6. Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā
6. Porāṇapāṭhoti purātano aṭṭhakathāpāṭho .
Imassāti imassa padassa .
Avuttassāti pāḷiyaṃ avuttassa .
Yadipi sahagatasaddassa atthasaṃvaṇṇanāyaṃ saṃsaṭṭhasaddassa viya samānatthassapi katthaci saddantarassa attho vuccati pariyāyavisesabodhanatthaṃ , tathāpi na mūlasaddassa attho vibhāvito
V0.252 hotīti dassento āha ‘‘ na ca … pe … hotī ’’ ti .‘‘ Aññamaññan ’’ ti ca ‘‘ aññaaññan ’’ ti vattabbe ma -kārāgamaṃ katvā niddeso , kammabyatihāre cetaṃ padaṃ , tasmā itaretaranti vuttaṃ hoti .
Paccayapaccayuppannānaṃ ekasmiṃyeva khaṇe paccayuppannapaccayabhāvassa icchitattā yo hi yassa paccayo yasmiṃ khaṇe , tasmiṃyeva khaṇe sopi tassa paccayoti ayamettha aññamaññapaccayatā .
Tathā hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ añño aññassā ’’ ti vatvā ‘‘ iminā … pe … dīpetī ’’ ti vuttaṃ .
Okkamanaṃ pavisananti attho .
Āsanakkhaṇe hi dhammā purimabhavato imaṃ bhavaṃ pavisantā viya honti .
Tena vuttaṃ ‘‘ paralokato imaṃ lokaṃ āgantvā pavisantaṃ viya uppajjatī ’’ ti .
Tasmā avisesena paṭisandhi okkantisaddābhidheyyāti adhippāyena vuttaṃ ‘‘ okkanti … pe … adhippāyenāhā ’’ ti .
Taṃnivāraṇatthan ti tassa khaṇantare rūpīnaṃ sahajātapaccayabhāvassa ‘‘ kañci kāle na sahajātapaccayena paccayo ’’ ti nivāraṇatthaṃ .
Tena padadvayena samānesu paccayapaccayuppannadhammesu purimato pacchimassa visesamatthaṃ dasseti .
Evañca ‘‘ kañci kāle ’’ ti padassa ‘‘ keci kāleti vā , kismiñci kāle ’’ ti vā vibhattivipallāsena attho gahetabboti adhippāyena paṭhamavikappaṃ dassetvā idāni pakārantarena dassetuṃ ‘‘ kañci kāleti keci
M0.251 kismiñci kāleti vā attho ’’ ti āha .Tena ‘‘ kañcī ’’ ti ayaṃ sāmaññaniddesoti dasseti .
Yo hi ayaṃ ‘‘ kecī ’’ ti paccattabahuvacanābhidheyyo attho , yo ca ‘‘ kismiñcī ’’ ti bhummekavacanābhidheyyo , tadubhayaṃ sati kālavantakālatāvibhāge kiṃ-saddassa vacanīyatāsāmaññena pana ekajjhaṃ katvā ‘‘ kañcī ’’ ti pāḷiyaṃ vuttanti taṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘ keci kismiñcī ’’ ti vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ kismiñcī ’’ ti bhummavaseneva vuttaṃ .
Tena yathāvuttaatthavibhāgena padena .
Vatthubhūtāti vatthusabhāvā .
Hadayarūpameva sandhāya vadati .
Rūpantarānan ti hadayavatthuto aññarūpānaṃ .
Arūpīnaṃ sahajātapaccayataṃ pubbe ‘‘ okkantikkhaṇe nāmarūpan ’’ ti ettha anivāritaṃ nivāretīti yojanā , tathā vatthussa ca kālantare paṭisandhikālato aññasmiṃ kāle arūpīnaṃ nivāretīti .
Evañca katvātiādinā yathāvuttaatthavaṇṇanāya pāḷiyaṃ vibhattiniddesassa rūpakabhāvamāha .
Punapi purimato pacchimassa upacayena visesaṃ dassetuṃ ‘‘ purimena cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha purimenāti ‘‘ okkantikkhaṇe nāmarūpan ’’ ti iminā paccayaniddesavacanena .
‘‘ Eko khandho vatthu ca tiṇṇaṃ khandhānan ’’ tiādinā paṭiccavārādipāṭhena .
Atthavivaraṇañhi paccayaniddesapāḷiyā sabbepi satta mahāvārā .
Vatthussa vattabbatte āpanne kinti paccayoti tassa nāmassāti yojanā .
Etenāti ‘‘ rūpino
V0.253 dhammā arūpīnaṃ dhammānan ’’ ti etena vacanena .Kevalassāti nāmarahitassa vatthussa .
Tathāti nāmassa paccayabhāvena .
Katthacīti ‘‘ rūpino dhammā arūpīnaṃ dhammānaṃ kañci kālaṃ sahajātapaccayena paccayo ’’ ti etasmiṃ niddese .
Ettha hi aññamaññasahajātapaccayabhāvo labbhati .
Vacanenāti ‘‘ aññamaññan ’’ ti iminā vacanena pāḷiyaṃ sahajātapaccayabhāvassa asaṅgahitattā , atthato pana labbhatevāti .
Tenāha ‘‘ labbhamānepī ’’ ti .
Tassāti aññamaññapaccayattassa .
Evan ti ‘‘ na aññamaññavasenā ’’ ti iminā pakārena .
Samudāyekadesavasena sāmivacanan ti avayavāvayavisambandhe avayavini sāmivacananti attho , niddhāraṇe vā ‘‘ kaṇhā gāvīnan ’’ tiādīsu viya .
Sahajātapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .