1. Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā
Aññatra
M0.48V0.44 supinantāti svāyaṃ dubbalavatthukattā cetanāya paṭisandhiṃ ākaḍḍhituṃ asamatthā , supine upaṭṭhitaṃ nimittañhi dubbalaṃ .Pavatte pana aññehi kusalākusalehi upatthambhitā vipākaṃ deti .
Kiñcāpi vipākaṃ deti , atha kho avisaye uppannattā abbohārikāva supinantacetanāti likhitaṃ .
Yaṃ panettha ‘‘ supine upaṭṭhitaṃ nimittañhi dubbalan ’’ ti vuttaṃ , taṃ anekantaṃ , na ca ārammaṇadubbalatāya cittappavatti dubbalā atītānāgatārammaṇāya , paññattārammaṇāya vā adubbalattā .
Tasmā dubbalavatthukattāti dubbalahadayavatthukattāti no takkoti ( vajira . ṭī . pārājika 236-237) ācariyo .
Avatthukatāya dubbalabhāvo yujjatīti ce ?
Na , avatthukāya bhāvanāpabhavāya atirekabalavasambhavato .
Bhāvanābalasamappitañhi cittaṃ arūpampi samānaṃ atibhārampi karajakāyaṃ gahetvā ekacittakkhaṇeneva brahmalokampi pāpetvā ṭhapeti , tappaṭibhāgaṃ anappitampi kāmāvacaracittaṃ karajakāyaṃ ākāse laṅghanasamatthaṃ karoti .
Kiṃ panettha taṃ anumānakaraṇaṃ ?
Yena cittasseva ānubhāvoti paññāyeyya cittānubhāvena ṭhapanalaṅghanādikiriyāvisesanibbattidassanato .
Pakaticittasamuṭṭhānarūpaṃ viya asaṃsaṭṭhattā , nikkhamanattā ca vatthisīsaṃ , kaṭi , kāyoti tidhā sukkassa ṭhānaṃ pakappenti ācariyā .
Sappavisaṃ viya taṃ daṭṭhabbaṃ , na ca vise ṭhānaniyamo , kodhavasena passantassa hoti .
Evamassa na ṭhānaniyamo , rāgavasena upakkamantassa hotīti no takkoti ācariyo .
‘‘ Dakasotaṃ anotiṇṇepī ’’ ti idaṃ ‘‘ otiṇṇamatte ’’ ti iminā virujjhatīti ce , taṃ dassetuṃ ‘‘ ṭhānato pana cutan ’’ tiādimāha .
Tassattho – nimitte upakkamaṃ katvā sukkaṃ ṭhānā cāvetvā puna vippaṭisāravasena dakasotorohaṇaṃ nivāretuṃ na sakkā , tathāpi adhivāsādhippāyena
V0.45 adhivāsetvā antarā dakasotato uddhaṃ nivāretuṃ asakkuṇeyyatāya ‘‘ bahi nikkhante vā ’’ ti vuttaṃ , tasmā ṭhānā cutañhi avassaṃM0.49 dakasotaṃ otaratīti aṭṭhakathāya adhippāyo .Tasmā ubhayaṃ sametīti gahetabbo .
Etthāha – kasmā imasmiṃ sikkhāpade ‘‘ yo pana bhikkhū ’’ tiādinā kārako na niddiṭṭhoti ?
Vuccate – adhippāyāpekkhāya bhāvato kārako na niddiṭṭho tassa sāpekkhabhāvadassanatthaṃ .
Kathaṃ ?
Kaṇḍuvanādiadhippāyacetanāvasena cetentassa kaṇḍuvanādiupakkamena upakkamantassa methunarāgavasena ūruādīsu dukkaṭavatthūsu , vaṇādīsu thullaccayavatthūsu ca upakkamantassa sukkavisaṭṭhiyā satipi na saṅghādiseso ‘‘ anāpatti bhikkhu na mocanādhippāyassā ’’ ti ( pārā .263) vacanato .
Tasmā tadatthadassanatthaṃ idha kārako na niddiṭṭho .
Aññathā ‘‘ yo pana bhikkhu sañcetanikaṃ sukkavisaṭṭhiṃ āpajjeyya , saṅghādiseso ’’ ti niddiṭṭhe kārake ‘‘ ceteti na upakkamati muccati , anāpattī ’’ ti ( pārā .262) vuttavacanavirodho .
Tathā ‘‘ sañcetanikāya sukkavisaṭṭhiyā aññatra supinantā saṅghādiseso ’’ ti bhumme niddiṭṭhepi so eva virodho hetvatthaniyamasiddhito .
Tasmā tadubhayampi vacanakkamaṃ avatvā ‘‘ sañcetanikā sukkavisaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādiseso ’’ ti vuttaṃ .
Tattha nimittatthe bhummavacanābhāvato hetvatthaniyamo na kato hoti .
Tasmiṃ akate sañcetanikā sukkavisaṭṭhi aññatra supinantā saṅghādisesoti , upakkame asati anāpattīti ayamattho dīpito hotīti veditabbaṃ .
Imasmiṃ sikkhāpade dve āpattisahassāni honti .
Kathaṃ ?
Attano hatthādibhede ajjhattarūpe rāgūpatthambhanavasena aṅgajāte kammaniyappatte ārogyatthāya nīlaṃ mocentassa ekā āpatti , ajjhattarūpe eva rāgūpatthambhe pītakādīnaṃ mocanavasena navāti dasa .
Evaṃ ‘‘ sukhatthāyā ’’ tiādīnaṃ navannaṃ vasenāti rāgūpatthambhe ajjhattarūpavasena sataṃ .
Evamevaṃ vaccappassāvavātauccāliṅgapāṇakadaṭṭhūpatthambhesu ca sataṃ sataṃ katvā sabbaṃ pañcasataṃ .
Yathā ajjhattarūpe pañcasataṃ , evaṃ bahiddhārūpe vā ajjhattabahiddhārūpe vā ākāse vā kaṭiṃ kampentoti dve sahassāni āpattiyo hontīti .
Sukkavissaṭṭhisikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .