8. Vibhattihāravibhaṅgavaṇṇanā
33. Dhammesūti puññādidānādibhedabhinnesu sabhāvadhammesu .
Tattha labbhamānoti tesu yathāvuttesu dhammesu labbhamāno .
Bhūmivibhāgoti kāmāvacarādidassanādibhūmippabhedo .
Padaṭṭhānavibhāgoti te puññādidhammā yesaṃ padaṭṭhānaṃ , tesaṃ vā ye dhammā padaṭṭhānaṃ , tabbibhāgo .
Yesaṃ suttānan ti mūlapadaṭṭhānabhūtānaṃ saṃkilesabhāgiyādīnaṃ catunnaṃ suttānaṃ vasena .
Asaṅkaravavatthānena hi etesu suttesu sātisayaṃ dhammā vibhattā nāma honti .
Tenāha ‘‘ visesato ’’ ti .
Yadi evaṃ kasmā vāsanābhāgiyanibbedhabhāgiyasuttāni evettha gahitānīti ?
Nayidamevaṃ nikkhamanapariyosānabhāvena itaresampi gahitattā .
Yato hi nissaṭā vāsanābhāgiyā dhammā , te saṃkilesabhāgiyā .
Yaṃpariyosānā nibbedhabhāgiyā dhammā , te asekkhabhāgiyāti dvayaggahaṇeneva itarampi dvayaṃ gahitameva hoti .
Tenāha ‘‘ imesaṃ catunnaṃ suttānaṃ desanāyā ’’ ti .
Imāni cattāri suttānīti pāḷiyā , vakkhamānāya desanāya vā itaradvayasaṅgaho daṭṭhabbo , na paṭikkhepo .
Tenevāti niyamassa akatattā , tato ca tena tannissitena ca brahmacārī bhavatīti siddhaṃ hoti .
Eva -saddo vā samuccayattho daṭṭhabbo .
Siyā tassa paṭikkhepoti tassa aṭṭhasamāpattibrahmacariyassa siyā paṭikkhepo .
Evaṃ sati sāvasesā desanā siyā .
Tadaṅgādippahānadvayaṃ
M0.71 padaṭṭhānabhūtaṃ idha gaṇanūpagaṃ na hotīti ‘‘ samucchedapaṭippassaddhippahānānaṃ vasenā ’’ ti vuttaṃ .Tathā hettha keci ‘‘ tenevā ’’ ti paṭhanti .
‘‘ Teneva brahmacariyenāti paṭhantī ’’ ti idaṃ ‘‘ saṃvarasīle ṭhito ’’ ti ( netti .33) ettha vuttaṃ pāḷivikappaṃ sandhāya vadati .
‘‘ Yasmā … pe … vakkhatī ’’ ti idaṃ pacchimapāṭhasseva yuttatāya kāraṇavacanaṃ .
Kathaṃ
V0.67 mantāti ?Anibbedhasabhāvattā mahaggatapuññānaṃ na nibbedhabhāgiyasuttena saṅgaho , vāsanābhāgiyattā pana vāsanābhāgiyasutteneva saṅgahoti .
Tadupasaṅgā hi pacchimo eva pāṭho yuttataro .
Itarathā sāvasesā desanā bhaveyya .
Tenāha ‘‘ na hi … pe … desetī ’’ ti .
Saṃkilesabhāgiyaasekkhabhāgiyānaṃ parato vakkhamānattā vuttaṃ ‘‘ vakkhamānānaṃ … pe … vasenā ’’ ti .
‘‘ Sabbato ’’ ti idaṃ pubbaparāpekkhaṃ .
Tassa parāpekkhatāya ‘‘ sabbatobhāgena ekādasasu ṭhānesu pakkhipitvā ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ yojitaṃ .
Tattha padādike vicayahārapadatthe sandhāya ‘‘ ekādasasu ṭhānesū ’’ ti vuttaṃ .
Pubbapekkhatāya pana ‘‘ sabbatobhāgena desanāya phalenā ’’ tiādinā yojetabbaṃ .
Saṃkilesabhāgiyānaṃ taṇhāsaṃkilesādinā desanānayo veditabbo .
Phalaṃ apāyadukkhena manussesu dobhaggiyena .
Asekkhabhāgiyānaṃ asekkhehi sīlakkhandhādīhi desanānayo .
Phalaṃ aggaphalena ca anupādisesāya ca nibbānadhātuyā veditabbaṃ .
Itaresaṃ pāḷiyaṃ vuttameva .
Kāmarāgabyāpādauddhambhāgiyasaṃyojanaggahaṇena saṃkilesabhāgiyānaṃ , virāgaggahaṇena asekkhaggahaṇeneva ca asekkhabhāgiyānaṃ vakkhamānattā vuttaṃ ‘‘ vakkhamānānaṃ … pe … vasenā ’’ ti .
Padapadatthavicārayuttiniddhāraṇamukhena dhammavibhattiādivicāro kātabboti dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘ vicayena … pe … tabbānī ’’ ti vuttanti aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ vicayena … pe … dassetī ’’ ti vuttaṃ .
34. Evan ti iti .
Dhammeti vuttasabhāgadhamme .
Sādhāraṇāsādhāraṇabhāvehīti sāmaññavisesena visiṭṭhehi .
Dve dhammā sādhāraṇāti dve ime dhammā yehi sabhāgadhammā sādhāraṇā nāma honti .
Katame dve ?
Nāmaṃ , vatthu ca .
Tattha nāmaṃ nāmapaññatti , taṃmukheneva saddato tadatthāvagamo .
Saddena ca sāmaññarūpeneva tathārūpassa atthassa
M0.72 gahaṇaṃ , na visesarūpena , tasmā saddavacanīyā atthā sādhāraṇarūpanāmāyattagahaṇīyatāya nāmasādhāraṇā vuttā .Vatthūti pavattiṭṭhānaṃ .
Yattha hi ye dhammā pavattanti , tesaṃ sabbesaṃ te dhammā sādhāraṇāti pavattiṭṭhānasaṅkhātānaṃ vatthūnaṃ sādhāraṇā .
Yasmā panidaṃ dvayaṃ tesaṃ dhammānaṃ sādhāraṇabhāve pakatibhūtaṃ sabhāvabhūtaṃ , tasmā vuttaṃ ‘‘ dve dhammāti duve pakatiyo ’’ ti .
Ekasantatipatitatāyāti samānasantatipavattiyā .
Tenāha ‘‘ samānavatthukā ’’ ti .
Dassanapahātabbānañhi yathā micchattaniyatasattā pavattiṭṭhānaṃ , evaṃ aniyatāpīti ubhaye hi te samānavatthukā .
Esa nayo itaresupi .
Sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā hi bhinnasabhāvāpete dhammā dassanena pahātabbataṃ
V0.68 nātivattantīti te nāmasāmaññataṃ pattā , rūparāgādayo ca bhāvanāya pahātabbatanti āha ‘‘ pahānekaṭṭhā nāmasādhāraṇā ’’ ti .Yathā pana ‘‘ vatthūnaṃ sādhāraṇā vatthusādhāraṇā ’’ ti ayamattho labbhati , evaṃ ‘‘ vatthunā sādhāraṇā vatthusādhāraṇā ’’ ti ayampi attho labbhatīti dassento ‘‘ sahajekaṭṭhā vatthusādhāraṇā ’’ ti āha .
Te hi aññamaññaṃ phusanādisabhāvato bhinnāpi yasmiṃ pavattanti , tena vatthunā sādhāraṇā nāma honti .
Ettha ca labbhamānampi kusalādināmasādhāraṇaṃ anāmasitvā vatthusādhāraṇā tāva yojitāti veditabbā .
Paṭipakkhādīhīti ādi saddena samānaphalatāsahabyatādike saṅgaṇhāti .
Sesapadesūti ‘‘ puthujjanassā ’’ tiādivākyesu .
Kathaṃ ?
Tattha hi puthujjanassa , sotāpannassa ca sambhavato anāgāmino , arahato ca asambhavatotiādinā yojetabbaṃ .
Kathaṃ te odhiso gahitāti kenākārena te ‘‘ sādhāraṇā ’’ ti vuttadhammā bhāgaso gahitā .
‘‘ Amukassa , amukassa cā ’’ ti ayañhettha attho .
Sāmaññabhūtā dhammā sādhāraṇā nāma , evaṃ sante kathaṃ tesaṃ micchattaniyatāniyatādivasena vibhāgena pavattiṭṭhānatā vuccati , na vattabbanti adhippāyo .
Atha vibhāgena taṃ vattabbaṃ , nanu te sādhāraṇāti na vattabbamevāti ?
Evaṃ sādhāraṇāti micchattaniyatānaṃ , aniyatānanti imesaṃ ubhayesaṃyeva te dhammā sādhāraṇā .
Tenāha –
‘‘ na sabbasattānaṃ sādhāraṇatāya sādhāraṇā ’’ ti .
‘‘ Yasmā ’’ tiādinā tattha kāraṇamāha , tenetaṃ dasseti ‘‘ keci dhammā kesañcideva dhammānaṃ sādhāraṇā
M0.73 honti , aññesaṃ asādhāraṇā ’’ ti .Tenāha ‘‘ paṭiniyatañhi tesaṃ pavattiṭṭhānan ’’ ti .
Itarathāti aniyatapavattiṭṭhānatāya sabbesaṃ sādhāraṇā , asādhāraṇā vā siyuṃ , tathā sati .
Tathā vohāroti ‘‘ sādhāraṇā , asādhāraṇā ’’ ti ca ayaṃ vohāro sāmaññā eva na bhaveyya .
Ete eva dhammāti ‘‘ sādhāraṇā ’’ ti vuttadhammā eva .
Evan ti ‘‘ micchattaniyatānan ’’ tiādinā vuttappakārena .
Niyatavisayā paricchinnappavattiṭṭhānā .
‘‘ Yopī ’’ tiādi puggalādhiṭṭhānena vuttassevatthassa pākaṭakaraṇaṃ .
‘‘ Na hī ’’ tiādinā anvayato , byatirekato ca tamevatthaṃ vibhāveti .
Sesepīti ‘‘ bhāvanāpahātabbā ’’ ti evamādimhipi .
Paccattaniyatoti pāṭipuggaliko .
Itarassāti apaccattaniyatassa .
Tathāti asādhāraṇabhāvena .
Koci dhammo kañci dhammaṃ upādāya sādhāraṇopi samāno tadaññaṃ upādāya asādhāraṇopi hotīti āha ‘‘ sādhāraṇāvidhuratāyā ’’ ti .
Tenāha ‘‘ taṃ taṃ upādāyā ’’ tiādi .
Tathā hi ‘‘ dhammatā ’’ ti vuttapaṭhamamaggaṭṭhatā dīpitā , tādisānaṃ eva anekesaṃ ariyānaṃ vasena sādhāraṇāti
V0.69 .Paṭhamassāti aṭṭhamakassa .
Dutiyassāti sotāpannassa .
Puna aṭṭhamakassāti ‘‘ aṭṭhamakassa , anāgāmissa cā ’’ ti ettha vuttaaṭṭhamakassa .
Tenāha ‘‘ anāgāmimaggaṭṭhassā ’’ ti .
Aggaphalaṭṭhato paṭṭhāya paṭilomato gaṇiyamāno paṭhamamaggaṭṭho aṭṭhamako , maggaṭṭhatāya , pahīyamānakilesatāya ca sabbepi maggaṭṭhā aṭṭhamakā viyāti aṭṭhamakā ,‘‘ ekacittakkhaṇato uddhaṃ na tiṭṭhatīti aṭṭhamako ’’ ti apare niruttinayena .
‘‘ Sekkhā ’’ ti nāmaṃ sādhāraṇanti sambandho .
Itaresūti ‘‘ bhabbābhabbā ’’ ti vuttesu anariyesu .
Tenāha pāḷiyaṃ ‘‘ hīnukkaṭṭhamajjhimaṃ upādāyā ’’ ti .
Niyāmāvakkantiyāti avakkantaniyāmatāya .
Ñāṇuttharassāti ñāṇādhikassa .
Tathāvidhapaccayasamāyogeti ñāṇavisesapaccayasamavāye .
Yathā hi ñāṇabalena dandhābhiññatā na hoti , evaṃ paṭipadāpaṭipannopi sukhena visosīyatīti .
Sā hi sukhāpaṭipadā khippābhiññā taṃsamaṅgino ñāṇuttarattā vipassanāya padaṭṭhānanti vuttā .
Dhammato
M0.74 anapetā cintā dhammacintā , yonisomanasikārena pavattitattā dhammesu cintā , dhammo vā ñāṇaṃ , tasmā dhammāvahā cintā dhammacintā , cintāmayañāṇassa hetubhūtā cintāti attho .Pāḷiyaṃ sutamayapaññāggahaṇena ‘‘ ye te dhammā ādikalyāṇā … pe … tathārūpāssa dhammā bahussutā hontī ’’ tiādi ( a . ni .8.2) suttapadasaṅgaho attho pariggahito , tathā yonisomanasikāraggahaṇena ‘‘ so ‘ aniccan ’ ti yoniso manasi karotī ’’ tiādinā vutto upāyamanasikāro pariggahito .
Sammādiṭṭhiggahaṇena ‘‘ sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitan ’’ tiādinā vuttā sammādiṭṭhi pariggahitāti dassento āha ‘‘ atha kho … pe … dassetun ’’ ti .
Sesan ti ‘‘ dhammasvākkhātatā ’’ ti evamādi .
Yassa ca pubbe attho na saṃvaṇṇito , tattha kalyāṇamittatāya āyatanagato pasādo , cittavūpasamo ca phalanti dassento ‘‘ sappurisa … pe … padaṭṭhānan ’’ ti āha .
Attasammāpaṇihitattā pāpajegucchinibbidādibahulova hotīti dassento āha ‘‘ attha … pe … padaṭṭhānan ’’ ti .
Dhammo svākkhāto ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā sabbasampattipāripūrihetūti dassento ‘‘ dhammasvākkhātatā … pe … padaṭṭhānan ’’ ti āha .
Kusalamūlaropanā hi samāpattipariyosānāti
V0.70 .Saṅghasuṭṭhutāya saṅghassa suṭṭhubhāvāya saṅghassa sappatissatāya ‘‘ suṭṭhu , bhante ’’ ti vacanasampaṭicchanabhāvāya .
Itaraṃ suviññeyyameva .
Vibhattihāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .