5. Lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanā
23.‘‘ Lakkhaṇahārassa visayaṃ pucchatī ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ ko pana tassa visayo ’’ ti vutte samānalakkhaṇā avuttadhammā .
Kāyānupassanāya samāraddhāya vedanānupassanādayo sukheneva sijjhantīti tabbacanena vedanāgatāsatiādīnaṃ vuttabhāvo dassito satipaṭṭhānabhāvena ekalakkhaṇattāti kāyānupassanāsatipaṭṭhānassa saddhānuggahitāni vīriyasatisamādhipaññindriyāni sādhanaṃ , evaṃ itaresampīti katvā vuttaṃ .
Ayaṃ attho aṭṭhakathāya meva ( netti . aṭṭha .51) parato āgamissati .
Iminā nayena sesesupi ekalakkhaṇatāniddesesu attho veditabbo .
Paratoti catubyūhahāravaṇṇanāyaṃ ( netti . aṭṭha .20).
Asammissatoti vedanādayopi ettha sitā ettha paṭisandhāti kāye vedanādianupassanāpasaṅgepi āpanne tadasammissatoti attho .
Avayavigāhasamaññātidhāvanasārādānābhinivesanisedhanatthaṃ
V0.59 kāyaṃ aṅgapaccaṅgehi , tāni ca kesādīhi , kesādike ca bhūtupādāyarūpehi vinibbhujituṃ ‘‘ tathā na kāye ’’ tiādimāha .Pāsādādinagarāvayavasamūhe avayavivādinopi avayavigāhaṇaṃ karonti .
Nagaraṃ nāma koci attho atthīti pana kesañci samaññātidhāvanaṃ siyāti itthipurisādisamaññātidhāvane nagaranidassanaṃ vuttaṃ .
Añño koci sattādiko .
Yaṃ passati itthiṃ , purisaṃ vā .
Nanu cakkhunā itthipurisadassanaṃ natthīti ?
Saccaṃ natthi ,‘‘ itthiṃ passāmi , purisaṃ passāmī ’’ ti pana pavattasamaññāvasena ‘‘ yaṃ passatī ’’ ti vuttaṃ .
Micchādassanena vā diṭṭhiyā yaṃ passati , na taṃ diṭṭhaṃ rūpāyatanaṃ hoti , rūpāyatanaṃ vā taṃ na hotīti attho .
Atha vā taṃ kosādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ
M0.63 diṭṭhaṃ na hoti , diṭṭhaṃ vā yathāvuttaṃ na hotīti attho .Yaṃ diṭṭhaṃ taṃ na passatīti yaṃ rūpāyatanaṃ , kesādibhūtupādāyasamūhasaṅkhātaṃ vā diṭṭhaṃ , taṃ paññācakkhunā bhūtato na passatīti attho .
Na aññadhammānupassīti na aññasabhāvānupassī , asubhādito aññākārānupassī na hotīti vuttaṃ hoti .
Pathavīkāyan ti kesādiṃ pathavīdhammasamūhattā ‘‘ kāyo ’’ ti vadati , lakkhaṇapathavimeva vā anekabhedabhinnaṃ sakalasarīragataṃ pubbāpariyabhāvena pavattamānaṃ samūhavasena gahetvā ‘‘ kāyo ’’ ti vadati .
Evaṃ aññatthāpi .
Ākārasamūhasaṅkhātassāti aniccatādiākārasamudāyapariyāyassa .
Tīsu bhavesu kileseti bhavattayavisayakilese .
Sabbatthikan ti sabbattha līne , uddhate ca citte icchitabbatthā , sabbe vā līne , uddhate ca bhāvetabbā bojjhaṅgā atthikā etāyāti sabbatthikā .
Anto saṅkocoti anto olīyanā , kosajjanti attho .
24. Gahitesūti bhāvanāggahaṇena gahitesu , bhāvitesūti attho , vacanena vā gahitesu .
Bhāvanāggahaṇadīpanatthattā pana vacanena gahaṇassa bhāvanāggahaṇamettha padhānaṃ .
Yassa satipaṭṭhānā bhāvitā , tassa sammappadhānādayo bodhipakkhiyadhammā na bhāvitāti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti ca samānalakkhaṇatāpadesena imamatthaṃ dassetuṃ pāḷiyaṃ ‘‘ catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu cattāro sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchantī ’’ tiādi vuttaṃ .
Vipallāsā
V0.60 pahīyanti ujuvipaccanīkabhāvato .‘‘ Āhārasamudayā kāyassa samudayo , phassasamudayā vedanānaṃ samudayo ( saṃ . ni .5.408), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpan ’’ ti ( saṃ . ni .1.1,39; ma . ni .3.126; mahāva .1; udā .1; vibha .225) vacanato kāyādīnaṃ samudayabhūtā kabaḷīkārāhāraphassamanosañcetanāviññāṇāhārākāyādīnaṃ parijānanena pariññātā honti tappaṭipakkhappahānatoti dassento ‘‘ cattāro
M0.64 āhārā ’’ tiādimāha .Sabbatthāti ‘‘ upādānehi anupādāno bhavatī ’’ ti evamādīsu .
