14. Adhiṭṭhānahāravibhaṅgavaṇṇanā
46. Dhārayitabbāti
V0.77 upadhāretabbā , upalakkhitabbāti attho .Vuttameva ‘‘ sāmaññavisesakappanāya vohārabhāvena anavaṭṭhānato ’’ tiādinā ( netti . aṭṭha .14).
Taṃ taṃ phalan ti nirayādiṃ taṃ taṃ phalaṃ .
Añcitāti gatā .
Yonīti ekajāti .
Samānavasena missībhavati etāyāti hi yoni , upapatti .
Peccāti maritvā .
Ussannatāyāti vitakkabahulatāya .
‘‘ Ussannattā ’’ tipi vadanti .
Sassatādīhi vā ussannattā .
Asurajātiyā nibbattāpanako asurajātinibbattanako .
Saṅkhāti paññā .
Paññāpadhānā ca bhāvanāti āha ‘‘ paṭisaṅkhāya paṭipakkhabhāvanāyā ’’ ti .
47. Patthaṭabhāvena pathavī .
Sabhāvadhāraṇaṭṭhena , nissattanijjīvaṭṭhena ca dhātu .
Āpīyati , appāyatīti vā āpo .
Tejanavasena tikkhatāvasena , dahanavasena vā tejo .
Vāyanavasena vegagamanavasena , samudīraṇavasena
M0.82 vā vāyo .Vīsati ākārāti kesādayo vīsati koṭṭhāsā , pakārā vā .
Kakkhaḷalakkhaṇādhikatāya kesādī kakkhaḷalakkhaṇā vuttā .
Pāṭiyekko pathavīdhātukoṭṭhāsoti pathavīkoṭṭhāsamatto , attasuññadhammamattoti attho .
Santappatīti ettha sarīrapakatimatikkamitvā uṇhabhāvo santāpo , sarīradahanavasena pavatto mahādāho , ayametesaṃ viseso .
Yena ca jīrīyatīti ekāhikādijarārogena jarīyatīti ca attho yujjati .
‘‘ Satavāraṃ tāpetvā tāpetvā udake pakkhipitvā uddhaṭasappi satadhotasappī ’’ ti vadanti .
Rasarudhiramaṃsamedanhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjā rasādayo .
Keci nhāruṃ apanetvā sukkaṃ sattamaṃ dhātuṃ vadanti .
Vivekan ti visuṃbhāvaṃ , visadisabhāvanti attho .
Vatthusaṅkhāto hi āhāro pariṇāmaṃ gacchanto pāṇabhakkhagahaṇipadaniya muttakarīsabhāvehi viya attanāpi visadisarasasaṅkhātaṃ visuṃbhāvaṃ nibbattento tabbhāvaṃ gacchatīti vuccati , tathā rasādayopi rudhirādikoṭṭhāsaṃ .
Tenāha ‘‘ rasādibhāvena vivekaṃ gacchatī ’’ ti .
Sabhāvalakkhaṇatoti asucibhāvena lakkhitabbato .
48. Yāthāvasarasalakkhaṇan ti
V0.78 rasitabboti raso , paṭivijjhitabbo sabhāvo , attano raso saraso , yāthāvo saraso , yāthāvasaraso yāthāvasaraso eva lakkhitabbattā lakkhaṇanti yāthāvasarasalakkhaṇa ṃ .Atha vā yāthāvasarasalakkhaṇan ti aviparītaṃ attano pavattisaṅkhātaṃ kiccañceva pīḷanasaṅkhātaṃ lakkhaṇañca .
‘‘ Idaṃ kiccaṃ , idaṃ lakkhaṇan ’’ ti avijjāhetu ñātuṃ na sakkoti , tabbisayañāṇuppattiṃ nivārentī chādetvā pariyonandhitvā tiṭṭhatīti vuttā .
Tena vuttaṃ ‘‘ jānituṃ paṭivijjhituṃ na detī ’’ ti .
Tayidamassā kiccanti kiccato kathitā .
Kathitāti ca vuttā , yato ca avijjā asampaṭivedharasāti vuccati .
Jāyati etthāti jāti , uppattiṭṭhānaṃ .
Yadipi nirodhamagge avijjā ārammaṇaṃ na karoti , te pana jānitukāmassa tappaṭicchādanavasena anirodhamaggesu nirodhamaggaggahaṇassa kāraṇabhāvena pavattamānā tattha uppajjatīti vuccati , tesampi avijjāya uppattiṭṭhānatā hoti , itaresaṃ ārammaṇabhāvena cāti .
Atthānatthan ti
M0.83 hitāhitaṃ .Sammohavinodaniyaṃ pana ‘‘ atthatthan ’’ ti ( vibha . aṭṭha .226) vuttaṃ , tattha attho eva atthatthoti atthassa aviparītatādassanatthaṃ dutiyena atthasaddena visesanaṃ .
Na hi ñāṇaṃ anatthe ‘‘ attho ’’ ti gaṇhātīti .
Kāraṇākāraṇan ti etthāpi evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Atthatthan ti vā āmeḍitavacanaṃ sabbesaṃ atthānaṃ pākaṭakaraṇabhāvappakāsanatthaṃ , phalaṃ phalanti attho , hitapariyāyepi eseva nayo .
Nti atthānatthādikaṃ .
Ākāran ti atthādikāraṇameva .
Paṭividdhassa puna avekkhanā paccavekkhaṇā .
Ducintitacintitādilakkhaṇassa bālassa bhāvo bālyaṃ .
Sampajānātīti samaṃ pakārehi jānāti .
Balavamoho pamoho .
Samantato mohanaṃ sammoho .
Duggatigāmikammassa visesapaccayattā avindiyaṃ .
Vindatīti labhati .
Anavajjadhammānaṃ vijjā viya visesapaccayo na hotīti vindiyaṃ na vindati .
Ayaṃ avijjāya vemattatāti ayaṃ ‘‘ dukkhe aññāṇan ’’ tiādinā kiccajātilakkhaṇehi vutto avijjāya aviseso .
Vijjātiādīnaṃ vuttanayānasārena attho veditabbo .
Pāsāṇasakkharavālikāvirahitā bhūmi saṇhāti ‘‘ saṇhaṭṭhenā ’’ ti vuttaṃ .
Tattakameva
V0.79 kālan ti pañcakappasatāni .Vibhūtaṃ samattikkantaṃ rūpasaññāsaṅkhātaṃ rūpaṃ etāyāti vibhūtarūpaṃ , samāpattinti padattho .
Na hi kāci arūpasamāpatti rūpasaññāsahagatā pavattīti .
Nirodhasamāpattiyaṃ vattabbameva natthi , tattha nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā visuṃ gahitattā vuttaṃ ‘‘ sesāruppasamāpattiyo ’’ ti .
Damathaṃ anupagacchanto duṭṭhasso khaluṅkasso .
Uttaridamathāyāti ariyamaggadamathāya .
Itaroti dukkhāpaṭipado khippābhiñño , sukhāpaṭipado ca khippābhiñño .
Ubhayatobhāgehīti rūpakāyanāmakāyabhāgehi .
Ubhayatoti vikkhambhanasamucchedavimuttivasena .
Anekopīti
M0.84 sabhāvena anekopi .Ekasaddābhidheyyatāyāti sāmaññasaddābhidheyyatāya .
Adhiṭṭhānahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .