(2) Saṅkhyāvāravaṇṇanā
73. Yathā
M0.283V0.284 aññamaññapaccaye viseso vibhaṅge atthīti idaṃ hetupaccayādivibhaṅgato visesabhāvasāmaññena vuttaṃ .Na hi yādiso aññamaññapaccayavibhaṅge viseso , tādiso purejātapaccayavibhaṅge .
Tathā hi aññamaññapaccaye paṭisandhi labbhati , na purejātapaccaye .
‘‘ Vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā ’’ tiādike vibhaṅgeti iminā yasmiṃ paccaye vipākābyākataṃ uddhaṭaṃ , taṃ nidassanavasena dasseti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā hetupaccayādīsu ‘‘ vipākābyākataṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā ’’ tiādinā vibhaṅge vipākābyākataṃ uddhaṭaṃ atthi , evaṃ vipākābyākatābhāvaṃ āsevanapaccaye visesaṃ dassetīti .
74. Etasmiṃ anulometi imasmiṃ paṭiccavāre paccayānulome .
Suddhikanayeti paṭhame naye .
Dassitagaṇanatoti ‘‘ nava , tīṇi , ekan ’’ ti evaṃ saṅkhepato dassitagaṇanato .
Tato paresu nayesūti tato paṭhamanayato paresu dutiyādinayesu .
Aññissāti navādibhedato aññissā gaṇanāya .
Abahugaṇanena yuttassa bahugaṇanassa paccayassa , tena abahugaṇanena .
Samānagaṇanatā cāti ca -saddo byatireko .
Tena paccanīyato anulome yo viseso vuccati , taṃ joteti .
Tenāha ‘‘ anulomeyeva daṭṭhabbā ’’ ti .
Anulomeyevāti avadhāraṇena nivattitaṃ dassetuṃ ‘‘ paccanīye … pe … vakkhatī ’’ ti vuttaṃ .
76-79.
Te pana terasamūlakādike naye sāsevanasavipākesu dvīsu dvāvīsatimūlakesu sāsevanameva gahetvā itaraṃ pajahanto āha ‘‘ pacchājātavipākānaṃ parihīnattā ’’ ti .
Virodhābhāve satīti idaṃ ‘‘ siyā kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjeyyā ’’ tiādīsu viya parikappavacanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tenāha ‘‘ pucchāya dassitanayenā ’’ ti .
Tassa ca tevīsatimūlakassa .
Nāman ti tevīsatimūlakanti nāmaṃ .
Dvāvīsati … pe … vuttan ti etena dvāvīsatimūlakova paramatthato labbhati , na tevīsatimūlakoti dasseti .
Aññapadānīti
M0.284 hetuadhipatipadādīni .Suddhikanayoti paṭhamanayo , yaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ekamūlan ’’ ti vuttaṃ .
Ārammaṇamūlakādīsu na labbhatīti dumūlakādīsu taṃ na yojīyati .
Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ sodhetvā eva hi abhidhammapāḷi pavattā , tasmā ‘‘ ārammaṇe … pe … pañhā ’’ ti vuttanti
V0.285 sambandho .Tatthāti ‘‘ tīṇiyeva pañhā ’’ ti pāṭhe .
‘‘ Vattu adhippāyānuvidhāyī saddappayogo ’’ ti katvā adhippāyaṃ vibhāvento āha ‘‘ tato uddhaṃ gaṇanaṃ nivāreti , na adho paṭikkhipatī ’’ ti .
Gaṇanāya upanikkhittapaññattibhāvato heṭṭhāgaṇanaṃ amuñcitvāva uparigaṇanā sambhavatīti āha ‘‘ tīsu ekassa antogadhatāya ca ‘ tīṇiyevā ’ ti vuttan ’’ ti .
Attano vacanan ti ‘‘ tatridaṃ lakkhaṇan ’’ tiādinā vuttaṃ attano vacanaṃ .
80-85.
Avigatā … pe … vuttepi vipallāsayojanaṃ akatvāti adhippāyo .
Sā dassitā hotīti sā vipallāsayojanaṃ akatvā dassiyamānā yadipi dassitā hoti , na evaṃ āvikaraṇavasena dassitā hoti tādisassa liṅganassa abhāvato yathā vipallāsayojanāyanti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ vipallāsa … pe … hotī ’’ ti .
Evameva adhippāyo yojetabboti ‘‘ ye … pe … taṃ dassetun ’’ ti ettha ‘‘ yadipi avigatānantaran ’’ tiādinā yathā adhippāyo yojito , evameva ‘‘ tenetaṃ āvikarotī ’’ ti etthāpi adhippāyo yojetabbo .
Kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yathā tattha ‘‘ ūnataragaṇanehi samānagaṇanehi ca saddhiṃ saṃsandane ūnatarā samānā ca gaṇanā hotī ’’ ti ayamattho ñāpanavasena dassito , evamidhāpīti .
Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ ārammaṇapaccayo yena yena bahutaragaṇanena vā samānagaṇanena vā paccayena saddhiṃ tikadukādibhedaṃ gacchati , sabbattha tīṇeva pañhavissajjanāni veditabbānī ’’ ti .
Na kevalamatthavisesāvikaraṇatthamevettha tathā yojanā katā , atha kho desanākkamoyeva soti dassetuṃ ‘‘ paccanīyādīsupi panā ’’ tiādimāha .
Tattha mūlapadan ti ārammaṇapaccayādikaṃ tasmiṃ tasmiṃ naye mūlabhūtaṃ padaṃ .
Tatthāti paccanīyādīsu .
Etaṃ lakkhaṇan ti ‘‘ tatridaṃ lakkhaṇan ’’ tiādinā vuttalakkhaṇaṃ .
Tasmāti yasmā pubbenāparaṃ pāḷi evameva pavattā , tasmā eva .
Tena mūlapadaṃ ādimhiyeva ṭhapetvā desanā ñāyāgatāti dasseti .
Yadi evaṃ liṅganena atthavisesāvikaraṇaṃ kathanti
M0.285 āha ‘‘ na ca viññāte atthe vacanena liṅgena ca payojanaṃ atthī ’’ ti .Paccayānulomavaṇṇanā niṭṭhitā .
Paṭiccavāro