Paccanīyuddhāravaṇṇanā
527. Nahetupaccayenāti ettha na-kāro aññatthoti dassento ‘‘ hetupaccayato aññena paccayenā ’’ ti āha .
Aggahitaggahaṇenā hi sahajātādisaṅgahavasena aggahitānaṃ gahaṇena .
Aṭṭha hontīti imissā pāḷiyā āgatā ārammaṇādayo aṭṭha paccayā honti .
Tesūti aṭṭhasu paccayesu .
Tīhīti ārammaṇasahajātaupanissayapaccayehi .
Dvīhīti ārammaṇapaccayaupanissayapaccayehi .
Tasmiṃ tasmiṃ paccayeti tasmiṃ tasmiṃ hetuādike paccaye .
Tato hetuādipaccayato .
Yathāyogaṃ yojetabbāti yasmiṃ paccaye paccanīyato ṭhite ye paccayā anulomato yojanaṃ labhanti , te yojetabbāti attho .
Dvinnan ti anantarūpanissayassa pakatūpanissayassāti imesaṃ dvinnaṃ .
Vatthupurejātassa vasena purejātaṃ ārammaṇapurejātassa ārammaṇena saṅgahitattā .
Aññissā cetanāyāti nānākkhaṇikakammapaccayabhāveneva pavattāya cetanāya .
Arūpāhārā apariccattasahajātabhāvā eva
V0.306 āhārapaccayo honti , rūpāhāro ṭhitippattoyevāti vuttaṃ ‘‘ sahajātato aññassa kabaḷīkārāhārassa vasena āhāro ’’ ti .Sahajātato aññassāti ca idaṃ arūpāhāranivattanatthaṃ vuttaṃ , na kabaḷīkārāhāravisesanivattanatthaṃ tādisasseva tassa abhāvato .
Na hi rūpāhāro sahajātapaccayo hoti , nāpi purejātapaccayo hoti
M0.306 .Yathā sahajātānaṃ sahajātapaccayo na hoti , evaṃ purejātānaṃ pacchājātapaccayo na hoti , pacchājātānañca purejātapaccayo na hoti .
Kasmā ?
Tādisassa paccayalakkhaṇassa abhāvato .
Yesañhi yo janako , na tehi tassa sahajātatā atthi , nāpi purejātatā purejātapaccayalakkhaṇayuttā , pacchājātapaccayatāya pana vattabbameva natthi rūpadhammattā .
Upatthambhakattepi eseva nayo , tasmā sahajātādividhuro eva tassa paccayabhāvo veditabbo .
Teneva hi ‘‘ sahajātaṃ purejātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyan ’’ ti ettha rūpajīvitindriyaṃ viya rūpāhāro visuṃ gahito .
Tathā cāha ‘‘ rūpāhāro … pe … āhārapaccayova hotī ’’ ti .
Sahajātato purejātato ca aññassa rūpajīvitindriyassāti ettha rūpāhāre vuttanayeneva attho veditabbo .
Evañca katvāti purimapurimehi asaṅgahitasaṅgaṇhanavasena pacchimapacchimānaṃ gahitattā tathā rūpāhārassa jīvitindriyassa ca vasena idha āhārindriyapaccayānaṃ gahitattāti attho , aññathā ‘‘ āhārapaccayena paccayo , indriyapaccayena paccayo ’’ ti vattabbaṃ siyāti adhippāyo .
Tenevāha ‘‘ ārammaṇa … pe … icceva vuttan ’’ ti .
Tadaññābhāvāti tato ārammaṇādipaccayato aññassa idhādhippetakammādipaccayassa kusale abhāvā .
Tasmāti yasmā ārammaṇato aññesaṃ dvinnaṃ vasena upanissayo vutto , tasmā ‘‘ ārammaṇādhipati ārammaṇapaccaye saṅgahaṃ gacchatī ’’ ti vattabbaṃ , na ārammaṇūpanissayeti adhippāyo .
Yadi evaṃ kasmā parittattikapañhāvārapaccanīye ārammaṇaṃ na vuttaṃ .
Upanissayena hi asaṅgahitatte taṃ vattabbameva siyāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ yaṃ panā ’’ tiādi .
Tattha purimehi asaṅgahitavasena vuttānan ti purimehi paccayehi asaṅgahitavasena vuttānaṃ pacchimānaṃ paccayānaṃ .
Saṅgahitavivajjanābhāvatoti attanā samānalakkhaṇatāya saṅgahitassa paccayassa vivajjanābhāvato , vivajjane kāraṇaṃ natthīti attho .
Upanissayato aññārammaṇābhāvatoti appamāṇo dhammo appamāṇassa dhammassa ārammaṇaṃ honto ārammaṇūpanissayova hoti ārammaṇādhipatibhāvatoti attho .
Yathā ārammaṇe gahite ārammaṇūpanissayo gahitova hoti balavārammaṇabhāvato
M0.307 , evaṃ ārammaṇūpanissaye gahite ārammaṇaṃV0.307 gahitameva hoti taṃsabhāvattāti tattha taṃ visuṃ na uddhaṭanti daṭṭhabbaṃ .Tenāha ‘‘ na pana ārammaṇūpanissayassa ārammaṇe asaṅgahitattā ’’ ti .
Pacchājātaāhārānan ti attano paccayuppannato purejātakāyato pacchājātānaṃ arūpāhārānaṃ .
Te hi attanā sahajātaarūpadhammānaṃ taṃsamuṭṭhānarūpadhammānampi sahajātaatthipaccayā honti , purejātānaṃ pana vatthūnaṃ pacchājātaatthipaccayo .
Pacchājātindriyānan ti pacchājātānaṃ arūpindriyānaṃ .
Sesaṃ āhāre vuttanayena yojetabbaṃ .
Yasmā ete āhārindriyā yasmiṃ khaṇe purejātaatthipaccayaṃ labhanti , tasmiṃyeva khaṇe taṃtaṃpaccayuppannānaṃ sahajātaatthipaccayo pacchājātaatthipaccayo ca honti , tasmā vuttaṃ ‘‘ sahāpi atthiavigatapaccayabhāvo hotī ’’ ti .
Tiṇṇan ti sahajātādīnaṃ tiṇṇaṃ .
Chahi bhedehīti visuṃ gahitehi sahajātādīhi pañcahi yathārahaṃ ekajjhaṃ gahitabhedena cāti chahi atthipaccayabhedehi .
Ekekaṃ saṅgahetvāti atthipaccayalakkhaṇaṃ avigatapaccayalakkhaṇañca visuṃ visuṃ chahi bhedehi saṅgahetvā vuttaṃ .
Ajjhattikabāhirabhedatoti vattabbaṃ cakkhādīnaṃ jīvitindriyassa ca adhippetattā , saparasantānikānañca indriyānaṃ anadhippetattā .
Nissayapurejātavippayuttaatthiavigatānaṃ purejātabhūtānanti adhippāyo .
Tesañhi purejāte saṅgaho .
Tadekadesassāti ārammaṇekadesassa , ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayānanti attho .
Tesan ti nissayādīnaṃ .
Upanissayādīsūti upanissayapurejātapaccayādīsu .
Taṃ pana purejātabhūtaṃ ārammaṇaṃ .
Tatthāti upanissayapaccayasaṅgahe .
Yathāvuttanayo cettha ekantena gahetabboti dassetuṃ ‘‘ atha panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Eva-saddo ānetvā yojetabbo , aññathā tesu pañhesu ekasabhāvatova paccayassa āgamanaṃ vuttaṃ siyā .
Tenāti ‘‘ ekovā ’’ ti avadhāraṇena aggahitena .
Tesūti sahajātapurejātapaccayesu .
Ukkaṭṭhavasenāti ‘‘ eko dve ’’ tiādinā vuttaukkaṃsavasena .
Te te paccaye saṅgahetvāti te hetuādipaccaye sahajātādipaccayehi saṅgahetvā .
Dassitapaccayaparicchedoti soḷasādibhedena saṅgahetvā dassitapaccayaparicchedo .
Pabhedaparihānīsūti
M0.308 sahajātapaccayādīhi saṅgahitapaccayappabhede taṃtaṃpaccayapaṭikkhepe pañhāparihāniyañcātiV0.308 attho .Nahetupaccayāti iminā hetupaccayato aññe paccayā gahitāti katvā vuttaṃ ‘‘ nahetupaccayāti ettha labbhamānapaccaye sandhāya vuttan ’’ ti .
Evañca katvāti sabbapaccanīyasādhāraṇalakkhaṇavasena vuttattā eva na vattabbaṃ siyā , na hi hetupaccaye paccanīyato ṭhite hetudhammo hetussa dhammassa sahajātapaccayena paccayoti sakkā vattuṃ .
Vīsati paccayāti hetupaccayena saddhiṃ vīsati paccayā .
Parihānīyaṃ vitthārakathaṃ dassentoti yojanā .
528. Tehi tehi paccayehīti sahajātapaccayādīhi tehi tehi saṅgāhakabhūtehi paccayehi .
Te te paccayāti saṅgahetabbā aññamaññapaccayādayo hetupaccayādayo vā te te paccayā .
Aññesaṃ abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na tesaṃ sabbesaṃ sambhavanti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ na hī ’’ tiādi .
Tattha dveyevāti ārammaṇādhipatiṃ apanetvā āha .
Abyākatassapīti pi-saddena na kevalaṃ kusalasseva , atha kho abyākatassapīti kusalaṃ sampiṇḍeti .
530. Tena saddhin ti vatthunā saddhiṃ .
Suddhānan ti kevalānaṃ vatthunā vinā ca gahitānaṃ kusalakkhandhānaṃ .
Yadipi vatthunā saddhiṃ sahajātaṭṭho natthi , nissayādibhāvo pana atthevāti dassento ‘‘ vatthunā panā ’’ tiādimāha .
Sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyānaṃ atthipaccayena saṅgahetabbattā sahajātādīhi saṅgahetabbānaṃ taṃsaṅgaho sukaroti dassetuṃ upanissayena saṅgahetabbānaṃ saṅgaho vuttanayo evāti vuttaṃ ‘‘ catūsu sabbapaccaye saṅgaṇhitvā ’’ ti .
Kammaṃ pana sahajātūpanissayehi asaṅgahetabbatāpi atthīti sarūpato gahitaṃ , aññathā ‘‘ tīsu paccayesū ’’ ti vattabbaṃ siyā .
Missakāmissakassāti sahajātapurejātādibhāvehi missakassa tathā amissakassa ca .
Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ na hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tenāti atthipaccayavibhāgasaṅgāhakānaṃ sahajātādīnaṃ gahaṇena .
Sabbapaccayānaṃ … pe … hotīti iminā ‘‘ imasmiṃ pana paccayuddhāre ’’ tiādinā vuttopi paccayasaṅgaho idha atthato dassitoyevāti imamatthaṃ dasseti .
Nissayo
M0.309 kasmā na vutto ?Sahajātanissayo purejātanissayoti hi sakkā vibhajitunti adhippāyo .
Vippayutto vā kasmā na vutto ?
Purejātavippayutto pacchājātavippayuttoti vibhajituṃ sakkāti attho .
Yaṃ missakāmissakabhāvaṃ manasi katvā ‘‘ avattabbattā ’’ ti
V0.309 vuttaṃ , taṃ dassento ‘‘ nissayo tāvā ’’ tiādimāha .Visesitabbo ‘‘ vippayuttapaccayena paccayo ’’ ti avisesena pāḷiyaṃ vuttattā .
So viyāti atthipaccayo viya , nissayapaccayo viya vā atthipaccayavisesābhāvena vippayuttapaccayo na vattabbova .
Dvinnaṃ paccayānaṃ viya pabhedasabbhāvatoti dassento ‘‘ sahajātapurejātānañcā ’’ tiādimāha .
Tathātiādinā vuttamatthaṃ pāḷiyā samatthetuṃ ‘‘ vakkhatī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha maggaphaladhammānaṃ maggaphalataṃsamuṭṭhānarūpavasena sahajātaatthipaccayo tesaṃyeva purejātacatusantatirūpavasena pacchājātaatthipaccayo vutto , na pana vippayuttapaccayabhāvo vakkhatīti yojanā .
Soti vippayuttapaccayo .
Hetuādīnaṃ sahajātantogadhattā hetuādayo tabbisesā hontīti katvā vuttaṃ ‘‘ sahajātapaccayo ca hetuādīhi visesetabbo ’’ ti .
Soti sahajātapaccayo .
Viruddhapaccayehīti sahajātapurejātassa sahajātādibhāvena viruddhehi paccayehi .
Tenāha ‘‘ uppattikālaviruddhehi paccayehī ’’ ti .
Paccanīyuddhāravaṇṇanā niṭṭhitā .