3. Tatiyapārājikavaṇṇanā
Yathā ñātapariññā dhammānaṃ sabhāvajānanameva ‘‘ idaṃ rūpaṃ , ayaṃ vedanā ’’ ti , tīraṇapariññā pana dhammasabhāvena saddhiṃ aniccādivasena pavattamānaṃ ‘‘ rūpaṃ aniccanti vā ’’ tiādi , evamidha saddhiṃ cetetvā ekattenāpi pāṇātipātābhāvā ‘‘ jīvitā voropeyyā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Manussaviggahan ’’ ti vuttattā gabbhaseyyakānaṃ vasena sabbasukhumaattabhāvato paṭṭhāya dassetuṃ ‘‘ kalalato paṭṭhāyā ’’ ti āha .
Ettha jīvitā voropento paccuppannato viyojeti .
Tattha khaṇapaccuppannaṃ na sakkā voropetuṃ , santatipaccuppannaṃ vā addhāpaccuppannaṃ vā sakkā .
Kathaṃ ?
Tasmiñhi upakkame kate laddhūpakkamaṃ jīvitadasakaṃ nirujjhamānaṃ dubbalassa parihīnavegassa paccayo hoti .
Santatipaccuppannaṃ yathā dve tayo javanavāre javitvā nirujjhati , addhāpaccuppannañca tadanurūpaṃ katvā nirujjhati , tathā paccayo hoti .
Tato santatipaccuppannaṃ vā addhāpaccuppannaṃ vā yathāparicchinnakālaṃ apatvā antarāva nirujjhati .
Evaṃ tadubhayampi voropetuṃ sakkā .
Tasmā paccuppannaṃ viyojeti .
‘‘ Imassa panatthassā ’’ ti vohāravasena vuttamatthaṃ paramatthavasena āvibhāvatthaṃ ‘‘ pāṇo veditabbo ’’ tiādi vuttaṃ .
Kāyaviññattisahitāya cetanāya payujjatīti payogo , ko so ?
Sarīre satthādīnaṃ gamanaṃ paharaṇanti kāyavacīviññattisahitāya cetanāya parasarīre satthapātanaṃ .
Dūre ṭhitan ti dūre vā tiṭṭhatu , samīpe vā .
Hatthato
M0.43 muttena pahāro nissaggiyo .Tatthāti nissaggiyappayoge .
Yo koci maratūti ettha mahājanasamūhe na sakkā .
Yassūpari saro patati , tasseva jīvitamaraṇaṃ kātuṃ , na yassa kassaci jīvitamaraṇaṃ .
Āṇāpanan ti vacīviññattisahitāya cetanāya adhippetatthasādhanaṃ .
Teneva ‘‘ sāvetukāmo na sāvetī ’’ ti ( pārā .54) vuttaṃ .
Āṇattiniyāmakāti āṇattikappayogasādhikā .
Etesu hi avirajjhitesu eva āṇattipayogo hoti , na aññathā .
Rūpūpahāroti
V0.40 ettha –‘‘ Mamālābhena esitthī , maratū ’’ ti samīpago ;
Duṭṭhacitto sace yāti , hoti so itthimārako .
Bhikkhatthāya sace yāti , jānantopi na mārako ;
Anatthiko hi so tassā , maraṇena upekkhako .
Viyogena ca me jāyā , jananī ca na jīvati ;
Iti jānaṃ viyuñjanto , tadatthiko hoti mārako .
Pabbajjādinimittañce , yāti jānaṃ na mārako ;
Anatthiko hi so tassā , maraṇena upekkhako .
Hārakasaddassa bhedato atthaṃ vitthāretvā ubhayampi ekamevāti dassetuṃ ‘‘ satthañca taṃ hārakañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Etena thāvarappayogaṃ dasseti sāhatthikādīsu payogesu .
‘‘ Iti cittamano ’’ ti uddharitvāpi itisaddassa attho na tāva vutto .
Kiñcāpi na vutto , adhikāravasena pana āgataṃ itisaddaṃ yojetvā iti cittasaṅkappoti ettha ‘‘ maraṇasaññī maraṇacetano maraṇādhippāyo ’’ ti vuttattā maraṇaṃyeva vakkhatīti veditabbo .
Vuttanayenāti chappayogavasena .
Sāhatthikanissaggiyappayogesu sanniṭṭhāpakacetanāya sattamāya saha uppannakāyaviññattiyā sāhatthikatā veditabbā .
Āṇattike pana sattahipi cetanāhi saha vacīviññattisambhavato satta satta saddā ekato hutvā ekekakkharabhāvaṃ gantvā yattakehi akkharehi
M0.44 attano adhippāyaṃ viññāpenti , tadavasānakkharasamuṭṭhāpikāya sattamacetanāya sahajātavacīviññattiyā āṇattikatā veditabbā .Tatiyapārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .