Nidānakathāvaṇṇanā
Vacanatthajānanena viditappakaraṇatthasāmaññatthassa pakaraṇakathā vuccamānā sobheyyāti nettipadatthaparijānanameva ādimhi yuttarūpanti tadatthaṃ pucchati ‘‘ tattha kenaṭṭhena nettī ’’ ti .
Tattha tatthāti ‘‘ tassā nettiyā karissāmatthavaṇṇanan ’’ ti yadidaṃ vuttaṃ , tasmiṃ ;
yassā karissāmatthavaṇṇananti paṭiññātaṃ , sā netti kenaṭṭhena nettīti attho .
Tatthāti vā ‘‘ nettippakaraṇassā ’’ ti etasmiṃ vacane yā netti vuttā , sā kenaṭṭhena nettīti attho .
‘‘ Nayanaṭṭhenā ’’ ti idaṃ kattukaraṇādhikaraṇasādhanānaṃ sādhāraṇavacananti ‘‘ ariyadhammaṃ nayatī ’’ ti kattusādhanavasena tāva nettisaddassa atthaṃ vatvā idāni karaṇādhikaraṇasādhanavasena vattuṃ ‘‘ nayanti tāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tathā hi vuttan ti nettiupadesādhīnattā eva suttāvabodhassa vuttaṃ .
Peṭake ‘‘ tasmā nibbāyitukāmena sutamayena atthā pariyesitabbā , tattha pariyesanāya ayaṃ anupubbī bhavati soḷasa hārā pañca nayā aṭṭhārasa mūlapadānī ’’ tiādi ( peṭako .3).
Hāranayavicāraṇā vinimutto atthasaṃvaṇṇanāviseso natthīti āha ‘‘ suttassa atthasaṃvaṇṇanā nettiupadesāyattā ’’ ti .
Svāyamattho parato pakiṇṇakakathāyaṃ āvi bhavissati .
Evaṃ mahāvisayā cāyaṃ netti kuto pabhavāti āha ‘‘ suttappabhavā ’’ ti , etena nettiyā pamāṇabhūtataṃ dasseti .
Idañca suttassa nettisannissayatāparidīpanaparaṃ , na therappabhavatāpaṭikkhepaparaṃ .
Thero hi pañca mahānikāye ogāhetvā taṃsannissayeneva
M0.18 tesaṃ saṃvaṇṇanābhūtaṃ imaṃ pakaraṇaṃ abhāsi , tasmā ayameva saṃvaṇṇanādhammo , yadidaṃ saṃvaṇṇetabbadhammasannissayatā .Pakaraṇaparicchedatoti pakaraṇassa vibhāgato .
Hāravicārādayo hi tayo nettippakaraṇassa vibhāgā , pakaraṇabhūtaparicchedato vā .
Tīṇi hi etāni pakaraṇāni tayo adhikārā , yadidaṃ hāravicārādayo .
Pāḷivavatthānatoti pāṭhasannivesato .
‘‘ Sabbo
V0.17 hi pakaraṇattho ’’ tiādinā saṅgahavārassa anvatthasaññataṃ dasseti .‘‘ Nanu cettha paṭṭhānaṃ asaṅgahitan ’’ ti codako byabhicāramāha .
Itaro yadipi sarūpato asaṅgahitaṃ , atthato pana saṅgahitanti dassento ‘‘ nayidameva ’’ tiādinā pariharati .
Puna ‘‘ tathā hī ’’ tiādinā tamevatthaṃ pāḷiyā pākaṭataraṃ karoti .
Atthanayā nandiyāvaṭṭādayo .
Saṅkhārattikā puññābhisaṅkhārādayo , kāyasaṅkhārādayo ca .
Tesu atthanayānaṃ aññamaññasaṅgaho parato āvi bhavissati .
Itare pana kāmāvacarā , rūpāvacarā ca kusalā cetanā puññābhisaṅkhāro , akusalā cetanā apuññābhisaṅkhāro , arūpāvacarā kusalā cetanā āneñjābhisaṅkhāro .
Puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca kāyadvārappavatto kāyasaṅkhāro , so eva vacīdvārappavatto vacīsaṅkhāro , manodvārappavatto pana tividhopi cittasaṅkhāro .
Iti jātivasena purimattike vuttā eva dhammā dvāravasena dutiyattike vuttā , te eva ca purimattiketi aññamaññasaṅgaho veditabbo .
Yatthāti yasmiṃ vāre .
Peṭaketi peṭakopadese .
Sampatamānāti saṃvaṇṇanāvasena sannipatantā .
‘‘ Byañjanavidhiputhuttā ’’ ti idaṃ ekasmiṃ sutte anekesaṃ hārānaṃ sannipatanassa kāraṇavacanaṃ .
Tathā hi ‘‘ anekasāmatthiyanicitā saddā ’’ ti akkharacintakā vadanti .
‘‘ Na sarūpato ’’ ti iminā saṅgahavāre viya uddesaniddesavāresupi paṭṭhānassa atthato uddhaṭataṃ dasseti .
Mūlapadaggahaṇeneva gahitattā uddesavāre tāva evaṃ hotu , niddesavāre pana kathanti ?
Tatthāpi nayaggahaṇeneva mūlapadānipi gahitānīti veditabbaṃ .
Na hi mūlapadehi vinā kāci nayayojanā sambhavati .
Apare pana ‘‘ hāranayā viya paṭṭhānaṃ na
M0.19 suttassa saṃvaṇṇanāviseso , atha kho tasmiṃ tasmiṃ sutte saṃkilesabhāgiyatādilabbhamānavisesamattanti na tassa pakaraṇassa padatthasaṅgaho .Evañca katvā tettiṃsāya nettipadatthesu paṭṭhānaṃ asaṅgahitaṃ , uddesaniddesavāresu ca anuddhaṭamevā ’’ ti vadanti .
‘‘ Pāḷito eva viññāyatī ’’ ti vuttamatthaṃ samatthento ‘‘ tathā hi … pe … ābhatan ’’ ti āha , tena therena bhāsitabhāvo viya bhagavatā anumoditabhāvopi pāḷianugato evāti dasseti .
Sāvakabhāsitattā nidānaṃ na vuttanti na sakkā vattunti codento ‘‘ sāvaka … pe … bhāsitan ’’ ti āha .
Nayidaṃ ekantikan ti ca sāvakabhāsitabuddhabhāsitabhāvo nidānāvacanassa , nidānavacanassa ca akāraṇaṃ ubhayatthāpi ubhayassa dassanato .
Tasmā nidānāvacanena nettiyā asāvakabhāsitatā na sijjhatīti dasseti .
Tenāha ‘‘ na ca tāvatā tāni appamāṇaṃ , evamidhāpi daṭṭhabban ’’ ti .
Yeneva
V0.18 kāraṇena nidānāvacanassa pamāṇabhāvasādhanatā , teneva kāraṇena imassa pakaraṇassa pamāṇabhāvasiddhīti dasseti ‘‘ nidānañca nāmā ’’ tiādinā .Idāni ‘‘ atha vā ’’ tiādinā nettiyā nidānāvacanena abyabhicārahetumāha .
Ayañhettha payogo na nettiyā nidānaṃ vattabbaṃ pāḷiyā atthasaṃvaṇṇanābhāvato .
Yā hi pāḷiyā atthasaṃvaṇṇanā na tassā nidānavacanaṃ diṭṭhaṃ yathā paṭisambhidāmaggassa , niddesādīnañcāti .
‘‘ Ayaṃ vibhāgo ’’ tiādinā ekavidhato paṭṭhāya yāva caturāsītisahassappabhedā , tāva yathādassitassa pakaraṇavibhāgassa puna ‘‘ ādinā nayena pakaraṇavibhāgo veditabbo ’’ ti idaṃ nigamanaṃ .
Tattha ādinā nayenāti ādi saddena abhiññeyyadhammaniddesato paññattipaññapetabbadhammavibhajanato tiyaddhapariyāpannadhammavicārato caturoghanittharaṇatthato pañcābhinandanādippahānato chataṇhākāyupasamanato saṅgahavārādisattavārasaṅgahato aṭṭhamicchattasamugghātadīpanatoti evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .