vibhattasabhāvatā .
Añño eva hi hetu , aññaṃ phalanti .
Byāpāraviraho nirīhatā .
Na hi hetuphalānaṃ evaṃ hoti ‘‘ ahaṃ imaṃ nibbattemi , imināhaṃ nibbatto ’’ ti .
Anurūpaphalatā paccayuppannānaṃ paccayānukūlatā .
Samūhādiṃ
M0.25 upādāya lokasaṅketasiddhā vohāramattatā sammutisabhāvo .Pathavīphassādīnaṃ kakkhaḷaphusanādilakkhaṇaṃ paramatthasabhāvo .
Ayañhettha saṅkhepo – yasmiṃ bhinne , itarāpohe vā cittena katena tathā buddhi , idaṃ sammutisaccaṃ yathā ghaṭe , sasambhārajale ca , tabbipariyāyena paramatthasaccan ti .
Paramatthasaccappaṭivedhāyāti nibbānādhigamāya .
Antoti abbhantaro .
Padhānāvayavenāti mūlabhāvena .
‘‘ Nandī dukkhassa mūlan ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.13) taṇhā ‘‘ nandī ’’ ti vuttā .
‘‘ Saṅgāme ca nandiṃ caratī ’’ tiādīsu pamodoti āha ‘‘ taṇhāya , pamodassa vā ’’ ti .
3. Jātibhedatoti kusalā , akusalāti imasmā visesā .
Yujjantīti ettha hetuattho antonīto veditabboti āha ‘‘ yojīyantī ’’ ti .
Kehi yojīyanti ?
Saṃvaṇṇanakehīti adhippāyo .
Yujjantīti vā yuttā honti , tehi samānayogakkhamā taggahaṇeneva gahitā hontīti attho tadekaṭṭhabhāvato .
Imasmiṃ atthe ‘‘ navahi padehī ’’ ti sahayoge karaṇavacanaṃ , purimasmiṃ karaṇe .
‘‘ Ete kho ’’ ti ca pāṭho .
Tattha kho -saddassa padapūraṇatā , avadhāraṇatthatā vā veditabbā .
Ete evāti ete taṇhādayo eva , na ito aññeti attho .
Aṭṭhāraseva na tato uddhaṃ , adho vāti .
Purimasmiṃ pakkhe mūlapadantarābhāvo , dutiyasmiṃ tesaṃ anūnādhikatā dīpitā hoti .
Uddesavāravaṇṇanā niṭṭhitā .