Nigamanavaṇṇanā
‘‘ Nāmamattavasenā ’’ ti pāṭho .
‘‘ Nāmagottavasenā ’’ ti likhitaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ ayaṃ kiriyā bhikkhūnaṃ kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti jānitvā sace chādeti , channāva hotīti attho .
Sabhāgamattamevāti averisabhāgamattamevāti adhippāyo .
Vatthu ceva gottañcāti ettha vatthūti vītikkamanaṃ asucimuccanaṃ .
Gottanti gaṃ tāyatīti gottaṃ , sajātito aññattha gantuṃ adatvā gaṃ buddhiṃ , vacanañca tāyatīti attho .
Vatthu ca sajātimeva gacchati .
Sajāti nāmettha aññehi visiṭṭhāvisiṭṭhabhūtā kiriyā , na kāyasaṃsaggādi .
Nāmañceva āpatti cāti ettha āpattīti vītikkamenāpannāpattiyā nāmaṃ .
Puna
M0.57 āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentenāti ettha dvinnaṃ ārocentena ‘‘ āyasmantā dhārentu ’’ tiṇṇaṃ vā atirekānaṃ vā ārocentena ‘‘ āyasmanto dhārentū ’’ ti evaṃ ārocanavidhānaṃ veditabbaṃ .Vattabhedañca ratticchedañca akatvāti ettha ṭhapetvā navakataraṃ pārivāsikaṃ avasesānaṃ antamaso mūlāyapaṭikassanārahādīnampi abhivādanādisādiyane , paṭipāṭiyā nisīdane , ovadane , kammikānaṃ garahaṇe cātiādīsu vattabhedo hoti .
Dassanasavanavisayesu anārocane ca bhikkhūhi ekacchanne vasane ca ajānantasseva vihāre bhikkhūnaṃ āgantvā gamane cātiādīsu ratticchedo hoti .
Nānāsaṃvāsakehi vinayakammābhāvato tesaṃ anārocane ratticchedo na hoti .
‘‘ Dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti vacanato anto na vaṭṭati .
Nikkhittavatteneva hutvā vicarantena yassa santike pubbe samādiyitvā ārocitaṃ , tassāpi santike pacchā nikkhipanakāle ārocetvāva nikkhipitabbaṃ .
Tasmā puna samādānakālepi so ce tato gacchati , taṃ divasaṃ agantvā divā ārocetvāpi yadi evaṃ atītadivasaṃ hoti ,‘‘ aruṇe uṭṭhite tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbanti tassa santike ārocetvā vattaṃ nikkhipitabban ’’ ti vuttaṃ .
Apica ‘‘ vihāraṃ gantvā yaṃ sabbapaṭhamaṃ
V0.53 bhikkhuṃ passati , tassa ārocetvā nikkhipitabban ’’ ti vuttaṃ .Sace ratticchedo hoti , vihārasīmāpariyāpannānaṃ sabbesaṃ ārocetabbaṃ siyā .
‘‘ Tassa ārocetvā ’’ ti idaṃ pana pubbe anārocitaṃ sandhāya vattabhedarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ .
Tasmā eva samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .97) evaṃ vuttaṃ ‘‘ aññaṃ vihārato nikkhantaṃ vā āgantukaṃ vā ’’ ti .
Suddhantaparivāse pana sace ‘‘ māsamattaṃ asuddhomhī ’’ ti aggahesi , parivasanto puna ūnaṃ vā adhikaṃ vā sanniṭṭhānaṃ karoti , tattakampi parivasitabbameva , parivāsadānakiccaṃ natthi .
Ayañhi suddhantaparivāso nāma uddhampi ārohati , heṭṭhāpi orohati .
Idamassa lakkhaṇaṃ .
Samodahitvāti mūlāpattiṭṭhāne ṭhapetvā , pakkhipitvāti attho .
Appaṭicchannā ce antarāpatti , mūlāya paṭikassanaṃ akatvā pubbe gahitaparivāseneva parivasitabbaṃ .
Yo pana āpattiṃ āpajjitvā vibbhamitvā puna upasampanno
M0.58 hutvāpi paṭicchādeti , yo ca pubbe paṭicchādetvā pacchā na paṭicchādeti , yo ca ubhayattha paṭicchādeti , sabbesaṃ paṭicchannadivasavasena parivāso dātabbo .‘‘ Purimasmiṃ āpattikkhandhe vā ’’ ti ca ‘‘ pacchimasmiṃ āpattikkhandhe vā ’’ ti ( cūḷava .166 ādayo ) ca pāḷiyaṃ vuttattā dve bhikkhū visuddhikaṃ āpannā honti , te suddhikadiṭṭhino honti .
Eko chādeti , eko na chādeti .
Yo chādeti , so dukkaṭaṃ desāpetabbo .
‘‘ Ubhopi yathādhammaṃ kārāpetabbā ’’ ti ( cūḷava .181) vacanato yaṃ kañci āpattiṃ chādetvā dukkaṭaṃ āpajjatīti veditabbo .
Tesu gatesu vā agatesu vā purimanayeneva paṭipajjitabban ti ettha ūne gaṇe caraṇaṃ , anuṭṭhahanaṃ ekarattampi gaṇena vippavāsaṃ , sace rattiyā ekakkhaṇena saṅgho vasati , sace so pure aruṇameva kenaci karaṇīyena gatoti etthapi mānattepi evaṃ jāte .
‘‘ Ayañca yasmā gaṇassa ārocetvā , bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāva vasi , tenassa ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hotī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .97) samantapāsādikāyaṃ vuttaṃ .
Tasmā tena ārocite muhuttampi nisīditvā gatepi vippavāso natthi .
Pārivāsikassa , ukkhittakassa ca pakatattena tasmiṃ vasanaṃ udakapātena vāritaṃ , tasmā nānūpacārepi ekacchanne na vaṭṭati .
Idāni pāṭhavicāraṇā veditabbā –
‘‘ nava paṭhamāpattikā cattāro yāvatatiyakā ’’ ti idaṃ sabhāvaniyamavacanaṃ .
Tena vuṭṭhānaṃ aniyamanti dasseti .
Ekaccāpattivuṭṭhānañhi kammatopi
V0.54 hoti akammatopi , na evaṃ āpajjananti vuttaṃ hoti .Aññataraṃ vā aññataraṃ vāti tesaṃ dvidhā bhinnānampi vuṭṭhānakkamabhedābhāvadīpakavacanaṃ .
Yāvatīhaṃ , tāvatīhan ti ettha ahaparicchedo aruṇavasena .
‘‘ Jānan ’’ ti iminā jānanappaṭicchannassa akāmā parivatthabbanti dasseti .
Tena bhikkhunā akāmā parivatthabban ti tena bhikkhunā vasatā akāmā parivatthabbaṃ , na parivattitaliṅgenāti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Parivutthaparivāsenāti ādimhi parivutthaparivāseneva parivāsato uttari itivārena ādito bhikkhunāva chārattaṃ , parivattitaliṅgena uddhampi bhikkhumānattāya paṭipajjitabbaṃ , na parivāse viya tappaccayā aciṇṇamānatto .
Ciṇṇamānattova abbhetabbo , na itaro , na parivāse viya mānattārahe , pakkhamānattañca
M0.59 carantiyā bhikkhuniyā liṅgaṃ parivattātikkame sati ciṇṇamānatto bhikkhu hoti , puna bhikkhumānattaṃ gahetvā ciṇṇamānattova bhikkhu abbhetabboti dasseti .Yattha siyāti yassaṃ samānasaṃvāsakasīmāyampi vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi .
Ekenapi ce ūno vīsatigaṇoti na yujjati , ūno ce .
Na hi vīsatigaṇo , saṅgho ce ūno .
Tasmā ‘‘ ekenapi ce ūno saṅgho ’’ ti ettakameva vattabbanti ce ?
Na , catuvaggapañcavaggadasavaggappasaṅganivāraṇappayojanato .
Tasmā vīsativaggo bhikkhusaṅgho ce bhikkhunā ekenapi ūno , naṭṭho daṭṭhabbo .
Keci pana vinaye appakataññuno ‘‘ yathā atirekacatuvaggopi saṅgho catuvaggakaraṇīye kamme ‘ catuvaggo ’ ti vuccati , tathā pañcavaggadasavaggakaraṇīye kamme atirekapañcavaggadasavaggopi ‘ pañcavaggadasavaggo ’ ti vuccati .
Tasmā ūnopi catuvaggapañcavaggadasavaggavīsativaggovā ’’ ti maññeyyuṃ , tesaṃ maññanānivāraṇatthaṃ ‘‘ ekenapi ce ūno ’’ tiādi vuttaṃ .
Atha vā vīsati bhikkhusaṅgho ce , ṭhapetvā ekenapi ce ūno appakatatto , taṃ ṭhapetvā ekenapi ceti evamettha attho daṭṭhabbo .
Ayaṃ tattha sāmīcīti vacanaṃ yaṃ vuttaṃ sabbattha ‘‘ tassa āpattiyā parivāsaṃ deti , mūlāya paṭikassati , mānattaṃ deti , abbhetī ’’ ti , tassa āvibhāvakaraṇatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Tena tesu ayaṃ yathāvuttā sāmīci niyatā icchitabbā , na rājasikkhāpadādīsu viya aniyatā .
Tattha hi kenaci antarāyena taṃ sāmīcimakarontepi anāpattīti dīpitaṃ hoti .
Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .