1. Paṭhamapārājikavaṇṇanā

IdhaM0.11V0.11 pana ṭhatvā sikkhāpadānaṃ kamabhedo pakāsetabbo .

Kathaṃ – sabbasikkhāpadānaṃ yathāsambhavaṃ desanākkamo , pahānakkamo , paṭipattikkamo , uppattikkamoti catubbidho kamo labbhati .

Tattha bhagavatā rājagahe bhikkhūnaṃ pātimokkhuddesaṃ anujānantena pātimokkhuddesassa yo desanākkamo anuññāto , taṃ desanākkamaṃ anukkamantova mahākassapo paṭhamaṃ pārājikuddesaṃ pucchi , tadanantaraṃ saṅghādisesuddesaṃ , tadanantaraṃ aniyatuddesaṃ , tadanantaraṃ vitthāruddesaṃ .

Tadanantaraṃ bhikkhunivibhaṅgañca teneva anukkamena pucchi .

Tato paraṃ tayo āpattikkhandhe saṅgahetuṃ vinā gaṇanaparicchedena sekhiyadhamme pucchi .

Āpattikkhandhe sabhāgato paṭṭhāya pucchanto vīsatikhandhake pucchi .

Nidānuddesantogadhānaṃ vā sarūpena anuddiṭṭhānaṃ pucchanatthaṃ khandhake pucchi .

Etena khandhake paññattā thullaccayāpi saṅgahitā honti .

Pucchitānukkameneva āyasmā upālitthero byākāsi .

Ayamettha desanākkamo .

Ubhatovibhaṅgakhandhakato pana uccinitvā tadā parivāro visuṃ pāḷi kato , imameva vacanaṃ sandhāya aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ eteneva upāyena khandhakaṃ parivārepi āropayiṃsū ’’ tiādi ( pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgaītikathā ).

Apica pāḷiyaṃ ‘‘ eteneva upāyena ubhatovibhaṅge pucchi .

Puṭṭho puṭṭho āyasmā upāli vissajjesī ’’ ti ( cūḷava .439) ettakameva vuttaṃ .

Tasmā thero ubhatovibhaṅge eva pucchi .

Vissajjanto pana āyasmā upāli niravasesaṃ dassento khandhakaparivāre anto katvā desesi .

Gaṇasajjhāyakāle pana tadā khandhakaparivārā visuṃ pāḷi katāti ayamettha desanākkamo .

Yadi evaṃ nidānuddeso paṭhamadesanāti ce ?

Na , uposathakkhandhake ( mahāva .133)‘‘ yāni mayā bhikkhūnaṃ sikkhāpadāni paññattāni , tāni nesaṃ pātimokkhuddesaṃ anujāneyyan ’’ tiV0.12 vacanato ,‘‘ yassa siyā āpattī ’’ ti ( mahāva .134) vacanato ca .

Akusalābyākatānaṃ āpattīnaṃ diṭṭhadhammasamparāyikāsavaṭṭhāniyattā yathābhūtaṃ sīlasaṃvarakena parivajjanena pahātabbattā pahānakkamo pettha sambhavati ‘‘ tāvadeva cattāri akaraṇīyāni ācikkhitabbānī ’’ tiM0.12 vacanato .

Tathā ‘‘ samādāya sikkhati sikkhāpadesū ’’ ti ( ma . ni .3.75; vibha .508) vacanato yathābhūtaṃ ācikkhanasikkhanena paṭipattikkamo pi sambhavati .

Yathuddesakkamaṃ pariyāpuṇitabbapariyattiatthenāpi paṭipattikkamo , evamimehi tīhi kamehi desetabbānametesaṃ sikkhāpadānaṃ yathāsambhavaṃ uppattikkamo sambhavati .

Tathā hi yaṃ yaṃ sādhāraṇaṃ , taṃ taṃ bhikkhuṃ ārabbha uppanne eva vatthusmiṃ ‘‘ yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhamman ’’ tiādinā nayena bhikkhunīnampi paññattaṃ .

Yato bhikkhunīnaṃ taṃ anuppannapaññatti na siyā , tato anuppannapaññatti tasmiṃ natthīti ( pari .201-202) parivāravacanaṃ na virujjhati .

Ettāvatā purimena kamattayena yaṃ paṭhamaṃ desetabbaṃ , taṃ pārājikuddese paṭhamuppannattā methunadhammapārājikaṃ sabbapaṭhamaṃ desetukāmo āyasmā upālitthero ‘‘ tatra sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharatī ’’ ti ( pārā .23) vesāliyameva pāpetvā ṭhapesi .

Idāni sabbesaṃ sikkhāpadānaṃ paññāpanavidhānaṃ veditabbaṃ .

Kathaṃ ?

‘‘ Evañca pana , bhikkhave , imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā ’’ ti ( pārā .39,43) evaṃ sauddesaanuddesabhedato duvidhaṃ .

Tattha pātimokkhe sarūpato āgatā pañca āpattikkhandhā sauddesapaññatti nāma .

Sāpi dvidhā sapuggalāpuggalaniddesabhedato .

Tattha yassā paññattiyā anto āpattiyā saha , vinā vā puggalo dassito , sā sapuggalaniddesā .

Itarā apuggalaniddesā .

Tattha sapuggalaniddesā dvidhā adassitadassitāpattibhedato .

Tattha adassitāpattikā nāma aṭṭha pārājikā dhammā veditabbā .

‘‘ Pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti ( pārā .39,44,89,91,167,171,195,197) hi puggalova tattha dassito , nāpatti .

Dassitāpattikā nāma bhikkhunipātimokkhe āgatā sattarasa saṅghādisesā dhammā .

‘‘ Ayampi bhikkhunī paṭhamāpattikaṃ dhammaṃ āpannā nissāraṇīyaṃ saṅghādisesan ’’ ti ( pāci .683,687) hi tattha āpatti dassitā saddhiṃ puggalena .

Tathā apuggalaniddesāpi adassitadassitāpattibhedato dvidhā .

Tattha adassitāpattikā nāma sekhiyā dhammā .

Vuttāvasesā dassitāpattikāti veditabbā .

SāpiM0.13V0.13 dvidhā aniddiṭṭhakārakaniddiṭṭhakārakabhedato .

Tattha aniddiṭṭhakārakā nāma sukkavisaṭṭhimusāvādomasavādapesuññabhūtagāmaaññavādakaujjhāpanakagaṇabhojanaparamparabhojanasurāmerayaaṅgulipatodakahasadhammaanādariyatalaghātakajatumaṭṭhakasikkhāpadānaṃ vasena pañcadasavidhā honti .

Tattha niddiṭṭhakārake missāmissabhedo veditabbo – tattha upayogabhummavibhattiyo ekaṃsena missā .

Avasesā missā ca amissā ca .

Seyyathidaṃ – paccattaṃ tāva dvīsu aniyatesu upayogena missaṃ , dvādasasu pāṭidesanīyesu karaṇena missaṃ , ūnapañcabandhanapattasikkhāpadesu sāmikaraṇehi , ūnavīsativasse bhummena , mohanake upayogasāmibhummehi .

Yasmā ‘‘ vivaṇṇakan ’’ ti bhāvo adhippeto , na kattā , tasmā vivaṇṇakasikkhāpadaṃ yadā na sambhavati , evaṃ paccattaṃ pañcavidhaṃ missaṃ hoti .

Sesesu paṭhamāniyataṃ ṭhapetvā ādimhi ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ ti evamāgataṃ paccattaṃ vā , dutiyāniyataṃ ṭhapetvā paṇītabhojanasamaṇuddesatatiyacatutthapāṭidesanīyasikkhāpadesu majjhe ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ ti evamāgataṃ paccattaṃ vā , dubbacakuladūsakasaṃsaṭṭhasikkhāpadesu ādimhi kevalaṃ ‘‘ bhikkhū ’’ ti āgataṃ paccattaṃ vā , bhedānuvattakasikkhāpade majjhe āgataṃ paccattaṃ vā aññāya vibhattiyā amissameva hoti .

Tattha bhedānuvattakatuvaṭṭanadvayasaṃsaṭṭhadutiyapāṭidesanīyasikkhāpadesu bahuvacanaṃ , itarattha sabbattha ekavacanamevāti veditabbaṃ .

Tathā upayogo dvīsu vikappanasikkhāpadesu , tantavāyasikkhāpade ca paccattena misso , abhihaṭasikkhāpade karaṇena , rājasikkhāpade karaṇasāmipaccattehīti upayogo tidhā misso hoti .

Karaṇa ñca kuṭikāramahallakadutiyakathinadvebhāganisīdanasanthatadubbaṇṇakaraṇasikkhāpadesu chasu paccattena missaṃ , paṭhamatatiyakathinaaṭṭhaṅgulapādakanisīdanakaṇḍuppaṭicchādikavassikasāṭikaudakasāṭikadvedhammapaccāsīsanasikkhāpadesu aṭṭhasu sāminā missanti karaṇaṃ dvidhā missaṃ hoti .

Avasesesu chabbassavassikasāṭikadvatticchadanāvasathapiṇḍamahānāmagarulahupāvuraṇasikkhāpadesu sattasu karaṇavibhatti aññavibhattiyā amissā , accekaeḷakalomasikkhāpadesu sāmivibhatti karaṇavibhattiyā missā .

Atirekapattabhesajjasikkhāpadesu aggahitaggahaṇena sāmivibhatti amissāva hotīti veditabbā .

Evaṃ tāva niddiṭṭhakārakesu sikkhāpadesu –

PañcadhāM0.14 ca tidhā ceva , dvidhā cepi tathekadhā ;

Bhinnā vibhattiyo pañca , sabbekādasadhā siyuṃ .

EvaṃV0.14 tāva yathāvuttesu sauddesapaññattisaṅkhātesu sikkhāpadesu aggahitaggahaṇena paññāsuttaresu tisatesu navutianiddiṭṭhakārake vajjetvā niddiṭṭhakārakāni atirekasaṭṭhidvisatāni honti .

Tesu paccattakaraṇāni tiṃsuttarāni dvisatāni honti .

Tesu amissapaccattakaraṇāni dvādasuttarāni dvisatāni , missapaccattakaraṇāni aṭṭhārasa honti .

Avasesesu tiṃsatiyā sikkhāpadesu missopayogakaraṇāni pañca honti , missakaraṇāni cuddasa , amissāni satta , missāmissakaraṇāni dve , amissāni dveti sabbesupi niddiṭṭhakārakesu bhedānuvattakadubbacakuladūsakapaṭhamadutiyatatiyakathinaabhihaṭakuṭikāramahallakavikappanadvayadvebhāgachabbassanisīdanasanthataeḷakalomātirekapattabhesajjavassikasāṭikatantavāyaaccekachārattadva pañcattiṃsesu ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ ti natthi .

Dutiyāniyatapaṇītabhojanasamaṇuddesatatiyacatutthapāṭidesanīyesu majjhe atthi .

Ettāvatā sauddesānuddesadukaṃ , sapuggalāpuggalaniddesadukaṃ , paccekadassitāpattidukadvayaṃ , aniddiṭṭhakārakadukaṃ , tattha niddiṭṭhakārakesu paccattabhummadukaṃ , sayopanāyopanadukaṃ , ayopanamajjheyopanadukaṃ , ekānekavacanadukanti nava dukāni dassitāni honti .

Visesakāraṇaṃ tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade sampatte āvibhavissati .

Evaṃ tāva sauddesapaññattiṃ ñatvā sesavinayapiṭake yā kāci paññatti anuddesapaññattīti veditabbā .

Sā padabhājanantarāpattivinītavatthupaṭikkhepapaññattiavuttasiddhisikkhāpadavasena chabbidhā hoti .

Tattha ‘‘ yebhuyyena khayite āpatti thullaccayassa ( pari .157-158), vaṭṭakate mukhe acchupantassa āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .73) evamādikā padabhājane sandissamānāpatti padabhājanasikkhāpadaṃ nāma .

‘‘ Na ca , bhikkhave , sabbamattikāmayā kuṭi kātabbā , yoM0.15 kareyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādi ( pārā .85) antarāpattisikkhāpadaṃ nāma .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , divāpaṭisallīyantena dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitun ’’ ti ( pārā .77) evamādi vinītavatthusikkhāpadaṃ nāma .

‘‘ Saṅghabhedako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo ’’ ti ( mahāva .115) evamādi paṭikkhepasikkhāpadaṃ nāma .

Yasmā pana tena tena paṭikkhepena ‘‘ yo pana bhikkhu samaggaṃ saṅghaṃ adhammasaññī bhindeyya , pārājiko hoti asaṃvāso .

Yo pana bhikkhu duṭṭhacitto bhagavato jīvamānakasarīre lohitaṃV0.15 uppādeyya , pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti sikkhāpadāni paññattāni honti .

Yāni sandhāya ‘‘ ekassa chejjakā hoti , catunnaṃ thullaccayaṃ , catunnañceva anāpatti , sabbesaṃ ekavatthukā ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Atthāpatti tiṭṭhante bhagavati āpajjati , no parinibbute ’’ ti ( pari .323) ca vuttaṃ .

Tena na kevalaṃ ‘‘ na , bhikkhave , jānaṃ saṅghabhedako anupasampanno upasampādetabbo … pe … āpatti dukkaṭassā ’’ ti idameva sikkhāpadaṃ paññattaṃ hoti sādhakaṃ hoti .

‘‘ Paṇḍako , bhikkhave , anupasampanno na upasampādetabbo , upasampanno nāsetabbo ’’ ti ( mahāva .109) evamādīsu pana upajjhāyādīnaṃ dukkaṭameva paññattaṃ , na paṇḍakādīnaṃ pārājikāpatti .

Na hi tesaṃ bhikkhubhāvo atthi .

Yato siyā pārājikāpatti .

Tathā ‘‘ na acchinne theve pakkamitabban ’’ ti ( mahāva .66,67,78,79) evamādikañca paṭikkhepasikkhāpada meva nāma .

Khandhakesu paññattadukkaṭathullaccayāni paññattisikkhāpadaṃ nāma .

‘‘ Tena hi , sāriputta , bhedānuvattake thullaccayaṃ desāpehī ’’ ti ( cūḷava .345) vuttaṃ , thullaccayampi tattheva samodhānaṃ gacchati .

Idaṃ tesaṃ vibhattikammakkhaṇe apaññattattā avijjamānampi bhagavato vacanena visuddhakkhaṇepi vijjamānaṃ jātanti eke .

‘‘ Bhedānuvattake desāpehī ’’ ti vacanato sesabhedānuvattakānaṃ ‘‘ yo pana bhikkhu jānaṃ saṅghabhedakānaṃ anuvatteyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti sikkhāpadaṃ paññattaṃ hotīti veditabbaṃ .

Tathā sabbāni khandhakavattāni , vinayakammāni ca tattheva samodhānaṃ gacchanti .

Yathāha ‘‘ paññatte taṃ upāli mayā āgantukānaṃ bhikkhūnaṃ āgantukavattaṃ … pe … evaṃ supaññatte kho mayā upāli sikkhāpade ’’ tiādi .

‘‘ Yā pana bhikkhunī naccaṃ vā gītaṃ vā vāditaṃ vā dassanāya gaccheyyaM0.16 , pācittiyan ’’ ti ( pāci .834) iminā suttena bhikkhunī nacceyya vā gāyeyya vā vādeyya vā , pācittiyanti evamādikaṃ yaṃ kiñci aṭṭhakathāya dissamānaṃ āpattijātaṃ vinayakammaṃ vā avuttasiddhisikkhāpadaṃ nāma .

Chabbidhampetaṃ chahi ākārehi uddesārahaṃ na hotīti anuddesasikkhāpadaṃ nāmāti veditabbaṃ .

Seyyathidaṃ – pañcahi uddesehi yathāsambhavaṃ visabhāgattā thullaccayadubbhāsitānaṃ sabhāgavatthukampi dukkaṭathullaccayadvayaṃ asabhāgāpattikattā antarāpattipaññattisikkhāpadānaṃ , nānāvatthukāpattikattā paṭikkhepasikkhāpadānaṃ , kesañci vinītavatthupaññattisikkhāpadānañca adassitāpattikattā , adassitavatthukattā bhedānuvattakathullaccayassa , adassitāpattivatthukattā avuttasiddhisikkhāpadānanti .

Ettāvatā ‘‘ duvidhaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ sauddesānuddesabhedato ’’ ti yaṃ vuttaṃ , taṃ samāsato pakāsitaṃ hoti .

PaññattiyaṃV0.16 tāva –

‘‘ Kārako idha niddiṭṭho , apekkhāya abhāvato ;

Pubbe vattabbavidhānā-bhāvato ca ādito yopanena sahā ’’ ti .

–

Ayaṃ nayo veditabbo .

Tassattho – ye te aniddiṭṭhakārakā pubbe vuttappabhedā sukkavisaṭṭhiādayo sikkhāpadavisesā , tesu adhippāyakammavatthupuggalapayoge apekkhāya bhāvato kārako na niddiṭṭho tesaṃ sāpekkhabhāvadassanatthaṃ .

Taṃ sabbaṃ tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade āvibhavissati , idha pana pārājikapaññattiyaṃ apekkhāya abhāvato kārako niddiṭṭho .

Yo pana kārako ‘‘ niṭṭhitacīvarasmiṃ bhikkhunā ubbhatasmin ’’ tiādīsu ( pārā .462,472,475) viya pubbe vattabbavidhānābhāvato karaṇādivasena aniddisitvā paccattavasena niddiṭṭho apekkhāya abhāvato .

Tattha niddisiyamāno sesadutiyāniyatapaṇītabhojanaṃ samaṇuddesatatiyacatautthapāṭidesanīyesu viya majjhe aniddisitvā ‘‘ na heva kho pana … pe … obhāsitun ’’ tiādi ( pārā .453) viya pubbe vattabbavidhānābhāvato eva ādimhi niddiṭṭho .

Ādimhi niddisiyamānopi pubbe vuttappabhedesu bhedānuvattakādīsu pañcattiṃsesu sikkhāpadesu viya aniddisitvā pubbe vattabbavidhānābhāvato eva ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ tiāditova yopana -saddena sahaM0.17 niddiṭṭho .

Evaṃ niddisiyamānopi so yasmā ‘‘ yā pana bhikkhuniyo dve ekamañce tuvaṭṭeyyun ’’ tiādi ( pāci .933) āpatti viya parappabhavaṃ āpattiṃ na āpajjati , tasmā ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ ti ekavacanena niddiṭṭho .

Methunadhammāpattipi parappabhavā ‘‘ dvayaṃdvayasamāpattī ’’ ti ( pārā .39) vacanatoti ce ?

Taṃ na , adhippāyajānanato .

Anekissā eva bhikkhuniyā āpatti , na ekissāti niyamo tattha atthi , na evaṃ idha niyamoti aniyamitādhippāyo .

Lambīmudupiṭṭhīnaṃ kuto ‘‘ dvayaṃdvayasamāpattī ’’ ti ( pārā .55) vacanato tesaṃ methunadhammāpatti .

Ayamattho catasso methunadhammapaccayāti aṭṭhavatthukaṃ sandhāya ‘‘ chejjaṃ siyā methunadhammapaccayā ’’ ti ( pari .481) ca parivāre vuttavacanena sādhetabbo .

Bhedānuvattakasikkhāpade tiṇṇaṃ uddhaṃ na samanubhāsitabbā , na saṅghena saṅghaṃ ekato kātabbanti .

Nayadassanatthaṃ āditova ‘‘ bhikkhū hontī ’’ ti bahuvacananiddesaṃ katvā puna ‘‘ eko vā dve vā tayo vā ’’ ti ( pārā .418) vuttaṃ , aññathā na tato uddhaṃ ‘‘ anuvattakā hontī ’’ ti āpajjati .

Tato nidānavirodho .

Pañcasatamattā hi tadanuvattakā ahesuṃ .

Yaṃ pana sattasatikakkhandhake ‘‘ saṅgho cattāro pācīnake bhikkhū , cattāro pāveyyake bhikkhū sammanneyyaV0.17 … pe … sammatā ’’ tiādi ( cūḷava .456) ñattidutiyakammaṃ vuttaṃ , taṃ ‘‘ ubbāhikāya imaṃ adhikaraṇaṃ vūpasametun ’’ ti vuttattā tehi kattabbavidhānaṃ .

Sammutikaraṇameva vā tatiyaṃ katvā kappati .

Na hi te tena kammena kammārahā kammakatā honti .

Yassa saṅgho kammaṃ karoti , so kammārahoti lakkhaṇaṃ .

Na ca tadā saṅgho tesaṃ aṭṭhannampi bhikkhūnaṃ kammaṃ akāsi .

Bhajāpiyamānā te kammapattabhāvaṃ bhajanti .

Adhikaraṇavūpasamakammassa pattā yuttā saṅghena katāti katvā kammapattā eva hi te honti .

‘‘ Te bhikkhū bhikkhūhi yāvatatiyaṃ samanubhāsitabbā tassa paṭinissaggāyā ’’ ti ( pārā .418) vacanato tehi kattabbavidhānaṃ .

Sammutikaraṇameva kammaṃ hotīti ce ?

Taṃ na , adhippāyajānanato , tassa paṭinissaggāya eva te bhikkhū kammārahā kātabbā , na dosāgativasenāti ayamettha adhippāyo .

Na hi pācīnakādīnaṃ sammutiyā adhikaraṇavūpasamasiddhi viya tesaṃ samanubhāsanakammena tassa paṭinissaggasiddhi hoti , sammuti nāmesāM0.18 paṭhamaṃ anumatiṃ gahetvā yācitvāva karīyati , na tathā kammanti .

Kammakaraṇe pana tadatthasiddhi hotiyeva .

Parasammutiyā bahutarāva sammannitabbāti veditabbaṃ .

‘‘ Methunadhamman ’’ ti evaṃ bāhullanayena laddhanāmakaṃ sakapayogena vā parapayogena vā attano nimittassa sakamagge vā paramagge vā paranimittassa vā sakamagge eva pavesanapaviṭṭhaṭṭhitauddharaṇesu yaṃ kiñci ekaṃ paṭisādiyanavasena seveyya , pārājiko hoti asaṃvāsoti .

Keci pana ‘‘ pavesanādīni cattāri vā tīṇi vā dve vā ekaṃ vā paṭiseveyya , pārājiko hoti .

Vuttañhetaṃ ‘ so ce pavesanaṃ sādiyati , paviṭṭhaṃ sādiyati , ṭhitaṃ sādiyati , uddharaṇaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’ tiādī ’’ ti ( pārā .58) vadanti .

Tesaṃ matena catūsupi catasso pārājikāpattiyo āpajjati .

Teyeva evaṃ vadanti – āpajjatu methunadhammapārājikāpatti , methunadhammapārājikāpattiyā taṃbhāgiyāti attano vītikkame pārājikāpattiyo , saṅghādisesāpattiñca āpajjitvā sikkhaṃ paccakkhāya gahaṭṭhakāle methunādikaṃ pārājikaṃ āpajjitvā puna pabbajitvā upasampajjitvā ekaṃ saṅghādisesāpattiṃ ekamanekaṃ vā paṭikaritvāva so puggalo yasmā nirāpattiko hoti , tasmā so gahaṭṭhakāle sāpattikovāti .

Antimavatthuajjhāpannassāpi attheva āpatti .

Vuṭṭhānadesanāhi pana asujjhanato ‘‘ payoge payoge āpatti pārājikassā ’’ ti na vuttaṃ .

Gaṇanapayojanābhāvato kiñcāpi na vuttaṃ , atha kho padabhājane ( pārā .58)‘‘ āpatti pārājikassā ’’ ti vacanenāyamattho siddhoti yuttiñca vadanti .

YadiV0.18 evaṃ mātikāyampi ‘‘ yo pana bhikkhu methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , pārājikan ’’ ti vattabbaṃ bhaveyya , pārājikassa anavasesavacanampi na yujjeyya .

Sabbepi hi āpattikkhandhe , bhikkhugaṇanañca anavasesetvā tiṭṭhatīti anavasesavacananti katvā paveseva āpatti , na paviṭṭhādīsu .

Tamevekaṃ sandhāya ‘‘ yassa siyā āpattī ’’ ti ( mahāva .134) pārājikāpattimpi anto katvā nidānuddesavacanaṃ veditabbaṃ .

Tasmā mātikāyaṃ ‘‘ pārājikan ’’ ti avatvā ‘‘ pārājiko hotī ’’ ti ( pārā .42,44) puggalaniddesavacanaṃ tena sarīrabandhanena upasampadāya abhabbabhāvadīpanatthaṃ .

‘‘ Āpatti pārājikassā ’’ ti padabhājane vacanaṃ antimavatthuṃ ajjhāpannassāpiM0.19 pārājikassa asaṃvāsassa sato puggalassa atheyyasaṃvāsakabhāvadīpanatthaṃ .

Na hi so saṃvāsaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako hoti , tasmā upasampanno ‘‘ bhikkhū ’’ tveva vuccati .

Tenevāha ‘‘ asuddho hoti puggalo aññataraṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpanno , tañce suddhadiṭṭhi samāno anokāsaṃ kārāpetvā akkosādhippāyo vadati , āpatti omasavādena dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .389) anupasampannassa tadabhāvato siddho so upasampanno ‘‘ bhikkhū ’’ tveva vuccatīti , tena padasodhammaṃ , sahaseyyañca janeti , bhikkhupesuññādiñca janetīti veditabbaṃ ( vajira . ṭī . pārājika 39).

Nidānā mātikābhedo , vibhaṅgo tanniyāmako ;

Tato āpattiyā bhedo , anāpatti tadaññathāti .( vajira . ṭī . pārājika 43-44)–

Ayaṃ nayo veditabbo .

Tattha sudinnavatthu ( pārā .24 ādayo ) -makkaṭivatthu ( pārā .40 ādayo ) -vajjiputtakavatthu ( pārā .43) cāti tippabhedavatthu imassa sikkhāpadassa nidānaṃ nāma .

Tato nidānā ‘‘ yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ … pe … asaṃvāso ’’ ti ( pārā .44) imissā mātikāya bhedo jāto .

Tattha hi ‘‘ antamaso tiracchānagatāyā ’’ ti ( pārā .44) itthiliṅgavasena ‘‘ saccaṃ , āvuso , bhagavatā sikkhāpadaṃ paññattaṃ , tañca kho itthiyā , no purise , no paṇḍake , no ubhatobyañjanake cā ’’ ti makkaṭipārājiko viya aññopi lesaṃ oḍḍetuṃ sakkoti , tasmā tādisassa alesokāsassa dassanatthaṃ idaṃ vuccati , makkaṭisaṅkhātā nidānā ‘‘ antamaso tiracchānagatāyapī ’’ ti mātikāya vacanabhedo , na itthiyā eva methunasiddhidassanato .

Tasmā vibhaṅgo tanniyāmako tassā mātikāya adhippetatthaniyāmako vibhaṅgoti .

Vibhaṅge hi ‘‘ tisso itthiyo , tayo ubhatobyañjanakā , tayo paṇḍakā , tayo purisā .

Manussitthiyā tayo magge , tiracchānagatapurisassa dve magge ’’ tiādinā ( pārā .56) nayenaV0.19 sabbalesokāsaṃ pidahitvā niyamo kato .

Etthāha – yadi evaṃ sādhāraṇasikkhāpadavasena vā liṅgaparivattanavasena vā na kevalaṃ bhikkhūnaṃ , bhikkhunīnampi ‘‘ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti vibhaṅge vattabbaṃ siyā .

Tadavacanena hi bhikkhunī purisaliṅgapātubhāvena bhikkhubhāveM0.20 ṭhitā evaṃ vadeyya ‘‘ nāhaṃ upasampadākaraṇakāle bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpannā , tasmā na apaccakkhātasikkhāpi methunadhammena pārājikā homī ’’ ti .

Vuccate – yathā vuttaṃ , tathā na vattabbaṃ aniṭṭhappasaṅgato .

Tathā vutte bhikkhunīnampi sikkhāpaccakkhānaṃ atthīti āpajjati .

Tañcāniṭṭhaṃ .

Idamaparamaniṭṭhaṃ ‘‘ sabbasikkhāpadāni sādhāraṇāneva nāsādhāraṇānī ’’ ti .

Apicāyaṃ bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpannāva hotīti dassanatthaṃ ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , taṃyeva upajjhaṃ tameva upasampadaṃ tāni vassāni bhikkhūhi saṅgamitun ’’ tiādi ( pārā .69) vuttaṃ .

Tato āpattiyā bhedoti tato vibhaṅgato ‘‘ akkhayite sarīre pārājikaṃ , yebhuyyena khayite thullaccayan ’’ tiādi ( pārā .73, pari .157) āpattiyā bhedo hoti .

Anāpatti tadaññathāti tato eva vibhaṅgato yena ākārena āpatti vuttā , tato aññenākārena anāpattibhedova hoti .

‘‘ Sādiyati , āpatti pārājikassa , na sādiyati , anāpattī ’’ ti hi vibhaṅge asati na paññāyati .

Ettāvatā ‘‘ nidānā mātikābhedo ’’ ti ayaṃ gāthā samāsato vuttatthā hoti .

Visesakāraṇaṃ pana tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade āvibhavissati .

Paṭhamapaññatti tāva paṭhamabodhiṃ atikkamitvā paññattattā , āyasmato sudinnassa aṭṭhavassikakāle paññattattā ca rattaññumahattaṃ pattakāle paññattā , dutiyapaññatti bāhusaccamahattaṃ pattakāle .

So hi āyasmā makkaṭipārājiko yathā mātugāmappaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu tiracchānagatitthī na adhippetā , tathā idhāpīti saññāya ‘‘ saccaṃ , āvuso … pe … tañca kho manussitthiyā , no tiracchānagatāyā ’’ ti ( pārā .41) āha .

Tatiyapaññatti lābhaggamahattaṃ pattakāle uppannā ‘‘ yāvadatthaṃ bhuñjitvā ’’ tiādi ( pārā .43) vacanato , vepullamahattampi ettheva labbhatīti imaṃ paṭhamapārājikasikkhāpadaṃ tividhampi vatthuṃ upādāya catubbidhampi taṃ kālaṃ patvā paññattanti veditabbaṃ .

Tattha yo panāti anavasesapariyādānapadaṃ .

Bhikkhūti tassa atippasaṅganiyamapadaṃ .

Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpannoti tassa visesanavacanaṃ .

Na hi sabbopi bhikkhunāmako , yā bhagavatā yāya kāyaci upasampadāya upasampannabhikkhūnaṃ heṭṭhimaparicchedena sikkhitabbā sikkhā vihitāM0.21 ,‘‘ ettha saha jīvantī ’’ ti yo ca sājīvo vutto , taṃ ubhayaṃ samāpannova hoti .

Kadā pana samāpanno hoti ?

Yāya kāyaci upasampadāya upasampannasamanantarameva tadubhayaṃV0.20 jānantopi ajānantopi tadajjhupagatattā samāpannova nāma hoti .

Saha jīvantīti yāva sikkhaṃ na paccakkhāti , pārājikabhāvaṃ vā na pāpuṇāti .

Yaṃ pana vuttaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ sikkhaṃ paripūrento sikkhāsamāpanno sājīvaṃ avītikkamanto sājīvasamāpanno ’’ ti , taṃ ukkaṭṭhaparicchedavasena vuttaṃ .

Na hi sikkhaṃ aparipūrento , kāmavitakkādibahulo vā ekaccaṃ sāvasesaṃ sājīvaṃ vītikkamanto vā sikkhāsājīvasamāpanno nāma na hoti .

Ukkaṭṭhaparicchedena pana catukkaṃ labbhati –

‘‘ atthi bhikkhu sikkhāsamāpanno sīlāni paccavekkhanto na sājīvasamāpanno acittakaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamanto , atthi na sikkhāsamāpanno kāmavitakkādibahulo sājīvasamāpanno nirāpattiko , atthi na sikkhāsamāpanno na ca sājīvasamāpanno anavasesaṃ āpattiṃ āpanno , atthi ubhayasamāpanno sikkhaṃ paripūrento sājīvañca avītikkamanto ’’ ti .

Ayamettha catuttho bhikkhu ukkaṭṭho idha adhippeto siyā .

Na hi bhagavā anukkaṭṭhaṃ vattuṃ yuttoti ce ?

Na ,‘‘ tatra yāyaṃ adhisīlasikkhā , ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā ’’ ti vacanavirodhato , ukkaṭṭhaggahaṇādhippāye sati ‘‘ sikkhāti tisso sikkhā ’’ ti ettakameva vattabbanti adhippāyo .

Sikkhattayasamāpanno hi sabbukkaṭṭho .

‘‘ Methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā ’’ ti parato vacanaṃ apekkhitvā adhisīlasikkhāva vuttāti ce ?

Na , tassāpi abhabbattā .

Na hi adhisīlasikkhaṃ paripūrento , sājīvañca avītikkamanto methunadhammaṃ paṭisevituṃ bhabbo , taṃ sikkhaṃ aparipūrento , sājīvañca vītikkamantoyeva hi paṭiseveyyāti adhippāyā .

Tasmā evamettha attho gahetabbo .

Yasmā sikkhāpadasaṅkhāto sājīvo adhisīlasikkhameva saṅgaṇhāti , na itarasikkhādvayaṃ , tasmā ‘‘ tatra yāyaṃ adhisīlasikkhā , ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā sikkhā ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā adhisīlasikkhāya saṅgāhako sājīvo sikkhāsājīvoti vutto .

Iti sājīvavisesanatthaṃ sikkhāggahaṇaṃ kataṃ .

Tadatthadīpanatthameva vibhaṅge sikkhaṃ aparāmasitvā ‘‘ tasmiṃ sikkhati , tena vuccati sājīvasamāpanno ’’ ti ( pārā .45) vuttaṃ .

TenaM0.22 ekamevidaṃ atthapadanti dīpitaṃ hoti .

Tañca upasampadūpagamanantarato paṭṭhāya sikkhanādhikārattā ‘‘ sikkhatī ’’ ti ca ‘‘ samāpanno ’’ ti ca vuccati .

Yo evaṃ ‘‘ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti saṅkhaṃ gato , tādisaṃ paccayaṃ paṭicca aparabhāge sājīvasaṅkhātameva sikkhaṃ apaccakkhāya tasmiṃyeva dubbalyaṃ anāvikatvā methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyāti ayamattho yujjati .

Kintu aṭṭhakathānayo paṭikkhitto hoti , so ca na paṭikkhepāraho hoti , adhippāyo panetthaV0.21 pariyesitabbo .

Sabbesu sikkhāpadesu idameva bhikkhulakkhaṇaṃ sādhāraṇaṃ yadidaṃ ‘‘ bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti .

Khīṇāsavopi sāvako āpattiṃ āpajjati acittakaṃ , tathā sekkho , puthujjano pana sacittakampi , tasmā sekkhāsekkhaputhujjanānaṃ sāmaññamidaṃ bhikkhulakkhaṇanti katvā kevalaṃ sikkhāsamāpanno , kevalaṃ sājīvasamāpanno , ubhayasamāpanno cāti sarūpekadesaekasesanayena ‘‘ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ tveva sampiṇḍetvā ukkaṭṭhaggahaṇena anukkaṭṭhānaṃ gahaṇasiddhito aṭṭhakathāyaṃ ukkaṭṭhova vutto .

Tameva sampādetuṃ ‘‘ tasmiṃ sikkhati , tena vuccati sājīvasamāpanno ’’ ti ettha sikkhāsaddassa avacane parihāraṃ vatvā yasmā pana so sikkhampi samāpanno , tasmā sikkhāsamāpannotipi atthato veditabboti ca vatvā ‘‘ yaṃ sikkhaṃ samāpanno , taṃ apaccakkhāya , yañca sājīvaṃ samāpanno , tattha dubbalyaṃ anāvikatvā ’’ ti vuttanti ayamaṭṭhakathāya adhippāyo veditabbo .

Etasmiṃ pana adhippāye adhisīlasikkhāya eva gahaṇaṃ sabbatthikattā , sīlādhikārato ca vinayassāti veditabbaṃ .

Yathā ca sikkhāpadaṃ samādiyanto sīlaṃ samādiyatīti vuccati , evaṃ sikkhāpadaṃ paccakkhanto sīlaṃ paccakkhātīti vattuṃ yujjati , tasmā tattha vuttaṃ ‘‘ yaṃ sikkhaṃ samāpanno , taṃ apaccakkhāyā ’’ ti ( pārā . aṭṭha . sikkhāpaccakkhānavibhaṅgavaṇṇanā ).

Ettāvatā samāsato ‘‘ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti ettha vattabbavinicchayo niṭṭhito hoti .

Kiṃ iminā visesavacanena payojanaṃ , nanu ‘‘ yo pana bhikkhu sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā … pe … asaṃvāso ’’ ti ettakameva vattabbanti ce ?

Na vattabbaṃ aniṭṭhappasaṅgato .

‘‘ Yo pana sikkhāsājīvasamāpanno theyyasaṃvāsādiko kevalena samaññāmattena , paṭiññāmattenaM0.23 vā bhikkhu , tassāpi sikkhāpaccakkhānaṃ atthi , sikkhaṃ apaccakkhāya ca methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa pārājikāpatti .

Yo vā pacchā pārājikaṃ āpattiṃ āpajjitvā na sikkhāsājīvasamāpanno , tassa ca , yo vā pakkhapaṇḍakattā paṇḍakabhāvūpagamanena na sikkhāsājīvasamāpanno , tassa ca tadubhayaṃ atthīti āpajjati .

Paṇḍakabhāvapakkhe ca paṇḍako upasampadāya na vatthū ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā itarasmiṃ pakkhe vatthūti siddhaṃ .

Tasmiṃ pakkhe upasampanno paṇḍakabhāvapakkhe paṇḍakattā na sikkhāsājīvasamāpanno , so pariccajitabbāya sikkhāya abhāvena sikkhaṃ apaccakkhāya mukhena parassa aṅgajātaggahaṇanayena methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , tassa kuto pārājikāpattīti adhippāyo .

Ayaṃ nayo apaṇḍakapakkhaṃ alabhamānasseva parato yujjati , labhantassa pana arūpasattānaṃ kusalādisamāpattikkhaṇe bhavaṅgavicchede satipi amaraṇaṃ viya paṇḍakabhāvapakkhepi bhikkhubhāvo atthi .

Saṃvāsaṃ vā sādiyantassa na theyyasaṃvāsakabhāvo atthi antimavatthuajjhāpannassa viya .

Na ca sahaseyyādiṃ janetiV0.22 .

Gaṇapūrako pana na hoti antimavatthuṃ ajjhāpanno viya .

Na so sikkhāsājīvasamāpanno .

Itarasmiṃ pana pakkhe hoti , ayaṃ imassa tato viseso .

Kimayaṃ sahetuko , udāhu ahetukoti ?

Na ahetuko .

Yato upasampadā tassa apaṇḍakapakkhe anuññātā sahetukappaṭisandhikattā .

Paṇḍakabhāvapakkhepi kissa nānuññātāti ce ?

Paṇḍakabhūtattā opakkamikapaṇḍakassa viya .

Apica ‘‘ sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti iminā tassa sikkhāsamādānaṃ dīpetvā taṃ samādinnaṃ sikkhaṃ apaccakkhāya , tattha ca dubbalyaṃ anāvikatvāti vattuṃ yujjati , na aññathāti iminā kāraṇena yathāvuttāniṭṭhappasaṅgato ‘‘ yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ tiādi vuttaṃ .

Yathā cettha , evaṃ ‘‘ yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā gāmā vā araññā vā adinnaṃ … pe … yo pana bhikkhu bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno sikkhaṃ apaccakkhāya dubbalyaṃ anāvikatvā sugatacīvarappamāṇaṃ cīvaraṃ kārāpeyyā ’’ ti sabbattha yojetabbaṃ .

‘‘ Antamaso tiracchānagatāyapī ’’ ti manussitthiṃ upādāya vuttaṃ .

Na hi pageva paṇḍake , purise vāti vattuṃ yujjati .

Sesaṃ tattha tattha vuttanayamevaM0.24 .

Ayaṃ tāva mātikāya vinicchayo aññatthāpi yathāsambhavaṃ yojetvā dīpetabbo .

Sāriputtabelaṭṭhasīsānandādayopi sikkhāpadapaññattikāraṇattā ca āpattiāpajjanato ca kasmā mahāvibhaṅge ñatticatutthaupasampadāyeva āgatāti ?

Paṭikkhittāya saraṇagamanūpasampadāya anuññātappasaṅgabhayāti upatissatthero .

Āpattiyā bhabbataṃ sandhāya tasmimpi vutte pubbe paṭikkhittāpi bhagavatā puna anuññātāti bhikkhūnaṃ micchāgāho vā vimati vā uppajjati , tasmā na vuttāti vuttaṃ hoti .

‘‘ Adhammakammaṃ vaggakamma ’’ ti ( mahāva .387) vacanato kuppakammampi katthaci ‘‘ kamman ’’ ti vuccati , tasmā ‘‘ akuppenā ’’ ti vuttaṃ .

Yasmā akuppakammampi ekaccaṃ na ṭhānārahaṃ , yena apatto osāraṇaṃ suosāritoti vuccati , tasmā ‘‘ ṭhānārahenā ’’ ti vuttaṃ .

Yadi evaṃ ‘‘ ṭhānārahenā ’’ ti idameva vattabbaṃ iminā akuppasiddhitoti ce ?

Na , aṭṭhānārahena akuppena upasampanno imasmiṃ atthe na adhippeto aniṭṭhappasaṅgato .

Dvīhi panetehi ekato vuttehiV0.23 ayamattho paññāyati – kevalaṃ tena akuppena upasampanno ayampi imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti , ṭhānārahena ca akuppena ca upasampanno ayampi imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhūti , kuppena upasampanno nādhippetoti .

‘‘ Paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāya aparipuṇṇavīsativasso ’’ ti vuttattā opapātikañcāti soḷasavassuddesikā opapātikā paṭisandhito paṭṭhāya aparipuṇṇavīsativassāti vadanti .

‘ Soḷasavassuddesikā hontī ’ ti vuttattā puna cattāri vassāni icchitabbāni ,‘ paṭisandhiggahaṇato paṭṭhāyā ’ ti idaṃ gabbhaseyyakānaṃ vasena vuttan ’’ ti eke .

‘‘ Keci vadantī ’’ ti yattha yattha likhīyati , tattha tattha vicāretvā atthaṃ suṭṭhu upalakkhaye .

Opakkamike paṇḍakabhāvo āruḷhanayena veditabbo .

‘‘ Pakkhapaṇḍako apaṇḍakapakkhe pabbājetvā paṇḍakapakkhe nāsetabbo ’’ ti ( vajira . ṭī . mahāvagga 109) likhitaṃ .

‘‘ Binduṃ adatvā ce nivāseti , theyyasaṃvāsako na hotī ’’ ti vadanti , vīmaṃsitabbaṃ .

Liṅgānurūpassāti sāmaṇerārahassa saṃvāsassa sāditattāti adhippāyo .

RājabhayādīhiM0.25 gahitaliṅgānaṃ ‘‘ gihī maṃ ‘ samaṇo ’ ti jānantū ’’ ti vañcanacitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya ca tehi saṃvasitukāmatāya ca abhāvā doso na jātoti .

‘‘ Yo evaṃ pabbajati , so theyyasaṃvāsako nāma hotī ’’ ti vā ‘‘ evaṃ kātuṃ na labbhatī ’’ ti vā ‘‘ evaṃ pabbajito sāmaṇero na hotī ’’ ti vā na jānāti , vaṭṭati .

‘‘ Jānāti , na vaṭṭatī ’’ ti ca likhitaṃ .

‘‘ Rājadubbhikkhādiatthāya cīvaraṃ pārupitvā saṃvāsaṃ sādiyanto theyyasaṃvāsako hoti .

Kasmā ?

Asuddhacittattā .

Puna so ‘ suddhaṃ brahmacariyaṃ karissāmi , kiṃ etenāti vippaṭisārena vā paccayādisulabhatāya vā karissāmī ’ ti suddhamānaso hutvā yāva so saṃvāsaṃ nādhivāseti , tāva theyyasaṃvāsako na hoti .

Evaṃ suddhacittuppattito paṭṭhāya saṃvāsaṃ sādiyati ce , theyyasaṃvāsako hotīti adhippeto .

Itarathā sabbaṃ virujjhatī ’’ ti eke .

‘‘ Nābhiparāmāsādinā jāto tathārūpaṃ pitaraṃ ghāteti ce , pitughātako hotī ’’ ti vadanti .

Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti , na so bhikkhunidūsako ‘‘ tiṇṇaṃ maggānan ’’ tiV0.24 vacanato .

Bhikkhuniṃ pana ekatoupasampannaṃ dūsetvāpi bhikkhunidūsako hoti , sopi pārājiko hotīti vinicchayo .

Bhikkhunī pana theyyasaṃvāsikā , mātupituarahantaghātikā , lohituppādikā , titthiyapakkantikā ca hoti , aṭṭhakathāsu anāgataṃ vinayadharā sampaṭicchanti .

‘‘ Sampajānamusāvāde pācittiyan ’’ ti ( pāci .2) vuttaṃ mariyādaṃ avītikkamanto tasmiñca sikkhāpade sikkhatīti vuccati .

Sikkhāpadan ti asabhāvadhammo saṅketova , idha paññatti adhippetā .

‘‘ Methunasaṃvarassetaṃ adhivacanan ’’ ti samantapāsādikāyaṃ vuttaṃ , taṃ panatthaṃ sandhāyāti likhitaṃ .

Sikkhāti taṃ taṃ sikkhāpadaṃ , sikkhanabhāvena pavattacittuppādo .

Sājīvan ti paññatti .

Tadatthadassanatthaṃ pubbe ‘‘ methunasaṃvarassetaṃ adhivacanan ’’ ti vuttaṃ .

Yasmā sikkhāya guṇasammatāya puññasammatāya tantiyā abhāvato lokassa dubbalyāvikammaṃ tattha na sambhavati .

Patthanīyā hi sā , tasmā ‘‘ yañca sājīvaṃM0.26 samāpanno , tasmiṃ dubbalabhāvaṃ appakāsetvā ’’ ti vuttaṃ .

Āṇāya hi dubbalyaṃ sambhavatīti upatisso .

Dubbalyāvikammapadaṃ sikkhāpaccakkhānapadassa byañjanasiliṭṭhatāya vā parivārakabhāvena vā veditabbaṃ .

Atha vā yasmā sikkhāpaccakkhānassa ekaccaṃ dubbalyāvikammaṃ akataṃ hoti , tasmā taṃ sandhāya ‘‘ sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ ti padassa atthaṃ vivaranto ‘‘ dubbalyaṃ anāvikatvā ’’ ti āha .

Tattha siyā yasmā na sabbaṃ dubbalyāvikammaṃ sikkhāpaccakkhānaṃ , tasmā ‘‘ dubbalyaṃ anāvikatvā ’’ ti paṭhamaṃ vatvā tassa atthaniyamatthaṃ ‘‘ sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ ti vattabbanti ?

Taṃ na , kasmā ?

Atthānukkamābhāvato .

‘‘ Sikkhāsājīvasamāpanno ’’ ti hi vuttattā ‘‘ yaṃ sikkhaṃ samāpanno , taṃ apaccakkhāya , yañca sājīvaṃ samāpanno , tattha dubbalyaṃ anāvikatvā ’’ ti vuccamāne anukkameneva attho vutto hoti , na aññathā , tasmā idameva paṭhamaṃ vuttanti .

Tesaṃyevāti cuddasannaṃ .

‘‘ Sikkhaṃ apaccakkhāyā ’’ ti sabbasikkhāpadānaṃ sādhāraṇatthaṃ ‘‘ ayamettha anupaññattī ’’ ti vuttaṃ .

Pavesanaṃ nāma aṅgajātaṃ pavesentassa aṅgajātena samphusanaṃ .

Paviṭṭhaṃ nāma yāva mūlaṃ pavesentassa vippakatakālo vāyāmakālo .

Sukkavisaṭṭhisamaye aṅgajātaṃ ṭhitaṃ nāma .

Uddharaṇaṃ nāma nīharaṇakālo .

Vinayagaṇṭhipade pana ‘‘ vāyāmato oramitvā ṭhānaṃ ṭhitaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ , taṃV0.25 asaṅkarato dassanatthaṃ vuttaṃ .

Pavesanapaviṭṭhauddharaṇakālesupi sukkavisaṭṭhi hotiyeva .

Sādiyanaṃ nāma sevanacittassa adhivāsanacittassa uppādanaṃ .

Ubhatovibhaṅge eva paññattāni sandhāya ‘‘ idañhi sabbasikkhāpadānaṃ nidānan ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Vinayadharapañcamena gaṇena upasampadā ’’ ti ( mahāva .259) vuttattā idha tatiyā sahayogena vuttā .

Tasmā vīsatipi bhikkhū ce nisinnā , pañcamo vinayadharova icchitabbo , evaṃ sati pārājiko ce vinayadharo , upasampadākammaṃ kopetīti ce ?

Na , parivārāvasāne kammavagge ( pari .482 ādayo ) yaṃ kammavipattilakkhaṇaṃ vuttaṃ , tassa tasmiṃ natthitāya .

‘‘ Kathaṃ vatthuto vā ñattito vā anussāvanato vā sīmato vā parisato vā ’’ ti ettakaṃ vuttaṃ , nanu ayaṃ ‘‘ parisato vā ’’ ti vacanena saṅgahitoti ce ?

Na ,‘‘ dvādasahi ākārehi parisato kammāni vipajjantī ’’ ti ( pari .487) suttassaM0.27 hi vibhaṅge tassa anāmaṭṭhattāti ayamattho yasmā tattha tattha sarūpena vuttapāḷivaseneva sakkā jānituṃ , tasmā nayamukhaṃ dassetvā saṃkhittoti likhitaṃ .

‘‘ Aṅgan ’’ ti padaṃ uddharitvā ‘‘ sabbasikkhāpadesu āpattīnaṃ aṅgānaṅgaṃ veditabban ’’ ti vuttaṃ , idha pana ‘‘ aṅgan ’’ ti vuttaṃ , kasmā ?

Samuṭṭhanādīnaṃ parivārādīsu saṅkhepena āgatattā tattha gahetvā idhāpi niddiṭṭhānaṃ anaṅgānaṃ vavatthānābhāvato , sabbattha saṅkhepato ca vitthārato ca anaṅgatte vuccamāne ativitthāratāya tasmiṃ tasmiṃ sikkhāpade anūnaṃ vattabbato cāti veditabbo , sabbāpattīnaṃ saṅgāhakavasenāti attho .

Yāni sikkhāpadāni ‘‘ kiriyānī ’’ ti vuccanti , tesaṃ vasena kāyavācā saha viññattiyā veditabbā , akiriyānaṃ vasena vinā viññattiyā veditabbā .

Cittaṃ panettha appamāṇaṃ bhūtārocanasamuṭṭhānassa kiriyattā , acittakattā ca .

Tattha kiriyā āpattiyā anaṅgantaracittasamuṭṭhānā veditabbā .

Aviññattijanakampi ekaccaṃ bāhullanayena ‘‘ kiriyan ’’ ti vuccati yatheva paṭhamapārājikaṃ .

Viññattiyā abhāvepi ‘‘ so ce sādiyati , āpatti pārājikassa , na sādiyati , anāpattī ’’ ti hi vuttaṃ , viññattisaṅkhātāpi kiriyā vinā sevanacittena na hoti vuttacittajattā , vikārarūpattā , cittānuparivattikattā ca .

Tasmā kiriyāsaṅkhātamidaṃ viññattirūpaṃ , itaraṃ cittajarūpaṃ viya janakacittena vinā na tiṭṭhati , itaraṃ saddāyatanaṃ tiṭṭhati , tasmā kiriyāya sati ekantato tajjanakaṃ sevanacittaṃ atthi evāti katvā na sādiyati , anāpattīti na yujjatīti .

Yasmā viññattijanakampi samānaṃ sevanacittaṃ na sabbakālaṃ viññattiṃ janeti , tasmā vināpi viññattiyā sayaṃ uppajjatīti katvā ‘‘ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti vuttaṃ .

Nuppajjati ce , na sādiyati nāma , tassaV0.26 anāpatti .

Teneva bhagavā ‘‘ kiṃcitto tvaṃ bhikkhū ’’ ti ( pārā .135) citteneva āpattiṃ paricchindati , na kiriyāyāti veditabbaṃ .

Ettha samuṭṭhāna ggahaṇaṃ kattabbato vā akattabbato vā kāyādibhedāpekkhameva āpattiṃ āpajjati , na aññathāti dassanappayojanaṃ .

Tesu kiriyā ggahaṇaṃ kāyādīnaṃ saviññattikāviññattikabhedadassanappayojanaṃ .

Saññā ggahaṇaṃ āpattiyā aṅgānaṅgacittavisesadassanappayojanaṃ .

TenaM0.28 yaṃ cittaṃ kiriyalakkhaṇe vā akiriyalakkhaṇe vā sannihitaṃ , yato vā kiriyā vā akiriyā vā hoti , na taṃ avisesena āpattiyā aṅgaṃ vā anaṅgaṃ vā hoti .

Kintu yāya saññāya ‘‘ saññāvimokkhan ’’ ti vuccati , tāya sampayuttaṃ cittaṃ aṅgaṃ , itaraṃ anaṅganti dassitaṃ hoti .

Idāni yena cittena sikkhāpadaṃ sacittakaṃ hoti , tadabhāvā acittakaṃ , tena tassa avisesena sāvajjatāya ‘‘ lokavajjamevā ’’ ti vuttaṃ .

Kintu sāvajjaṃyeva samānaṃ ekaccaṃ lokavajjaṃ , ekaccaṃ paṇṇattivajjanti dassanappayojanaṃ cittalokavajja ggahaṇaṃ .

Cittameva yasmā ‘‘ lokavajjan ’’ ti vuccati , tasmā manokammampi siyā āpattīti aniṭṭhappasaṅganivāraṇappayojanaṃ kamma ggahaṇaṃ .

Yaṃ panettha akiriyalakkhaṇaṃ kammaṃ , taṃ kusalattikavinimuttaṃ siyāti aniṭṭhappasaṅganivāraṇappayojanaṃ kusalattika ggahaṇaṃ .

Yā panettha abyākatāpatti , taṃ ekaccaṃ avedanampi nirodhaṃ samāpanno āpajjatīti vedanāttikaṃ ettha na labbhatīti aniṭṭhappasaṅganivāraṇatthaṃ vedanāttika ggahaṇaṃ .

Sikkhāpadañhi sacittakapuggalavasena ‘‘ ticittaṃ tivedanan ’’ ti laddhavohāraṃ acittakenāpannampi ‘‘ ticittaṃ tivedana ’’ miceva vuccati .

Tatridaṃ sādhakasuttaṃ –

‘‘ atthāpatti acittako āpajjati acittako vuṭṭhāti ( pari .324), atthāpatti kusalacitto āpajjati kusalacitto vuṭṭhātī ’’ tiādi ( pari .470).

‘‘ Sacittakaṃ āpattidīpanaṃ , saññāvimokkhaṃ anāpattidīpanaṃ , acittakaṃ vatthuajānanaṃ , nosaññāvimokkhaṃ vītikkamanājānanaṃ .

Idameva tesaṃ nānāttan ’’ ti ( vajira . ṭī . pārājika 61-66 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā ) likhitaṃ .

Sacittakapakkheti ettha ayaṃ tāva gaṇṭhipadanayo – sacittakapakkheti surāpānādiacittake sandhāya vuttaṃ .

Sacittakesu pana yaṃ ekantamakusaleneva samuṭṭhāti , tañca ubhayaṃ lokavajjaṃ nāma .

Surāpānasmiñhi ‘‘ surā ’’ ti vā ‘‘ pātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti vā jānitvā pivane akusalamevāti .

Tattha ‘‘ na vaṭṭatīti jānitvā ’’ ti vuttavacanaṃ na yujjati paṇṇattivajjassapiV0.27 lokavajjatāpasaṅgato .

Imaṃ aniṭṭhappasaṅgaṃ pariharitukāmatāya ca vajirabuddhittherena likhitaṃ –

‘‘ idha ‘ sacittakan ’ ti ca ‘ acittakan ’ ti ca vicāraṇā vatthuvijānane eva hoti , na paññattivijānane .

Yadi paññattivijānane hotiM0.29 , sabbasikkhāpadāni lokavajjāneva siyuṃ , na ca sabbasikkhāpadāni lokavajjāni .

Tasmā vatthuvijānane eva hotīti idaṃ yujjati .

Kasmā ?

Yasmā sekhiyesu paññattivijānanameva pamāṇaṃ , na vatthumattavijānanan ’’ ti .

Ayaṃ panettha attho sikkhāpadasīsena āpattiṃ gahetvā yassa sikkhāpadassa sacittakassa cittaṃ akusalameva hoti , taṃ lokavajjaṃ , sacittakācittakasaṅkhātassa acittakassa ca sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , tampi surāpānādilokavajjanti imamatthaṃ sandhāya ‘‘ yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , ayaṃ lokavajjā nāmā ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Sacittakapakkhe ’’ ti hi idaṃ vacanaṃ acittakaṃ sandhāyāha .

Na hi ekaṃsato sacittakāya ‘‘ sacittakapakkhe ’’ ti visesane payojanaṃ atthīti , evaṃ santepi aniyamena vuttañca niyamavasena eva gahetabbanti attho .

Tiracchānānaṃ panāti pana -saddena thullaccayādikāraṃ nivatteti .

Kiriyāti ettha ‘‘ ṭhitaṃ sādiyatī ’’ ti ( pārā .58) vuttattā taṃ kathanti ce ?

‘‘ Sādiyatī ’’ ti vuttattā kiriyā eva .

Evaṃ sante ‘‘ kāyakammaṃ manokamman ’’ ti vattabbanti ce ?

Na , pacuravohāravasena ‘‘ kāyakamman ’’ ti vuttattā .

Ubbhajāṇumaṇḍalikāya labbhati evāti likhitaṃ .

Pubbe vuttanayena saṃsandetvā gahetabbaṃ .

‘‘ Dunnikkhittassa , bhikkhave , padabyañjanassa atthopi dunnayo hotī ’’ ti ( a . ni .2.20) vadantenāpi atthassa sukhaggahaṇatthameva padabyañjanassa sunikkhittabhāvo icchito , na akkharavacanāya , tasmā āha ‘‘ atthañhi nātho saraṇaṃ avocā ’’ tiādi .

Paṭhamapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Dutiyapārājikavaṇṇanā

Gāmā vā araññā vāti lakkhaṇānupaññattikattā ādimhi vuttā .

Sabbasmiñhi vinayapiṭake gāmo , gāmūpacāro , gāmakkhettaṃ , gāmasīmā , gāmasīmūpacāroti pañcavidho gāmabhedo veditabbo .

Tathā āraññakasīmāya ekaṃ agāmakaṃ araññaṃ , saṃvidhānasikkhāpadānaṃ ( pāci .180 ādayo ) ekaṃ , sagāmakaṃ ekaṃM0.30 , avippavāsasīmāya ekaṃ , gaṇamhāohīyanakassa ( pāci .691) ekanti pañcavidho araññabhedo veditabbo .

Tattha atthiV0.28 gāmo na gāmaparihāraṃ katthaci labhati , atthi gāmo na gāmakiccaṃ karoti , tathā atthi araññaṃ na araññaparihāraṃ katthaci labhati , atthi araññaṃ na araññakiccaṃ karotīti ayampi bhedo veditabbo .

Tattha avippavāsasīmāsammannanakammavācāya ṭhapetvā ‘‘ gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) ettha gāmo nāma parikkhitto ce , parikkhepassa anto , aparikkhitto ce , parikkhepokāsato anto veditabbo .

Ayaṃ udositasikkhāpade ‘‘ antogāmo ’’ ti ( pārā .478) āgato .

Sāsaṅkasikkhāpade ‘‘ antaragharan ’’ ti ( pārā .654) āgato anāsaṅkato .

Yathāha ‘‘ antaraghare nikkhipeyyāti samantā gocaragāme nikkhipeyyā ’’ ti ( pārā .654).

Tathā antaragharappaṭisaṃyuttānaṃ sekhiyānaṃ ayameva paricchedo veditabbo .

‘‘ Yā pana bhikkhunī ekā gāmantaraṃ gaccheyyā ’’ ti ( pāci .687) etthāpi ayameva paricchedo adhippeto ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantiyā , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantiyā ’’ ti vuttattā .

Yesu purāṇapotthakesu ‘‘ upacāraṃ okkamantiyā ’’ ti likhitaṃ , taṃ vikāle gāmappavesanasikkhāpadesu āciṇṇaṃ nayaṃ gahetvā pamādena likhīyati , na pamāṇaṃ .

Yesu ca potthakesu vikāle gāmappavesanasikkhāpadassa vibhaṅge ( pāci .513)‘‘ gāmaṃ paviseyyāti parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassā ’’ ti likhīyati , sā pamādalekhā .

Upacāraṃ okkamantassāti tattha pāṭho .

Vuttañhi samantapāsādikāyaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāro adinnādāne vuttanayeneva veditabbo ’’ ti ( pāci . aṭṭha .512).

Idha kaṅkhāvitaraṇiyampi vuttaṃ ‘‘ santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvāti … pe … upacāraṃ okkamantassā ’’ tiādi ( kaṅkhā . aṭṭha . vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā ).

Yaṃ pana katthaci potthake ‘‘ bhikkhuniyā gāmantarādhikāre ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepaṃ vā atikkamante , upacāraṃ vā okkante thullaccayaṃ , dutiyena atikkantamatte , okkantamatte ca saṅghādiseso ’’ ti pāṭho dissati .

Tattha ‘‘ okkante , okkantamatte ’’ ti etāni padāni adhikāniM0.31 , kevalaṃ likhitakehi aññehi likhitāni .

Katthaci potthake ‘‘ okkantamatte cā ’’ ti padaṃ na dissati , itaraṃ dissati .

Tāni dve padāni pāḷiyā virujjhanti .

‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti ( pāci .692) hi pāḷiV0.29 .

Tathā samantapāsādikāya ( pāci . aṭṭha .692) virujjhanti .

‘‘ Parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamati , thullaccayaṃ , dutiyena atikkamati , saṅghādiseso .

Apicettha sakagāmato … pe … ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkante thullaccayaṃ , dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso ’’ ti ( pāci . aṭṭha .692) hi vuttaṃ .

Gaṇṭhipade cassa ‘‘ parikkhepaṃ atikkāmentiyā ’’ ti vatvā ‘‘ upacārepi eseva nayo ’’ ti vuttaṃ .

Anugaṇṭhipade ca ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ ‘ okkamantiyā ’ tipi potthakesu ekaccesu dissati , taṃ na gahetabban ’’ ti vuttaṃ .

Aparampi vuttaṃ ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ ‘ atikkāmentiyā ’ ti vacanenāpi evaṃ veditabbaṃ – vikāle gāmappavesane dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ eva vasena upacāro paricchinditabbo , itarathā yathā ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ parikkhepaṃ viya katvā ‘ atikkāmentiyā ’ ti vuttaṃ , evaṃ tatthāpi ‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkāmentassā ’ ti vadeyya .

Yasmā pana tattha parikkhepārahaṭṭhānato uttarimeko leḍḍupāto upacāroti adhippeto .

Tasmā tadatthadīpanatthaṃ ‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’ ti vuttan ’’ ti .

Yaṃ pana andhakaṭṭhakathāyaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃyeva upacāranti sallakkhetvā ‘‘ parikkhepapaakkhepārahaṭṭhānānaṃ ninnānākaraṇadīpanatthaṃ upacāraṃ okkamantassā ’’ ti vuttaṃ , pāḷivisesamasallakkhetvā ‘‘ aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ atikkamantassa idha upacāro parikkhepo yathā bhaveyya , taṃ upacāraṃ paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentassa āpatti dukkaṭassa , dutiyaṃ pādaṃ atikkāmentassa āpatti pācittiyassā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbameva pāḷiyā visesasambhavatoti .

Porāṇagaṇṭhipade ‘‘ upacāraṃ atikkāmentiyā bhikkhuniyā gāmantarāpattī ’’ ti vuttaṃ .

Tasmā idha kaṅkhāvitaraṇiyā ‘‘ ekena pādena itarassa … pe … atikkantamatte saṅghādiseso ’’ ti ayameva pāṭho veditabbo .

Ettāvatā imesu yathāvuttesu ṭhānesu yathāvuttaparicchedova gāmoti veditabbo .

ImassaM0.32 atthassa dīpanatthaṃ ‘‘ gāmo nāma ekakuṭikopī ’’ tiādi ( pārā .92) vuttaṃ .

Imassa vasena asatipi parikkhepātikkame , upacārokkamane vā antarārāmato vā bhikkhunupassayato vā titthiyaseyyato vā paṭikkamanato vā taṃ gāmaṃ pavisantassa antarārāmaparikkhepassa , upacārassa vā atikkamanavasena gāmapaccayā āpattiyo veditabbā .

Gāmūpacāro pana ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) ettha parikkhittassaV0.30 gāmassa parikkhepova , aparikkhittassa gāmassa parikkhepokāsova .

Vuttañhetaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ gāmūpacāroti parikkhittassa gāmassa parikkhepo , aparikkhittassa gāmassa parikkhepokāso .

Tesu adhiṭṭhitatecīvariko bhikkhu parihāraṃ na labhatī ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .144).

Kiṃ panettha kāraṇaṃ , yena ayaṃ gāmo , gāmūpacāro ca idha aññathā , aññattha tathāti ?

Aṭṭhuppattito ‘‘ tena kho pana samayena bhikkhū ‘ bhagavatā ticīvarena avippavāsasammuti anuññātā ’ ti antaraghare cīvarāni nikkhipantī ’’ ti ( mahāva .143) imissā hi aṭṭhuppattiyā ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) vuttaṃ .

Tasmā yattha antaragharasaññā , tattha avippavāsasīmā na gacchatīti veditabbā .

Tena ca udositasikkhāpade ‘‘ antogāme cīvaraṃ nikkhipitvā antogāme vatthabban ’’ ti ( pārā .478) ca ‘‘ sabhāye vā dvāramūle vā , hatthapāsā vā na vijahitabban ’’ ti ca vuttaṃ .

Kappiyabhūmiyaṃ vasantoyeva hi kappiyabhūmiyaṃ nikkhittacīvaraṃ rakkhati .

Sāsaṅkasikkhāpade pana ‘‘ yasmā yattha gāme cīvaraṃ nikkhittaṃ , tena gāmena vippavasanto cīvarena vippavasatīti vuccati , tasmā puna gāmasīmaṃ okkamitvā vasitvā pakkamatī ’’ ti vuttaṃ .

Tasmiñhi sikkhāpade gāmasīmā gāmo nāmāti adhippeto .

Tattha vikāle gāmappavesanasikkhāpadavibhaṅge ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .513) vacanato parikkhepo na gāmo .

Kintu gāmūpacāroti lesena dassitaṃ hoti .

Imasmiṃ pana sikkhāpadavibhaṅge ‘‘ gāmūpacāro nāmā ’’ ti ārabhitvā ‘‘ aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti iminā aparikkhittassa parikkhepokāso gāmūpacāroti siddhaṃ .

Tadatthasambhavato tasmiṃ gharūpacāre ṭhitassa leḍḍupāto gāmūpacāroti kurundaṭṭhakathāyaṃ , mahāpaccariyampi vuttaṃM0.33 .

Upacāro hi ‘‘ gāmo ekūpacāro nānūpacāro ’’ tiādīsu dvāraṃ ,‘‘ ajjhokāso ekūpacāro ’’ ti ettha samantā sattabbhantarasaṅkhātaṃ pamāṇaṃ , tasmā ‘‘ gāmūpacāroti parikkhittassa gāmassa parikkhepo , aparikkhittassa gāmassa parikkhepokāso ’’ ti andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttanti veditabbaṃ .

Tathā kurundiyaṃ , mahāpaccariyañca .

Tathā pāḷiyampi ‘‘ ajjhārāmo nāma parikkhittassa ārāmassa anto ārāmo , aparikkhittassa upacāro .

Ajjhāvasatho nāma parikkhittassa āvasathassa anto āvasatho , aparikkhittassa upacāro ’’ tiādīsu dissati .

Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ gāmūpacāro ’’ tiādīsu dissati .

Tasmā dutiyo leḍḍupāto upacāroti adhippeto .

‘‘ Aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassa āpatti pācittiyassā ’’ ti pāḷivisesasambhavato ca paṭhamo leḍḍupāto gāmo eva , dutiyo gāmūpacāroti vuttaṃ .

ParikkhittassaV0.31 pana gāmassa indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto gāmūpacāroti vuttanti ettha bhedo natthi .

Ettāvatā parikkhittassa duvidho upacāro , aparikkhittassa catubbidho upacāro yattha sambhavati , yattha ca na sambhavati , taṃ sabbaṃ dassitaṃ hoti .

Gāmakhettassa ca gāmasīmāya ca lakkhaṇaṃ aṭṭhakathāyameva vuttaṃ .

Ubhayañhi atthato ekaṃ .

Tattha gāmasīmāya gāmabhāvo sāsaṅkasikkhāpadavasena veditabbo .

Gāmasīmūpacāro nāma manussānaṃ kaṭṭhatiṇapupphaphalādiatthikānaṃ vanacarakānaṃ valañjanaṭṭhānaṃ .

Imassa gāmasīmūpacārabhāvo udositasikkhāpade ,‘‘ agāmake araññe samantā sattabbhantarā ’’ ti ( pārā .494) āgataṭṭhāne khandhake ( mahāva .147) ca veditabbo .

Ettha hi bhagavā gāmantavāsīnaṃ bhikkhūnaṃ sīmaṃ dassento ‘‘ yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya viharatī ’’ ti ( mahāva .147) vatvā dasseti .

Tadanantarameva ‘‘ agāmake ’’ tiādinā sattabbhantarasīmaṃ dasseti .

Tasmā yo bhikkhu gāmaṃ vā nigamaṃ vā upanissāya na viharati , kevalaṃ nāvāyaṃ vā thalamaggena vā addhānamaggappaṭipanno hoti , tassa tattha tattha sattabbhantarasīmā labbhatīti veditabbo .

Vuttañhi ‘‘ ekakulassa sattho hotiM0.34 , satthe cīvaraṃ nikkhipitvā purato vā pacchato vā sattabbhantarā na vijahitabban ’’ tiādi ( pārā .489).

Idameva araññaṃ sandhāya ‘‘ āraññakasīmāya ekaṃ agāmakaṃ araññan ’’ ti vuttaṃ .

Yaṃ sandhāya ‘‘ agāmake araññe addhayojane addhayojane āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .414) pāḷiyaṃ vuttaṃ .

Idaṃ saṃvidhānasikkhāpadānaṃ ekaṃ agāmakaṃ araññaṃ nāma .

Purimena pana sagharaṃ saṅgahitaṃ , iminā tamasaṅgahitanti .

Yaṃ sandhāya gaṇamhā ohīyanādhikāre aṭṭhakathāyaṃ ( pāci . aṭṭha .692)‘‘ agāmake araññeti ettha ‘ nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññan ’ ti evaṃ vuttaṃ lakkhaṇaṃ araññaṃ .

Taṃ paneta kevalaṃ gāmābhāvena ‘ agāmakan ’ ti vuttaṃ , na viñjhāṭavisadisatāyā ’’ ti vuttaṃ .

Yaṃ sandhāya ‘‘ āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchiman ’’ ti ( pārā .654; pāci .573) vuttaṃ .

Idaṃ āraññakasenāsanaṃ nāma parikkhittassa parikkhepato bahi , aparikkhittassa pana parikkhepokāsato bahi sarukkhaṃ vā arukkhaṃ vā vihāre kunnadisamākiṇṇampi araññaṃ nāma .

Tathā ‘‘ gaṇamhā ohīyanakassa ekan ’’ ti vuttaṃ .

Idaṃ araññaṃva .

Idaṃ pana pubbe agāmakabhāvena āgataṭṭhāne vuttalakkhaṇameva hutvā nikkhamitvā bahi indakhīlā dassanūpacāravijahaneV0.32 ekameva āpattiṃ karoti , tato uddhaṃ anāpatti .

‘‘ Saṃvidhānasikkhāpadānaṃ ekan ’’ ti vuttaṃ pana addhayojane addhayojane ekekaṃ āpattiṃ karoti , na tato oraṃ .

Itarāni tīṇi yathāvuttaparicchedato orameva tattha vuttavidhiṃ na sampādenti , paraṃ sampādenti .

Evametesaṃ aññamaññanānattaṃ veditabbaṃ .

Tattha pañcavidhe gāme yo ‘‘ parikkhittassa gāmassa indakhīle ṭhitassa leḍḍupāto ’’ ti ( pārā .92) vutto , so na katthaci vinayapiṭake upayogaṃ gato , kevalaṃ aparikkhittassa parikkhepokāsato aparo eko leḍḍupāto gāmūpacāro nāmāti dīpanatthaṃ vutto .

Parikkhittassapi ce gāmassa eko leḍḍupāto kappiyabhūmisamāno upacāroti vutto , pageva aparikkhittassa parikkhepokāsato eko .

So pana pākaṭattā ca ajjhokāsattā ca okkamantassa āpattiṃ karoti ṭhapetvāM0.35 bhikkhuniyā gāmantarāpattiṃ .

Bhikkhuniyo hi tasmiṃ dutiyaleḍḍupātasaṅkhāte gāmūpacāre vasantī āpattiñca āpajjanti , gāmaṃ pavisantī gāmantarāpattiñca .

Tāsañhi ṭhitaṭṭhānaṃ araññasaṅkhyaṃ gacchati ‘‘ tāvadeva chāyā metabbā … pe … tassā tayo ca nissaye , aṭṭha ca akaraṇīyāni ācikkheyyāthā ’’ ti ( cūḷava .430) vacanato .

Araññappaṭisaṃyuttānaṃ sikkhāpadānaṃ , vikālegāmappavesanasikkhāpadassa ( pāci .508) ca bhikkhunīnaṃ asādhāraṇattā ca antarārāmabhikkhunupassayappaṭikkamanādīnaṃ kappiyabhūmibhāvavacanato ca ‘‘ ekā gaṇamhā ohīyeyyāti agāmake araññe dutiyikāya bhikkhuniyā dassanūpacāraṃ vā savanūpacāraṃ vā vijahantiyā āpatti thullaccayassā ’’ tiādisikkhāpadapaññattito ( pāci .692) ca bhikkhunikkhandhakanayaena vā yasmā parikkhittassa gāmassa indakhīlato paṭṭhāya aparikkhittassa upacārato paṭṭhāya nīyati , tattha antaraghare nikkhittacīvare sati caturaṅgasamodhānena bhikkhū vasanti , tasmā sagāmakaṃ nāma hoti .

Avippavāsasīmāya ekaṃ nāma ‘‘ na , bhikkhave , bhikkhuniyā araññe vatthabbaṃ , yā vaseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( cūḷava .431) vacanato bhikkhunīnaṃ araññavāso nāma natthīti siddhaṃ .

Tāya hi araññe bhikkhunupassaye sati antoāvāsepi dutiyikāya dassanasavanūpacāraṃ vijahantiyā āpatti .

Tasmā avippavāsasīmādhikāre ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) ettha yaṃ ṭhānaṃ ṭhapitaṃ , tattheva bhikkhunupassayopi kappati , na tato paraṃ .

TāsañcaV0.33 avippavāsasīmākammavācāyaṃ ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti vacanaṃ natthīti katvā tesveva gāmagāmūpacāresu pharati .

Tato paraṃ dutiyesu leḍḍupātādīsu tāsaṃ akappiyabhūmikattā na samānasaṃvāsakasīmā araññe pharati bhikkhūnaṃ gāmagāmūpacāraṃ viya .

Tasmā vuttaṃ ‘‘ bhikkhuniyā ṭhapetvā gāmantarāpattin ’’ ti .

Evaṃ tāva pañcavidhaṃ gāmabhedaṃ , araññabhedañca ñatvā idāni ‘‘ atthi gāmo na gāmaparihāraṃ katthaci labhatī ’’ tiādibhedo veditabbo .

Tattha yo aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ amanusso nāma yo sabbaso vā manussānaṃ abhāvena yakkhapariggahabhūto ’’ ti vutto , so gāmo na gāmaparihāraṃ katthaci sikkhāpade labhati .

Yañhi sandhāya aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ taṃ panetaṃ buddhakāle , cakkavattikāleM0.36 ca nagaraṃ hoti , sesakāle suññaṃ hoti yakkhapariggahitan ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.84; dī . ni . aṭṭha .1.150) vuttaṃ .

Yo pana paṭirājacorādīhi viluttattā , kevalaṃ bhayena vā chaḍḍito sagharova antarahitagāmabhūto , so ‘‘ gāmantare gāmantare āpatti pācittiyassā ’’ ti ( pāci .183) vuttapācittiyaṃ janeti , vikāle gāmappavesanaṃ , sekhiye cattāri janetīti veditabbā .

Yo pana gāmo yato vā manussā kenacideva karaṇīyena punapi āgantukāmā eva apakkantāti vutto , amanusso so pakatigāmasadisova .

Atthi araññaṃ na araññaparihāraṃ katthaci labhatīti ettha ‘‘ ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro , tato paraṃ nānūpacāro ’’ ti ( pārā .494) ettha yvāyaṃ nānūpacāroti vutto , taṃ veditabbaṃ .

Yo pana parikkhittassa ekaleḍḍupātasaṅkhāto gāmūpacāranāmako gāmo , yo vā sattho nātirekacātumāsaniviṭṭho , so atthi gāmo na gāmakiccaṃ karoti .

Na hi taṃ ṭhānaṃ okkamanto gāmappavesanāpattiṃ āpajjati .

Yaṃ pana gāmasīmāya pariyāpannaṃ manussānaṃ valañjanaṭṭhānabhūtaṃ araññaṃ , taṃ atthi araññaṃ na araññakiccaṃ karoti nāma .

Na hi tattha āraññakasīmā labbhatīti .

Ettāvatā ‘‘ gāmā vā araññā vā ’’ ti imissā anupaññattiyā lakkhaṇānupaññattibhāvo dassito hoti .

‘‘ Gonisādiniviṭṭhopi gāmo ’’ ti ettha sace tassa gāmassa gāmakhettaparicchedo atthi , sabbopi eko gāmo .

No ce , upacārena vā parikkhepena vā paricchinditabbo .

Sace gāmakhette sati kānici tāni gharāni aññamaññaupacārappahonakaṃ ṭhānaṃ atikkamitvā dūre dūre katāni honti , vikāle gāmappavese upacārova pamāṇaṃ .

Antaragharappaṭisaṃyuttesu sekhiyesu ,V0.34 bhikkhuniyā gāmantarāpattīsu ca gharānaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ pamāṇaṃ , uposathādikammānaṃ gāmakhettaṃ pamāṇaṃ , āraññakasenāsanassa āsannagharassa dutiyaleḍḍupātato paṭṭhāya pañcadhanusatantaratā pamāṇanti evaṃ no paṭibhānanti ācariyā .

‘‘ Yampi ekasmiṃyeva gāmakhette ekaṃ padesaṃ ‘ ayampi visuṃgāmo hotū ’ ti paricchinditvā rājā kassaci deti , sopi visuṃgāmasīmā hotiyevā ’’ tiM0.37 ( mahāva . aṭṭha .147) aṭṭhakathāvacanato taṃ pavisantiyā bhikkhuniyā gāmantarāpatti hoti eva .

Sace tattha vihāro vā devakulaṃ vā sabhā vā gehaṃ vā natthi , kevalaṃ vatthumattakameva hoti , gāmoti vinayakammaṃ sabbaṃ tattha kappati .

‘‘ Amanusso gāmo ’’ ti hi vuttaṃ .

Tañca ṭhānaṃ itarassa gāmassa parikkhepabbhantare vā upacārabbhantare vā hoti , vikāle gāmappavesanaṃ āpucchitvāva gantabbaṃ .

No ce , araññaṃ viya yathāsukhaṃ gantabbaṃ .

Tattha ce ārāmo vā titthiyaseyyādīsu aññatarovā hoti , laddhakappameva .

Bhikkhunupassayo ce hoti , gāmaṃ piṇḍāya pavisantiyā bhikkhuniyā gāmantarāpatti pariharitabbā .

‘‘ Araññaṃ nāma ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ araññaṃ nāmā ’’ ti ( pārā .92) ettha parikkhepe sati yathāvuttaparicchedaṃ gāmameva ṭhapetvā avasesaṃ tassa upacāraṃ , tato parañca araññaṃ nāma , parikkhepe asati yathāvuttaparicchedaṃ gāmūpacārameva ṭhapetvā tato paraṃ avasesaṃ araññaṃ nāmāti adhippāyo .

Evaṃ sati ‘‘ nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti ( vibha .529) vuttalakkhaṇe agāmake araññe gaṇamhāohīyanāpatti , tattha avippavāsasīmāya pharaṇaṃ vikāle gāmappavesanāpattiyā anāpattīti evamādivinayavidhi sameti , aññathā na sameti .

‘‘ Ṭhapetvā gāmūpacāraṃ avasesaṃ araññaṃ nāmā ’’ ti ( mahāva .144) vutte gāmūpacārato paro araññanti siddhe ‘‘ ṭhapetvā gāman ’’ ti visesattho na dissati , gāmassa pana araññabhāvappasaṅgabhayā vuttanti ce ?

Na , gāmūpacārassa abhāvappasaṅgato .

Sati hi gāme gāmūpacāro hoti , so ca tava matena araññabhūto .

Kuto dāni gāmūpacāro .

Gāmūpacāropi ce araññasaṅkhyaṃ gacchati , parova gāmoti katvā na yuttaṃ gāmassa araññabhāvappasaṅgato ca .

Tasmā ‘‘ gāmā vā araññā vā ’’ ti ettha gāmūpacāropi ‘‘ gāmo ’’ tveva saṅgahito .

Tasmā gāmassa araññabhāvappasaṅgo na yujjati .

Yadi evaṃ ‘‘ ṭhapetvā gāmaṃ avasesaṃ araññaṃ nāmā ’’ ti ettakaṃ vattabbanti ce ?

Na , araññassa paricchedajānanappasaṅgato .

Tathā hi vutto ‘‘ araññaparicchedo na paññāyatī ’’ ti no laddhi .

Gāmūpacārapariyanto hi idha gāmo nāma .

Yadi evaṃ ‘‘ gāmassa ca araññassa ca paricchedadassanatthaṃ vuttan ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ vattabbaṃ ,‘‘ araññassaV0.35 paricchedadassanatthaṃ vuttan ’’ ti kimatthaṃM0.38 vuttanti ce ?

Vuccate – aṭṭhakathācariyena paṭhamagāmūpacāraṃyeva sandhāya vuttaṃ ‘‘ araññaparicchedadassanatthan ’’ ti sabbasikkhāpade hi bāhiraindakhīlato paṭṭhāya gāmūpacāraṃ araññaṃ nāma .

Gāmaparicchedavacane payojanaṃ panettha natthi parikkhepeneva pākaṭabhūtattā .

Dutiyagāmūpacārova gāmassa paricchedadassanatthaṃ vutto parikkhepabhāvena apākaṭattā .

Tattha paṭhamagāmūpacāro ce araññaparicchedadassanatthaṃ vutto , tattha na vattabbo .

‘‘ Nikkhamitvā indakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti vattabbaṃ .

Evaṃ sante subyattataraṃ araññaparicchedo dassito hoti , micchāgāho ca na hoti .

‘‘ Majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti hi vutte ayaṃ gāmūpacārova araññaṃ gāmūpacārassa vibhaṅgattā .

Yadi araññaparicchedadassanatthaṃ vuttaṃ , avuttakameva , araññato paranti ca micchāgāho hotīti ce , nanu vuttaṃ ‘‘ paṭhamameva idaṃ parikkhittassa gāmassa upacāraniyamanatthaṃ vuttan ’’ ti ?

Araññaparicchedadassanatthaṃ kiñcāpi ‘‘ gāmūpacāro ’’ tiādi āraddhaṃ , indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupātoti pana evaṃ vacanappayojanaṃ .

Aparikkhittassa ca gāmassa yvāyaṃ leḍḍupāto upacāro ’’ ti mahāaṭṭhakathāyaṃ vutto , tassa niyamananti vuttaṃ hoti .

Kathaṃ paññāyatīti ce ?

‘‘ Araññaṃ nāmā ’’ ti padaṃ anuddharitvā ‘‘ gāmūpacāro nāmā ’’ ti uddharaṇassa katattā .

Tattha ‘‘ gāmūpacāro nāmā ’’ ti mātikāyaṃ avijjamānaṃ padaṃ uddharanto tayo atthavase dasseti .

Seyyathidaṃ – araññaparicchedadassanameko attho , aparikkhittassa gāmassa upacārena saddhiṃ paricchedadassanameko , na kevalaṃ aparikkhittassayeva upacāro vinayādhikāre sappayojano dassitabbo , nippayojanopi parikkhittassa upacāro iminā pariyāyena labbhatīti anusaṅgappayojanameko atthopi veditabbo .

‘‘ Aparikkhittassa gāmassa gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti idaṃ bhagavā tayo atthavase paṭicca abhāsi .

Seyyathidaṃ – aparikkhittassa gāmassa paricchedadassanameko , avippavāsasīmādhikāre ayameva gāmūpacāroti dassanameko , tattha ṭhitassa dutiyo leḍḍupāto sabbattha gāmappaṭisaṃyuttesu sikkhāpadesu sakiccako upacāroti dassanamekoti evaṃ bhagavā attano desanāvilāsappattiyā ekekapaduddhāraṇena tayo atthavase dassetīti veditabbaṃ .

TathāM0.39 avippavāsasīmākammavācāya ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) etthāpiV0.36 parikkhepe sati gāmaṃ ṭhapetvā , asati gāmūpacāraṃ ṭhapetvāti attho .

Parikkhittassa , aparikkhittassa ca majjhe ārāme avippavāsasīmāsammannanakāle ayaṃ nayo ativiya yujjati .

Ubhayaparivajjanato pubbe vuttanayena vā ubhayattha ubhayaṃ labbhateva .

‘‘ Antarārāmesu pana āciṇṇakappā bhikkhū avippavāsasīmaṃ sammannantī ’’ ti gaṇṭhipade vuttaṃ .

‘‘ Antaragharappaṭisaṃyuttānaṃ sekhiyānaṃ antarārāmesu asambhavato antarārāmo na gāmasaṅkhaṃ gacchati , tasmā tatthapi avippavāsasīmā ruhatevā ’’ ti eke .

Te bhikkhū dutiyassa gāmūpacārassa gāmasaṅkhāsabhāvato tāsaṃ imāya dutiyāya avippavāsakammavācāya abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā .

Ajjhārāmo pana gāmopi samāno titthiyaseyyādi viya kappiyabhūmīti veditabbo .

Āpattiyā paricchedaṃ , tathānāpattiyāpi ca ;

Dassetuṃ gāmasambandha-sikkhāpadavibhāvane .

Gāmagāmūpacārā dve , dassitā idha tādinā ;

Sīmā sīmūpacārā tu , anekantāti nuddhaṭā .

Upacārā ca dve honti , bāhirabbhantarabbasā ;

Parikkhittāparikkhitta-bhedā ce caturo siyuṃ .

Ayañhi upacāra saddo vinayapiṭake ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , agilānenapi ārāme ārāmūpacāre chattaṃ dhāretun ’’ ti ( cūḷava .270) evamādīsu bāhire upacāre dissati .

Bāhiro upacāro nāma parikkhepato , parikkhepārahaṭṭhānato vā eko leḍḍupāto .

‘‘ Ajjhārāmo nāma parikkhittassa ārāmassa antoārāmo , aparikkhittassa upacāro .

Ajjhāvasatho nāma parikkhittassa āvasathassa antoāvasatho , aparikkhittassa upacāro ’’ tiādīsu ( pāci .506) pana upacārasaddo abbhantare upacāre dissati .

Abbhantaro upacāro ca nāma parikkhepo , parikkhepārahaṭṭhānañca hoti .

Idha pana parikkhepo ‘‘ ajjhārāmo , ajjhāvasatho ’’ ti vā na vuccati , anto eva ārāmo , āvasathoti vā .

Tesu bāhirabbhantarabhedabhinnesu dvīsu upacāresu avippavāsasīmādhikāre ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti ( mahāva .144) ettha gāmūpacāro nāma abbhantarūpacāroM0.40 adhippeto , na bāhiro .

Bhikkhuniyā araññasaññitatāya tassa bāhirassa , tassā gāmantarāpattiyā ṭhānabhūtattā ca abbhantaraupacārassātiV0.37 idamettha kāraṇadvayaṃ veditabbaṃ .

Tattha idha adinnādānapārājikavibhaṅgeyeva paṭhamo gāmūpacāro dassito , so bāhiro , dutiyo abbhantaroti veditabbo .

Paṭhamena ca aparikkhittassa gāmassa dutiyaleḍḍupātasaṅkhāto bāhiro upacāro , dutiyena ca parikkhittassa gāmassa parikkhepato bāhirasaṅkhāto abbhantaro upacāro lesena dassitoti veditabbo .

Evaṃ cattāropi upacārā idha bhagavatā desanāvilāsappattena desanālīlāya dassitā hontīti ayaṃ nayo suṭṭhu lakkhetvā ācariyehi sammantayitvā yathānurūpaṃ tattha yojetabbo .

Itarathā –

Asambudhaṃ buddhamahānubhāvaṃ ;

Dhammassa gambhīranayattatañca ;

Yo vaṇṇaye naṃ vinayaṃ aviññū ;

So duddaso sāsananāsahetu .

Pāḷiṃ tadatthañca asambudhañhi ;

Nāseti yo aṭṭhakathānayañca ;

Anicchayaṃ nicchayato parehi ;

Gāmoti teyeva purakkhato so .

Anukkameneva mahājanena ;

Purakkhato paṇḍitamāni bhikkhu ;

Apaṇḍitānaṃ vimatiṃ akatvā ;

Ācariyalīlaṃ purato karoti .

Tattha hi pāḷiyaṃ ‘‘ gāmassa upacāro gāmūpacāro , gāmasaṅkhāto upacāro gāmūpacāro nāmā ’’ ti uddharitvā gāmassa upacāraṃ dassento ‘‘ indakhīle ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti ( pārā .92) vatvā puna gāmasaṅkhātaṃ upacāraṃ dassento ‘‘ gharūpacāre ṭhitassa majjhimassa purisassa leḍḍupāto ’’ ti vuttaṃ .

Imamatthaṃ sandhāya vikāle gāmappavesanagāmantaraaappavāsasammutiādīsu parikkhepārahaṭṭhānameva gāmūpacāranti vuttanti likhitaṃ .

AtthatoM0.41 ekan ti ettha saṅkhāsaddaṃ saṅkhātasaddena samānayati .

‘‘ Ādiyeyyā ’’ ti idaṃ pañcavīsatiyā avahārānaṃ sādhāraṇapadaṃ .

Ṭhānācāvanavasena ca khīlādīni saṅkāmetvā khettādiggahaṇavasenaV0.38 cāti attho .

Ṭhānācāvane yathā sāmikassa dhuranikkhepādiṃ anoloketvāva āpatti , tathā ihāpīti gahetabbā .

‘‘ Asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ avaharissāmī ’’ ti sabbesaṃ ekāsayattā ‘‘ ekenāpī ’’ ti vuttaṃ .

Yadi āṇatti icchitabbā , saṃvidhāvahāro nāma eko avahāro parihāyitabbo .

Okāsaparikappe ṭhānācāvanāya gahitampi okāsaparikappitattā rakkhati .

Okāsātikkamova pamāṇaṃ pubbe asuddhacittena gahitattā .

Idāni suddhacittena gahitepi hoti evāti vadanti , taṃ na sundaraṃ .

Ettha pana vinicchayo samantapāsādikaṃ oloketvā gahetabbo .

Uddhāro natthīti ṭhānācāvanaṃ natthīti attho .

Uddhatamatte avahāro sakalassa payogassa niṭṭhāpitattā , na atthasādhakavasena .

Uddhāreyeva rakkhatīti ettha eva-saddena pātane na rakkhatīti atthe siddhepi atthasādhakavasena atthaṃ dassetuṃ ‘‘ taṃ uddharitvā ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Pathabyārājapadesarājādayo bahū , tesaṃ saṅgaṇhanatthaṃ ‘ rājāno ’ ti bahuvacanaṃ vuttan ’’ ti likhitaṃ .

Kiñcāpi bahuvacanaṃ kataṃ , idaṃ pana ekaṃ bimbisāramevāti daṭṭhabbaṃ .

Rājānoti kiñci aniddisitvā sādhāraṇavasena kiñcāpi vuttaṃ , idaṃ pana bimbisāramevāti .

Pubbappayogeti ettha gamanakāle maggasodhanādhikaraṇe apācittiyakhette dukkaṭaṃ , latācchedanādīsu pācittiyameva .

Gantvā pana kumbhimatthake jātalatādicchedane sahapayogattā dukkaṭaṃ .

‘‘ Ekabhaṇḍe evaṃ bhāriyamidaṃ ,‘ tvampi ekapassaṃ gaṇha , ahampi ekapassaṃ gaṇhāmī ’ ti saṃvidahitvā ubhayesaṃ payogena ṭhānācāvane kate kāyavācācittehi samuṭṭhāti .

Aññathā sāhatthikaṃ vā āṇattikassa aṅgaṃ na hotiM0.42 , āṇattikaṃ vā sāhatthikassāti vuttalakkhaṇena virujjhatī ’’ ti vinayagaṇṭhipade likhitaṃ .

Pi -saddo panettha tattheva likhito .

Kāyavācāsamuṭṭhānaṃ , yassā āpattiyā siyā ;

Tatra vācaṅgaṃ cittaṃva , kammaṃ nassā vidhīyati .

KiriyākiriyādikaṃV0.39 yañce , yampi kammattayaṃ bhave ;

Na yuttaṃ taṃ viruddhattā , kammamekaṃva yujjatīti .( vajira . ṭī . pārājika 131 pakiṇṇakakathāvaṇṇanā );

Dutiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .