2. Sahajātavāravaṇṇanā
234-242.
Sahajātapaccayakaraṇan ti sahajātaṃ paccayadhammaṃ paccayaṃ katvā pavatti .
Sahajātāyattabhāvagamanan ti sahajāte paccayadhamme āyattabhāvassa
M0.289 gamanaṃ paccayuppannassa attanā sahajātapaccayāyattavuttitāV0.290 .Ettha ca sahajātapaccayasaṅkhātaṃ sahajātaṃ karotīti sahajāto , tathāpavatto paccayuppannadhammo .
Tattha pavattamāno sahajātasaddo yasmā tassa paccayuppannassa attanā sahajātaṃ paccayadhammaṃ paccayaṃ katvā pavattiṃ tadāyattabhāvūpagamanañca vadatīti vuccati , tasmā vuttaṃ ‘‘ sahajātasaddena … pe … vuttan ’’ ti .
Tassa karaṇassa gamanassa vāti tassa yathāvuttassa sahajātapaccayakaraṇassa sahajātāyattabhāvūpagamanassa vā .
‘‘ Kusalaṃ dhammaṃ sahajāto ’’ ti imassa kusalaṃ dhammaṃ sahajātaṃ taṃsahabhāvitañca paccayaṃ katvāti ayamatthoti āha ‘‘ kusalādīnaṃ kammabhāvato ’’ ti .
Sahajātapaccayasahabhāvīnaṃ paccayānaṃ saṅgaṇhatthañhettha ‘‘ sahajātāyattabhāvagamanaṃ vā ’’ ti vuttaṃ .
Taṃkammabhāvatoti tesaṃ yathāvuttapaccayakaraṇatadāyattabhāvagamanānaṃ kammabhāvato .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ sahajātoti kusalaṃ dhammaṃ paṭicca tena sahajāto hutvā ’’ ti paṭiccasaddaṃ āharitvā attho vutto , taṃ ‘‘ paṭiccattho sahajātattho ’’ ti katvā vuttaṃ .
Sahajātasaddayoge kusalaṃ dhammanti upayogavacanassa yutti na vuttā ,‘‘ tena sahajāto hutvā ’’ ti pana vuttattā karaṇatthe upayogavacananti dassitanti keci .
Nissayavāre pana kusalaṃ dhammaṃ nissayatthena paccayaṃ katvāti vadantena idhāpi ‘‘ kusalaṃ dhammaṃ sahajātatthena paccayaṃ katvā ’’ ti ayamattho vuttoyeva hoti , paṭiccasaddāharaṇampi imamevatthaṃ ñāpetīti daṭṭhabbaṃ .
Upādārūpaṃ kiñci bhūtarūpassa anupālakaṃ upatthambhakañca hontampi sahajātalakkhaṇena na hoti , tasmā paṭiccatthaṃ na pharatīti āha ‘‘ paṭiccāti iminā vacanena dīpito paccayo na hotī ’’ ti .
Nidassanavasena vuttan ti udāharaṇavasena vuttaṃ , na anavasesatoti attho .
Yathāvuttoti paṭiccatthapharaṇavasena vutto .
Yathā ca upādārūpaṃ bhūtarūpassa upādārūpassa ca paccayo na hoti , evaṃ ṭhapetvā cha vatthūni sesarūpāni arūpadhammānaṃ paccayo na hotīti dassento ‘‘ vatthuvajjāni rūpāni ca arūpānan ’’ ti āha .
Sahajātavāravaṇṇanā niṭṭhitā .