Tattha yasmā pañca kāmaguṇā savisesā kāye labbhantīti visesena kāyo kāmupādānassa vatthu , sukhavedanassādavasena paralokanirapekkho ‘‘ natthi dinnan ’’ tiādi ( dī . ni .1.171; ma . ni .1.445;2.94-95,225;3.91,116; saṃ . ni .3.210; dha . sa .1221; vibha .938) parāmāsaṃ uppādetīti diṭṭhupādānassa vedanā , citte niccaggahaṇavasena sassatassa ‘‘ attano sīlādivasena parisuddhaparāmasanaṃ hotī ’’ ti sīlabbatupādānassa cittaṃ , nāmarūpaparicchedena bhūtaṃ bhūtato apassantassa ‘‘ attābhiniveso hotī ’’ ti attavādupādānassa dhammā vatthu , tasmā ‘‘ catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu upādānehi anupādāno bhavatī ’’ ti vuttaṃ .
Yasmā pana vuttanayeneva kāyo kāmayogassa vatthu , bhavesu sukhaggahaṇavasena bhavassādo hotīti bhavayogassa vedanā , santatighanaggahaṇavasena citte attābhiniveso hotīti diṭṭhiyogassacittaṃ , dhammavinibbhogassa dukkarattā , dhammānaṃ dhammamattatāya ca duppaṭivijjhattā sammoho hotīti avijjāyogassa dhammā , vatthu , tasmā catusatipaṭṭhānabhāvanāya tesu tesaṃ pahānasiddhito yogehi visaṃyuttatā vuttā .
Eteneva āsavehi anāsavatā , oghehi nittiṇṇatā ca saṃvaṇṇitā hoti kāmarāgādīnaṃ eva kāmayogakāmāsavakāmoghādibhāvato .
Vuttanayeneva kāyo abhijjhākāyaganthassa vatthu ,‘‘ dukkhāya vedanāya paṭighānusayo anusetī ’’ ti ( ma . ni .1.465) dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhabhūtā vedanā visesena byāpādakāyaganthassa vatthu , citte niccābhinivesavasena sassatassa ‘‘ attano sīlena suddhī ’’ tiādiparāmasanaṃ hotīti sīlabbataparāmāsassa cittaṃ vatthu , sappaccayanāmarūpadassanābhāvato bhavavibhavadiṭṭhisaṅkhāto idaṃsaccābhiniveso hotīti tassa dhammā vatthūti catusatipaṭṭhānāti yojetabbaṃ .
Vuttanayeneva
V0.61M0.65 visesato kāyo rāgasallassa vatthu , vedanā dosasallassa ,‘‘ cittaṃ niccaggahaṇavasena attābhinivesaṃ attānaṃ seyyādito dahatī ’’ ti cittaṃ mānasallassa , vuttanayeneva dhammā mohasallassa vatthūti catusatipaṭṭhānāti yojetabbaṃ .Yasmā pana kāyānupassanādīhi kāyavedanācittadhammesu pariññātesu rūpavedanāsaññāsaṅkhārakkhandhā pariññātā honti , citte hi pariññāte saññāpi pariññātāva hoti , tasmā ‘‘ viññāṇaṭṭhitiyo cassa pariññaṃ gacchantī ’’ ti vuttaṃ .
Tathā visesato kāye sāpekkhā chandāgatiṃ gacchatīti kāyo chandāgatiyā vatthu , vuttanayeneva vedanā byāpādassa nimittanti sā dosāgatiyā vatthu , santatighanaggahaṇavasena sarāgādicitte sammoho hotīti mohāgatiyā cittaṃ , dhammasabhāvānavabodhena bhayaṃ hotīti bhayāgatiyā dhammā vatthūti catusatipaṭṭhānabhāvanāya agatigamanappahānaṃ hotīti āha ‘‘ agatigamanehi ca na agatiṃ gacchatī ’’ ti .
‘‘ Akusalassa somanassassa vasenā ’’ ti idaṃ ‘‘ ayampi attho sambhavatī ’’ ti katvā vuttaṃ .
‘‘ Sukhāya vedanāya rāgānusayo anusetī ’’ ti ( ma . ni .1.465) pana vacanato sukhavedanāggahaṇena tatthānusayanena samudayasaccaṃ desitanti veditabbaṃ .
Desitaṃ dukkhaṃ ariyasaccan ti dukkhadukkhaggahaṇena sātisayaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pakāsitaṃ hotīti pāḷiyaṃ ‘‘ dukkhaṃ ariyasaccaṃ desitan ’’ ti vuttaṃ .
Sahacaraṇādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā niddesavāravaṇṇanāyaṃ ( netti . aṭṭha .5 ādayo ) vuttaṃ .
Lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .