16. Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā
16.‘‘ Missakattā ’’ ti idaṃ indriyatāya rūpārūpajīvitindriyānaṃ ekajjhaṃ katvā desitataṃ sandhāya vuttaṃ , tasmā missakattāti rūpajīvitindriyamissakattāti attho .
Jīvitindriyan ti arūpajīvitindriyaṃ .
Na sabbena sabbaṃ vajjitabban ti yathā pañhāpucchake arūpajīvitindriyaṃ missakattā na gahitaṃ , na evamidha arūpajīvitindriyaṃ aggahitanti attho .
Arūpānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ paccayantarāpekkhāni āvajjanārammaṇādiaññapaccayasāpekkhāni indriyapaccayā siyuṃ cakkhādīnaṃ rūpārūpānaṃ aññamaññaṃ kadācipi avinibbhuttabhāvassa abhāvato , paccayantarasamodhānāpekkhatāya ca .
Yo pana nirapekkhoti yathā cakkhādīni paccayantaresu sāpekkhāni , evaṃ sāpekkho ahutvā yo tattha nirapekkho indriyapaccayo hoti avinibbhuttadhammānaṃ yathā duvidhampi jīvitindriyaṃ , so attano … pe … natthīti
V0.260 yojanā .Avinibbhuttānaṃ tesampi liṅgādīnaṃ siyuṃ vinibbhuttānaṃ paccayuppannānaṃ indriyapaccayatābhāvassa adiṭṭhattā .
Nanu cakkhādīnaṃ vinibbhuttānaṃ
M0.259 indriyapaccayabhāvo diṭṭhoti ?Saccaṃ diṭṭho , na pana so samānajātiyāti dassento ‘‘ na hī ’’ tiādimāha .
Sati cevan ti evaṃ vuttappakāre samānajātiyaṃyeva avinibbhuttassa indriyapaccayabhāve sati itthipurisindriyehi saddhiṃ .
Sahayoge hi idaṃ karaṇavacanaṃ .
Yadipi itthipurisindriyāni liṅgādīnaṃ kalalādikāle indriyapaccayataṃ na phareyyuṃ tesaṃ tadā abhāvato .
Ye pana rūpadhammā tadā santi , tehi avinibbhuttāva , tesaṃ kasmā na pharantīti āha ‘‘ aññesaṃ panā ’’ tiādi .
Abījabhāvato animittabhāvato .
Tadanurūpānan ti kalalādiavatthānurūpānaṃ atthitaṃ icchanti , yato ‘‘ itthī , puriso ’’ ti pakativibhāgo viññāyatīti tesaṃ adhippāyo .
Kusalajātiyan ti niddhāraṇe bhummaṃ .
Ye pana ‘‘ kusalajātikan ’’ ti paṭhanti , tesaṃ paccattekavacanaṃ .
Visuṃ ekajāti vā bhūmi vā na hoti tadekadesabhāvato .
Hetuādīsupīti ādi -saddena ‘‘ akusalāhāresupi eseva nayo ’’ ti evamādikaṃ saṅgaṇhāti .
Esa nayoti yvāyaṃ ‘‘ bhūmivasena vuttesū ’’ tiādinā arūpe alabbhamānassa indriyapaccayassa aṭṭhapane atthanayo vutto , esa nayo yojetabboti .
Tathā apariyāpannakusalahetu , tathā akusalahetūti etthāpi paṭhamāpariyāpannakusalahetu domanassasahagatākusalahetu ca visuṃ ekajāti bhūmi vā na hontīti āruppe alabbhamānāpi visuṃ na ṭhapitāti yojetabbo .
Esa nayo ‘‘ akusalāhāresupi eseva nayo ’’ ti evamādīsu .
Sati sahajātapaccayatte uppādakkhaṇepi indriyapaccayatā siyāti katvā vuttaṃ ‘‘ sahajātapaccayattābhāvaṃ sandhāyā ’’ ti .
Vuttañhi ‘‘ uppajjamāno saha uppajjamānabhāvena upakārako dhammo sahajātapaccayo ’’ ti ( paṭṭhā . aṭṭha . paccayuddesavaṇṇanā ).
Tassa pana sahajātapaccayattābhāvo yadipi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sahajātapaccayatā pana tassa natthī ’’ ti sarūpeneva dassito , tathāpi taṃ ananujānanto ‘‘ uppāda … pe … nivāretun ’’ ti vatvā ‘‘ vakkhatī ’’ tiādinā tamatthaṃ samattheti .
Kammapaccayasadisan ti hi etena tassa uppādakkhaṇe paccayabhāvo pakāsito .
Pavattecāti ca -saddena paṭisandhiyañca kaṭattārūpassa rūpajīvitindriyato añño indriyapaccayo na hi atthīti yojanā .
Paṭiccavārādayo
M0.260 sampayuttavārapariyosānā cha vārā uppādakkhaṇameva gahetvā pavattā ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusaloV0.261 dhammo uppajjati hetupaccayā ’’ tiādinā , na ṭhitikkhaṇanti adhippāyo .Evañca katvāti uppādakkhaṇameva gahetvā pavattattā .
Etesūti yathāvuttesu chasu vāresu .
Keci pana ‘‘ rūpajīvitindriyassa anupālanaṃ uppādakkhaṇe na pākaṭaṃ balavañca yathā ṭhitikkhaṇe pacchājātādipaccayalābhato thirabhāvappattiyāssa taṃ pākaṭaṃ balavañca , tasmā ‘ ṭhitikkhaṇe ’ ti vuttan ’’ ti vadanti .
Indriyapaccayaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .