Pācittiyakaṇḍaṃ

4. Bhojanavaggo

2. Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

DevadattoM0.89V0.83 kāle viññāpetvā bhuñjati , tappaccayā bhagavatā ‘‘ gaṇabhojane pācittiyan ’’ ti ( pāci .209) sikkhāpadaṃ paññattaṃ .

Padabhājane pana ‘‘ nimantitā bhuñjantī ’’ ti ( pāci .218) nimantanameva gahetvā vibhattaṃ .

Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana vatthuvasena viññattiyā yācanampi vuttanti likhitaṃ .

Kasmā ?

Parivāre eva ‘‘ gaṇabhojanaṃ dvīhākārehi pasavati viññattito vā nimantanato vā ’’ ti ( pari .322) vuttattā .

Tasmā aṭṭhuppattiyaṃyeva pākaṭattā padabhājane na vuttanti veditabbaṃ .

‘‘‘ Ekato gaṇhantī ’ ti ca gahitabhattāpi aññe yāva gaṇhanti , tāva ce tiṭṭhanti , ekato gaṇhanti eva nāmā ’’ ti ca ,‘‘ yo koci pabbajitoti sahadhammikesu , titthiyesu vāti attho ’’ ti ca ,‘‘ samayābhāvoti sattannaṃ anāpattisamayānaṃ abhāvo ’’ ti ca ,‘‘ samayaladdhakena saha cattāro hontī ’’ ti ca ,‘‘ samayaladdhako sayameva muccati , sesānaṃ gaṇapūrakattā āpattikaro hotī ’’ ti ca likhitaṃ .

Etthāha –

‘‘ paṭiggahaṇameva hettha pamāṇan ’’ ti vuttaṃ , atha kasmā pāḷiyaṃ ‘‘ gaṇabhojanaṃ nāma yattha cattāro … pe … bhuñjantī ’’ ti ( pāci .218) vuttanti ?

Vuccate – tattha ‘‘ bhuñjantī ’’ ti paṭiggahaṇaniyamavacanaṃ .

Na hi appaṭiggahitakaṃ bhikkhū bhuñjantīti .

Gaṇabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

AññatraV0.84 samayāti pana nimantanato pasavanato bhojanāpekkhaṃ pācittiyanti eke .

Eko bhikkhu piṇḍāya caranto bhattaṃ labhati , tamañño cūpāsako nimantetvā ghare nisīdāpesi , na ca tāva bhattaṃ sampajjatiM0.90 .

Sace so bhikkhu piṇḍāya caritvā laddhabhattaṃ bhuñjati , āpatti .

Kasmāti ce ?

‘‘ Paramparabhojanaṃ nāma pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena bhojanena nimantito taṃ ṭhapetvā aññaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhojanaṃ bhuñjati , etaṃ paramparabhojanaṃ nāmā ’’ ti ( pāci .227) vuttattā .

Paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Paramparabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā

Dvattipattapūrā paṭiggahetabbāti tathānītapūvehi atthikena ukkaṭṭhapattappamāṇavasena gahetabbā .

‘‘ Mā kho tvaṃ ettha paṭiggaṇhī ’’ ti apātheyyādiatthāya sajjitasaññāya atirekappaṭiggahaṇena ārocane , asaṃvibhāge ca na muccati acittakattā sikkhāpadassa .

Atha uggahitakaṃ gaṇhāti , na muccati eva .

Asaṃvibhāge pana anāpatti akappiyattā .

Acittakatā paṇṇattijānanābhāveneva , na vatthujānanābhāvenāti eke .

‘‘ Na pātheyyādiatthāya sajjitabhāvajānanan ’’ ti aṅgesu avuttattā sace sañcicca na vadati , pācittiyanti porāṇā vadanti .

Atirekappaṭiggahaṇan ti tattha pañcamaṃva aṅgaṃ vuttaṃ , tasmā appaṭiggahitattā na pācittiyaṃ , kattabbākaraṇato pana dukkaṭaṃ .

Aññathā kiriyākiriyaṃ idaṃ āpajjati .

Anivāraṇaṃ , anārocanaṃ vā chaṭṭhamaṅgaṃ vattabbaṃ siyā .

Kāṇamātāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā

Bhuttāvī pavāraṇaṃ nāma pañcaṅgikaṃ .

Tesu ‘‘ asanaṃ paññāyattī ’’ ti eteneva ‘‘ bhuttāvī ’’ ti etassa siddhattā visuṃ atthasiddhi na dissati .

Dissati ce , aṅgānaṃ chakkattadassanantiV0.85 ( vajira . ṭī . pācittiya 238-239) likhitaṃ .

‘‘ Bhojanaṃ paññāyatī ’’ ti abhihaṭaṃ sandhāya vuttaṃ .

KoṭṭetvāM0.91 katacuṇṇampīti pi -kārena kuṇḍakaṃ sampiṇḍeti .

Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā kuṇḍakaṃ vā ye keci taṇḍulā vāti ettakameva vuttattā samapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ , vīhipalāsānaṃ vā taṇḍulacuṇṇaṃ pavāreti .

Tathā kharapākabhajjitānaṃ kuṇḍakampi pavāreti .

Bhajjitasattuyo piṇḍetvā kato apakkasattumodakopi pavāretīti likhitaṃ .

Sace avasiṭṭhaṃ natthi , na pavāreti .

Kasmā ?

Asanasaṅkhātassa vippakatabhojanassa abhāvato .

Akappiyamaṃsaṃ pana kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ , khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahāti , tasmā pavāreti .

Bhojanasālāya bhuñjanto ce attano apāpuṇanakoṭṭhāsaṃ abhihaṭaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .

Kāmaṃ paṭikkhipati , patte pana ārāmikā ākiranti , taṃ bhuñjituṃ na vaṭṭati .

Idañhi buddhappaṭikuṭṭhāya anesanāya uppanneyeva saṅkhaṃ gacchati .

Yathā hi saṅghato laddhaṃ piṇḍaṃ dussīlo deti , tañce paṭikkhipati , na pavāreti , evaṃsampadamidanti ca , vibhāgo lajjī ce deti , taṃ so na ajjhoharitukāmatāya paṭikkhipati , pavāretīti ca ,‘‘ samaṃsarasaṃ samaccharasan ’’ ti āpajjanato ‘‘ maṃsarasan ’’ ti vutte pana paṭikkhipato hoti ,‘‘ maṃsassa rasaṃ maṃsarasan ’’ ti ayaṃ viggaho nādhippetoti ca vuttaṃ .

Bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , na pavāreti .

‘‘ Bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte pavāreti .

Kasmā ?

Yenāpucchito , tassa atthitāya .

Ettha pana ‘‘ yāgumissakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , tatra ce yāgu bahutarā vā hoti , samasamā vā .

Bhattaṃ mandaṃ , na pavāreti .

Yāgu ce mandā , bhattaṃ bahutaraṃ , pavāreti .

Idañca sabbaaṭṭhakathāsu vuttattā na sakkā paṭikkhipituṃ .

Kāraṇaṃ panettha duddasaṃ .

‘‘ Bhattamissakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati .

Tatra bhattaṃ bahutaraṃ vā samakaṃ vā appataraṃ vā hoti , pavāreti eva .

Bhattaṃ vā yāguṃ vā anāmasitvā ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati .

Tatra ce bhattaṃ bahutaraṃ , samakaṃ vā hoti , pavāreti .

Appataraṃ na pavāreti .

Taṃ sabbaṃ vīmaṃsitabbanti .

PhalaṃM0.92 vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappehi kappiyaṃ akatan ti ettha kappiyaṃ akārāpitehi kadaliphalādīhi saddhiṃ atirittaṃ kārāpetvāpi taṃ kadaliphalādiṃ ṭhapetvā avasesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati .

Amissakarasattā puna tāni kappiyaṃ kārāpetvā aññasmiṃ bhājane ṭhapetvāV0.86 kāretvā bhuñjituṃ vaṭṭati .

Kasmā ?

Pubbe tesu vinayakammassa anāruḷhattāti vadanti .

Patte rajaṃ patitaṃ appaṭiggahitameva hoti .

Tasmā paṭiggahetvāva bhikkhā gaṇhitabbā .

‘‘ Apaṭiggahetvā gaṇhato vinayadukkaṭan ’’ ti ( pāci . aṭṭha .265) vuttattā etamaññesampi na vaṭṭatīti vadanti .

‘‘ Taṃ pana puna paṭiggahetvā bhuñjantassa anāpattī ’’ ti etthāpi evameva .

Imasmiṃ pana ‘‘ atirittaṃ kataṃ anatirittakataṃ hotī ’’ ti etthāpi evameva .

Imasmiṃ pana ‘‘ atirittaṃ kataṃ , anatirittaṃ kataṃ hotī ’’ tiādīhi upaparikkhitvā vinicchayo veditabboti dīpitaṃ .

Alametaṃ sabban ti idampi te adhikaṃ , ito aññaṃ na lacchasīti attho .

Āhāratthāyāti vikāle evāti eke .

‘‘ Paṭhamakathinasadisāni .

Idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Kāyakammaṃ ajjhoharaṇato .

Vacīkammaṃ vācāya ‘‘ atirittaṃ karotha , bhante ’’ ti akārāpanatoti veditabbaṃ .

Paṭhamapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Bhuttasmiṃ pācittiyan ’’ ti ( pāci .243) mātikāyaṃ vuttattā ‘‘ bhojanapariyosāne pācittiyan ’’ ti vuttaṃ , na ajjhohāre ajjhohāre .

Dutiyapavāraṇāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

JambudīpassaM0.93 kālena paricchedoti evaṃ kira .

Vikālabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ DuddhotoV0.87 hotī ’’ tiādinā nayena idha vuttattā ,‘‘ duddhotaṃ pattaṃ dhovitvā puna

Tattha acchodakaṃ vā āsiñcitvā , aṅguliyā vā ghaṃsitvā nisnehabhāvo jānitabbo ’’ ti ( pāci . aṭṭha .253) samantapāsādikāyaṃ vuttattā ca mattikāpattassa kapālena pīto sneho sannidhiṃ karotīti siddhanti likhitaṃ .

Sayaṃ paṭiggahetvā apariccattamevāti ettha apariccattaṃ nāma anupasampannānaṃ nirapekkhaapariccattaṃ avijahitaṃ .

‘‘ Paṭiggahaṇan ti ettha paṭiggahitabhāvamavijahitameva sannidhiṃ janetī ’’ ti dhammasiritthero , taṃ ‘‘ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pāci .255) pāḷiyā virujjhati .

Tassa pana puna paṭiggaṇhanakiccābhāvato vīmaṃsitabbaṃ .

Sannidhikārakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Tesaṃ maṃsañca khīradadhīni ca idha adhippetānī ’’ ti idaṃ pācittiyavatthuparicchedo , na pana kappiyakhīrādiparicchedo , tasmā yassa kassaci khīrādīni vaṭṭantīti ca ,‘‘ mahānāmasikkhāpadena kāretabbo ’’ ti saṅghavasena pavārite bhesajjatthāya sappiādibhesajjapañcakaṃ viññāpeti ce , tattha ‘‘ na bhesajjakaraṇīyena bhesajjaṃ viññāpetī ’’ ti ettha saṅgahaṃ gacchati , tasmā ‘‘ tena pācittiyan ’’ ti ( vajira . ṭī . pācittiya 261) ca likhitaṃ .

Paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Sarīrāvayavenā ’’ tiM0.94 vuttattā mukhena paṭiggahaṇaṃ anuññātaṃ .

‘‘ Ciñcādipattesu bhūmiyaṃ atthatesu na vaṭṭati , kallakhette tattha vaṭṭatī ’’ ti ca ,‘‘ sāmaṃ gahetvā ’’ ti iminā na kevalaṃ sappadaṭṭhaṃyeva , aññampi daṭṭhaṃ viseseti .

Sāmaṃ gahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti ca likhitaṃ .

Dantaponasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Bhojanavaggo catuttho .

5. Acelakavaggo

1. Acelakasikkhāpadavaṇṇanā

AcelakādayoV0.88 yasmā , titthiyāva matā idha ;

Tasmā titthiyanāmena , tikacchedo kato tato .

Atitthiyassa naggassa , tathā titthiyaliṅgino ;

Gahaṭṭhassāpi bhikkhussa , kappatīti vinicchayo .

Atitthiyassa cittena , titthiyassa ca liṅgino ;

Sotāpannādino dātuṃ , kappatītīdha no mati .

Acelakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā

Anupavisitvā nisīdanacittena sacittakatāti veditabbā .

Sabhojanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4-5.
Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā

Catutthaṃ paṭhamāniyate , pañcamaṃ dutiyāniyate vuttanayameva .

Idha pañcamaṃ upanandassa catutthaṃ hoti .

Rahopaṭicchannarahonisajjasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Cārittasikkhāpadavaṇṇanā

SabhattoM0.95V0.89 samānoti nimantanabhattoti porāṇā .

Santaṃ bhikkhuṃ , anāpucchā , purebhattaṃ pacchābhattaṃ , aññatra samayāti ayamettha catubbidhā anupaññatti .

Tattha samayā dve samayā .

Bhattiyagharan ti nimantitassa gharaṃ vā salākābhattādidāyakānaṃ vā gharaṃ .

‘‘ Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho ,‘‘ idha nimantanā akappiyanimantanā ’’ ti eke .

Purebhattañca piṇḍāya , caritvā yadi bhuñjati ;

Siyā paramparāpatti , pacchābhattaṃ na sā siyā .

Pacchābhattañca gamiko , pubbagehaṃ yadi gacche ;

Eke āpattiyevāti , anāpattīti ekacce .

Kulantarassokkamane , āpattimatayo hi te ;

Samānabhattapaccāsā , iti āhu idhāpare .

Matā gaṇikabhattena , samenti naṃ nimantane ;

Vissajjanaṃ samānanti , eke sammukhatāpare .

Sanniṭṭhānatthikeheva , vicāretabbabhedato ;

Viññū cārittamicceva , sikkhāpadamidaṃ vidū .( vajira . ṭī . pācittiya 294);

Cārittasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā

Paṇītabhojanasikkhāpade ‘‘ mahānāmasikkhāpadena kāretabbo ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṇītabhojanasikkhāpadavaṇṇanā ) yaṃ vuttaṃ , tassattho saṅghavasena pavārite bhesajjatthāya sappiādibhesajjapañcakaṃV0.90 viññāpeti ce ,‘‘ nabhesajjena karaṇīyena bhesajjaṃ viññāpetī ’’ ti ( pāci .309) vacanena pācittiyanti ( vajira . ṭī . pācittiya 310) likhitaṃ .

‘‘ Tayā imināva pavāritamhā , amhākañca iminā ca iminā ca attho ’’ ti yathābhūtaṃ ācikkhitvā viññāpetuṃ gilānova labhati , na itaroti ca ,‘‘ aññassa atthāyā ’’ tiM0.96 assa ñātakappavārite , attano vā ñātakappavāriteti atthoti ca ,‘‘ apariyantappavāraṇāya pavārite ’’ ti saṅghavasena , puggalavasena ca pavāretvā dāyakā .

Tasmā ‘‘ saṅghappavāraṇatā ’’ ti vatvā ‘‘ puggalappavāraṇatā ’’ ti na vuttanti ca ,‘‘ pariyantātikkamo ’’ ti vacanena gilāno gahito , tasmā ‘‘ gilānāgilānatā ’’ ti na vuttaṃ .

Evaṃ santepi ‘‘ saṅghappavāraṇāya pavāraṇatā ’’ ti pāṭhoti ca likhitaṃ , vīmaṃsitabbaṃ .

Mahānāmasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā

Hatthiādīsu ekamekan ti antamaso ekapurisāruḷhahatthimpi , ekaṃ sarahatthaṃ purisampi .

Samuṭṭhānādīni eḷakalomasadisāni , idaṃ pana lokavajjaṃ , akusalacittaṃ tivedanan ’’ ti pāṭho .

Uyyuttasenāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā

Kenaci palibuddhassāti verikena vā issarena vā kenaci ruddhassa .

Senāparikkhepena vā parikkhepārahaṭṭhānena vā sañcaraṇaṭṭhānapariyantena vā paricchinditabbā .

Senāvāsasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Acelakavaggo pañcamo .

6. Surāpānavaggo

1. Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Surā ’’ tiV0.91 vā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti vā jānitvā pivane akusalamevāti likhitaṃ .

Akusalacittan ti yebhuyyena taṃ sandhāya kira vuttaṃ .

Atha kasmāM0.97 vinayaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ akusaleneva pātabbatāyā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .329) vuttanti ce ?

Sacittakapakkhe akusaleneva pātabbatāyāti .

Surāpānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā

Kāyasaṃsaggasaṅghādisesāpattibhāve samānepi bhikkhuniyāpi anupasampannepi dukkaṭaṃ , upasampanne eva pācittiyanti evaṃ puggalāpekkhaṃ dassetuṃ ‘‘ aṅgulipatodake pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .

Sati karaṇīyeti ettha purisaṃ sati karaṇīye āmasatoti adhippāyo , na itthiṃ .

Aṅgulipatodakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Cikkhallaṃ vā ’’ ti vacanato sakkharampi khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭameva .

Uparigopphake pācittiyaṃ , aññattha dukkaṭanti pācittiyavatthuatthavasena ‘‘ udake hasadhamme pācittiyan ’’ ti vuttaṃ .

Idaṃ saññāvimokkhaṃ ce , tikapācittiyaṃ kathaṃ ;

Kīḷitaṃva akīḷāti , micchāgāhena taṃ siyā .

EttāvatāV0.92 kathaṃ kīḷā , iti kīḷāyaṃ evāyaṃ ;

Akīḷāsaññī hotettha , vinayatthaṃ samādaye .

Ekantākusalo yasmā , kīḷāyābhiratamano ;

Tasmā akusalaṃ cittaṃ , ekamevettha labbhatīti .( vajira . ṭī . pācittiya 336);

Hasadhammasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā

TassaM0.98 vacanan ti ‘‘ ayaṃ ukkhittako vā vambhito vā garahito vā imassa vacanaṃ akataṃ bhavissatī ’’ ti anādariyaṃ karoti .

Dhamman ti kathāyaṃ dhammo nasseyya vā vinasseyya vā antaradhāyeyya vā , taṃ vā asikkhitukāmo anādariyaṃ karoti .

‘‘ Lokavajjaṃ atikkamitvā ‘ idaṃ amhākaṃ ācariyuggaho ’ ti vadantassa na vaṭṭatī ’’ ti ( vajira . ṭī . pācittiya 344) likhitaṃ .

Anādariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Jotisikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Visibbanāpekkho ’’ ti vuttattā aññassa vaṭṭati , aññesañca .

Jotinekamaneke vā , jālenti munayo saha ;

Eko sopeti nāneko , adhippāyavisesato .

Jotisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā

Morakkhimaṇḍalamaṅgulapiṭṭhīnan tiV0.93 na ekantato , adhikaṃ , orañcāti vadanti .

Ekakoṇepi vaṭṭati , evaṃ yattha katthaci ekabindupi vaṭṭatīti .

Dubbaṇṇakaraṇasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Ettha paribhogena kāyakammaṃ .

Apaccuddharaṇena vacīkammaṃ .

Vikappanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā

SasūcikeM0.99 sūcighare sūcigaṇanāya āpattiyoti porāṇā .

Apanidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Surāpānavaggo chaṭṭho .

7. Sappāṇakavaggo

1. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

Vatthugaṇanāya kammabandhagaṇanācetanāmāraṇānaṃ , na kammabandhagaṇanāya cetanāmāraṇā .

Ettha ekacetanāya bahupāṇakā marantīti ayaṃ vibhāgo veditabbo .

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā

Sappāṇakan tiV0.94 pāṇakānaṃ maraṇavasena pācittiyaṃ , na sappāṇakaudakaparibhogavasena pācittiyaṃ , tasmā eva ‘‘ paṇṇattivajjan ’’ ti vuttaṃ .

Asuddhacittattā pācittiyaṃ , suddhacitte anāpatti .

Padīpujjalane viya paṇṇattivajjatā vuttāti likhitaṃ .

Jale pakkhipanaṃ pubbaṃ , jalappavesanaṃ idaṃ ;

Evaṃ ubhinnaṃ nānāttaṃ , ñeyyaṃ ñāṇavatā sadāti .( vajira . ṭī . pācittiya 387)

Sappāṇakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā

Aññaṃ upasampādetīti –

Upajjhāyo sace sāmaṃ , kammavācañca sāveti ;

Kammaṃ ruhati icceke , neti vinayakovido .

DukkaṭaṃM0.100 vihitaṃ yasmā , ācariyassa gaṇassa ca ;

Tasmā bhinnāva ācariya-upajjhāyā visuṃ idhāti .

Ūnavīsativassasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā

Idha ekatoupasampannā , sikkhamānā , sāmaṇerīti imā tissopi saṅgahaṃ gacchanti , imāsaṃ pana tissannaṃ samayo rakkhati , ayamimāsaṃ , mātugāmassa ca visesoti veditabbaṃ .

Saṃvidhānasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ TaṃV0.95 diṭṭhiṃ appaṭinissaṭṭhenāti laddhinānāsaṃvāsakaṃ sandhāyā ’’ ti likhitaṃ .

Ticittan ti ettha vipākābyākatacittena sahaseyyaṃ kappeyyāti evamattho daṭṭhabbo .

Aññathā sacittakattā sikkhāpadassa kiriyābyākataṃ sandhāya na yujjati .

Ukkhittasambhogasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Ayaṃ samaṇuddeso pārājiko hoti .

Sace taṃ diṭṭhiṃ paṭinissajjati , saṅghassa ārocetvā saṅghānumatiyā pabbājetabbo ’’ ti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ , taṃ na yuttaṃ .

Daṇḍakammanāsanā hi idhādhippetā .

Yadi so pārājiko hoti , liṅganāsanā nāma siyā .

‘‘ Te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā ’’ ti ca diṭṭhi satthari asatthādidiṭṭhi na hoti .

Sace sā yassa uppajjati , so pārājiko hoti , tasmimpi evamevaM0.101 paṭipajjitabbaṃ , saṃvare atiṭṭhanto liṅganāsanāya nāsetabboti ( vajira . ṭī . pācittiya 428) ācariyassa takko .

Kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Sappāṇakavaggo sattamo .

8. Sahadhammikavaggo

4. Pahārasikkhāpadavaṇṇanā

Aṅgesu na mokkhādhippāyatā viya amaraṇādhippāyatā vattabbāti ce ?

Na vattabbā .

Kasmā ?

Yo bhikkhu sayaṃ pahāraṃ dātukāmo , so adhippāyena tassa maraṇe payogavirahovāti katvāV0.96 amaraṇādhikārattā kevalaṃ amaraṇādhippāyo eva soti tā viya tā na vuttā .

Mokkhādhippāyassa pana kopo natthi , tasmā anāpattīti vuttaṃ .

Pahārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā

Talameva talasattikaṃ .

‘‘ Pothanasamatthaṭṭhena sattikan ’’ ti eke .

Yasmā paharitukāmatāya paharato purimena pācittiyaṃ , kevalaṃ uccāretukāmatāya uggiraṇamatte kate iminā pācittiyaṃ .

Iminā pana virajjhitvā pahāro dinno , tasmā napaharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ .

Kimidaṃ dukkaṭaṃ pahārapaccayā , udāhu uggiraṇapaccayāti ?

Pahārapaccayā eva dukkaṭaṃ , purimaṃ uggiraṇapaccayā pācittiyanti sadukkaṭaṃ pācittiyaṃ yujjati .

Purimañhi uggiraṇaṃ , pacchā pahāro .

Na ca pacchimaṃ pahāraṃ nissāya purimaṃ uggiraṇaṃ anāpattivatthukaṃ bhavitumarahatīti no takkoti ( vajira . ṭī . pācittiya 456) ācariyo .

Talasattikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā

ParoM0.102 kukkuccaṃ uppādetu vā , mā vā , taṃ appamāṇaṃ .

‘‘ Kukkuccupādanan ’’ ti tatiyamaṅgaṃ tassa adhippāyavasena vuttanti veditabbaṃ .

Sañciccasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Upassutisikkhāpadavaṇṇanā

Upassutin ti yathā upakujjhaṃ ‘‘ samīpakujjhan ’’ ti vuccati , tathā upassuti ‘‘ samīpassutī ’’ ti veditabbā .

Yattha ṭhito suṇāti , taṃ ṭhānan ti attho .

Sutīti panettha paresaṃ vacanasaddo ca .

So hi suyyatīti suti nāma .

Upasuyyati vā etthāti upassuti .

Okāso hi suti nāma .

Imesaṃ sutvāti ettha ‘‘ vacanan ’’ ti pāṭhaseso .

SamuṭṭhānādīniV0.97 atītadvayasadisānīti na gahetabbāni .

Theyyasatthasamuṭṭhānaṃ .

Siyā kiriyaṃ gantvā savane .

Siyā akiriyaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ āgantvā vadantānaṃ ajānāpanavasena samuṭṭhānato .

‘‘ Saññāvimokkhaṃ , sacittakaṃ , lokavajjaṃ , kāyakammaṃ , vacīkammaṃ , akusalacittaṃ , dukkhavedanan ’’ ti likhitaṃ .

Upassutisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā

Appamattakavissajjanakena pana cīvaraṃ karontassa senāsanakkhandhakavaṇṇanāyaṃ ( cūḷava .328) vuttappabhedāni sūciādīni anapaloketvāpi dātabbāni .

Tato atirekaṃ dentena apalokanakammaṃ kātabbaṃ .

Evaṃ kataṃ pana apalokanaṃ kammalakkhaṇamevāti adhippāyo .

Evaṃ sabbattha kammalakkhaṇaṃ veditabbaṃ .

Gāmasīmāvihāresu osāraṇādīni saṅghakammāniyeva na vaṭṭanti .

Vissajjiyavebhaṅgiyāni pana vaṭṭanti .

‘‘ Saṅghassa santakan ’’ ti sāmaññato avatvā ‘‘ imasmiṃ vihāre saṅghassa santakan ’’ ti apaloketabbanti ca ,‘‘ samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana dukkhavedanan ’’ ti pāṭhoti ca likhitaṃ .

Kammappaṭibāhanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā

SannipātaṃM0.103 anāgantvā ce chandaṃ na deti , anāpattīti eke .

Dukkaṭanti eke dhammakammantarāyakaraṇādhippāyattā .

Chandaṃadatvāgamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

11. Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā

Akappiyena vāti suvaṇṇarajatamayamañcādinā .

Kappiyamañco sampaṭicchitabboti ‘‘ saṅghassa demā ’’ ti dinnaṃ sandhāya vuttaṃ , tehi pana ‘‘ vihārassa demā ’’ ti vutte suvaṇṇarajatamayādiakappiyamañcāpiV0.98 sampaṭicchitabbāti ca ,‘‘ arañjaro bahuudakagaṇhanako ’’ ti ca ,‘‘ saṅghikapaabhogena vāti sace ārāmikādayo paṭisāmetvā paṭidenti , paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti ca ,‘‘ kaṃsalohādibhājanaṃ saṅghassa dinnampi pārihāriyaṃ na vaṭṭatī ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .321) samantapāsādikāyaṃ vuttattā attano hatthena gahetvā paṭisāmituṃ na labhatīti ca ,‘‘ vedhako kāyabandhanassāti vadantī ’’ ti ca ,‘‘ hiṅgu hiṅguliharitālamanosilā añjanānī ’’ ti pāṭhoti ca ,‘‘ dārumayo vā … pe … apādakopi samuggo ’’ ti pāṭhoti ca ,‘‘ dārumayo tumboti dārumayo udakatumbo ’’ ti ca ,‘‘ thambhatulāsopānaphalakādīsū ’’ ti ca likhitaṃ .

Dubbalasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

12. Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā

Eko bhikkhu ukkhittakassa dātukāmo hoti , tassa dānaṃ nivāretvā aññassa dāpeti , anāpatti .

Tathā saddhādeyyavinipātanaṃ karontassa dāpeti , attano nissitakā itthannāmassa pattaṃ dātukāmā āpucchanti ,‘‘ visabhāgo eso , sabhāgassa dehī ’’ ti vadati .

Anāpatti attano bhārabhūtattā .

Tassa pana dātukāmaṃ aññassa dāpetiM0.104 , āpatti eva .

Sabbattha āpucchitvā dātukāmaṃ yathāsukhaṃ vicāretuṃ labhati .

Pariṇāmanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Sahadhammikavaggo aṭṭhamo .

9. Ratanavaggo

1. Antepurasikkhāpadavaṇṇanā

Asayanighareti parikkhittassa bahibhūtesu rukkhamūlādīsu .

‘‘ Sace khattiyova hoti , nābhisitto , abhisittova hoti , na khattiyo , rakkhatī ’’ ti ācariyo ‘‘ khattiyatā , abhisittatā ’’ tiV0.99 āpattiyā aṅgabhāvena vuttattā .

Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Antepurasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Ratanasikkhāpadavaṇṇanā

Sabbopi kathāmaggo bhaṇḍāgārikasīsena nikkhipanaṃ , gopanañca paṭikkhipitvā pavatto .

Ratanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Santaṃ bhikkhun ’’ ti ca ‘‘ anāpucchā ’’ ti ca ‘‘ tathārūpā accāyikāti ca imāti ettha tisso ’’ ti pāṭho .

‘‘ Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Vikālagāmappavesanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā

TaṃM0.105 assāti taṃ bhedanakaṃ assa pācittiyassa atthi paṭhamaṃ bhedanaṃ katvā pacchā desetabbattā .

Esa nayo itaresupi .

Vāsijaṭeti vāsidaṇḍake .

Sūcigharasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā

Aṭṭhaṅgulapādakan ti bhāvanapuṃsakaṃ .

Tulāsaṅghāte ṭhapanameva aṭṭakaraṇaṃ .

Mañcapīṭhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā

KiñcāpiV0.100 paṭilābheyeva pācittiyaṃ viya dissati , paribhoge eva pana āpatti daṭṭhabbā .

‘‘ Aññena kataṃ paṭilabhitvā paribhuñjati , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pāci .529) vacanaṃ ettha sādhakaṃ .

Tūlonaddhasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā

Kiñcāpi nisīdanassa jāti na dissati ettha , tathāpi cīvarakkhandhake anuññātattā ,‘‘ nava cīvarāni adhiṭṭhātabbānī ’’ ti ettha ca pariyāpannattā cīvarajāti evassa jātīti veditabbaṃ .

‘‘ Lābhe sadasaṃ , alābhe adasampi vaṭṭatī ’’ ti eke , taṃ na yuttaṃ ‘‘ nisīdanaṃ nāma sadasaṃ vuccatī ’’ ti ( pāci .531-532) tassa saṇṭhānaniyamanato .

Nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

Ratanavaggo navamo .

Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā