Bhikkhunīpātimokkhavaṇṇanā

Pārājikakaṇḍaṃ

AbhilāpamattamevātiM0.109V0.104 ettha daharavasena ‘‘ bhante ’’ ti ca vuḍḍhavasena ‘‘ āvuso ’’ ti ca tattha duvidho abhilāpo , idha pana vuḍḍhadaharānaṃ ‘‘ ayyā ’’ ti ekameva .

Kāyasaṃsagge vuttanayenāti ettha tabbahulanayena kiriyasamuṭṭhānatā vuttā .

‘‘ Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjeyyā ’’ ti avatvā pana ‘‘ sādiyeyyā ’’ ti vuttattā akiriyatopi samuṭṭhātīti veditabbaṃ .

Yathā cettha , evaṃ heṭṭhā ‘‘ manussitthiyā tayo magge methunaṃ dhammaṃ paṭisevantassa āpatti pārājikassā ’’ tiādinā ( pārā .56) nayena kiriyasamuṭṭhānataṃ vatvā tadanantaraṃ ‘‘ bhikkhupaccatthikā manussitthiṃ bhikkhussa santikaṃ ānetvā vaccamaggena aṅgajātaṃ abhinisīdenti , so ce pavesanaṃ sādiyatī ’’ tiādinā ( pārā .58) nayena akiriyasamuṭṭhānassapi vuttattā paṭhamapārājikāyapi tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā veditabbā .

Na hi pavesanasādiyanādimhi kiriyasamuṭṭhānatā dissati .

AṅgajātacalanañcetthaV0.105 na sārato daṭṭhabbaṃ ‘‘ so ce pavesanaṃ na sādiyati , paviṭṭhaṃ na sādiyati , ṭhitaṃ na sādiyati , uddharaṇaṃ sādiyati , āpatti pārājikassā ’’ ti ( pārā .58) ettha ṭhitanasādiyane pakatiyāpi paripuṇṇacalanattā .

Sādiyanapaccayā paṭisevanacalanañcettha na dissatevāti tabbahulanayeneva kiriyasamuṭṭhānatā gahetabbā .

Apica bhikkhuniyāpi paṭhamapārājike tassa sādiyanassa sarūpena vuttattā tadanurūpavasena vibhaṅganayamanoloketvā ‘‘ kiriyasamuṭṭhāna ’’ micceva vuttaṃ .

Yathā cetesu tabbahulanayena kiriyasamuṭṭhānatā vuttā , tathā surādīnaṃ akusaleneva pātabbatā .

Itarathā ‘‘ yaṃ akusalenevaM0.110 āpajjati , ayaṃ lokavajjā , sesā paṇṇattivajjā ’’ ti vutte lokavajjapaṇṇattivajjānaṃ niyamalakkhaṇasiddhi hoti , tathā taṃ avatvā ‘‘ yassā sacittakapakkhe cittaṃ akusalameva hoti , ayaṃ lokavajjā , sesā paṇṇattivajjā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā ) vutte lokavajjavacanaṃ niratthakaṃ siyā vatthuajānanapakkhepi akusaleneva pātabbattā .

Yasmā tattha surāpānavītikkamassa akusalacittuppādo natthi , tasmā khandhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ .

Sāmaṇero jānitvāva pivanto sīlabhedaṃ āpajjati , na ajānitvā ’’ ti ( mahāva . aṭṭha .108) vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ vatthuajānanapakkhe pāṇātipātādīnaṃ siddhikaraakusalacittuppādasadise cittuppāde satipi sāmaṇero sīlabhedaṃ nāpajjatī ’’ ti .

Abhinivesavacanaṃ pāṇātipātādīhi samānagatikattā sāmaṇerānaṃ surāpānassa .

‘‘ Surāmerayime ’’ ti vatthuṃ jānitvā pātabbatādivasena vītikkamantassa akusalassa asambhavo natthi .

Tena vuttaṃ ‘‘ yassā sacittakapakkhe ’’ tiādi .

Kiñcettha – yuttivacanena arahantānaṃ appavisanato sacittakācittakapakkhesu akusalaniyamoti ce ?

Na , dhammatāvasena sekkhānampi appavisanato .

Acittakapakkhe akusalaniyamābhāvadassanatthaṃ supantassa mukhe pakkhittajalabindumiva surābinduādayo udāharitabbā .

Tabbahulanayena hi atthe gahite pubbenāparaṃ aṭṭhakathāya sameti saddhiṃ pāḷiyā cāti .

Ācariyāpi surāpāne akusalaniyamābhāvameva vadanti .

Ekacce pana kiriyasamuṭṭhānatā panassa tabbahulanayameva , na paṭhamapārājike .

Kathaṃ ?

Kāyasaṃsaggasikkhāpadaṃ paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ .

Ettha bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca kāyasaṃsaggabhāve sati bhikkhunī kāyaṅgaṃ acopayamānāpi citteneva adhivāseti , āpajjati , na evaṃ bhikkhu .

Bhikkhu pana copayamānova āpajjati , evameva paṭhamapārājikepi copane sati eva āpajjati , nāsati .

PavesanaṃV0.106 sādiyatīti ettha pavesanasādiyanaṃ nāma sevanacittuppādanaṃ , maggena vā maggappaṭipannampi icchanti .

Tassāpi kāyacalanaṃ ekantaṃ atthi eva .

Evaṃ santepi vīmaṃsitvā gahetabbanti vadantīti likhitaṃ

Pārājikavaṇṇanā niṭṭhitā .

Saṅghādisesakaṇḍaṃ

1. Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā

BhikkhunīnaṃM0.111V0.107 saṅghādisesaṃ patvā vuṭṭhānavidhayo sandassanatthaṃ ‘‘ ayaṃ bhikkhunī … pe … āpannā ’’ ti puggalaniyamaṃ katvā pārājikato adhippāyanti ‘‘ nissāraṇīyaṃ saṅghādisesan ’’ ti āpattināmaggahaṇañca kataṃ .

‘‘ Samuṭṭhānādīni paṭhamakathinasadisāni , idaṃ pana kiriyamevā ’’ ti pāṭho .

Ussayavādikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā

Katthaci agantvā nisinnaṭṭhāne eva nisīditvā karontiyā vācācittato , khaṇḍasīmādigatāya kāyavācācittato .

Corivuṭṭhāpikāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā

‘‘ Ābhogaṃ vinā ’’ ti vuttattā ābhoge sati anāpatti , imasmiṃ pana sikkhāpade samantapāsādikāyaṃ upacārātikkame āpatti vuttā , idha okkame .

Dvīsupi vuttaṃ atthato ekameva gāmantaragamanasaṅghādisesaṃ upacārassa sandhāya vuttattā .

Gaṇamhā ohīyanassa virodho .

‘‘ Araññe ’’ ti idaṃ atthavasena vuttaṃ , gāmantarepi hoti eva .

SikkhāpadāV0.108 buddhavarena vaṇṇitāti gāthāya vasena , aṭṭhakathāyampi gāmantarapariyāpannaṃ nadipāranti vuttaṃ .

Ekagāmantaragamanasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .

‘‘ ChādanapaccayāM0.112 pana dukkaṭaṃ āpajjatī ’’ ti idaṃ –

‘‘ Āpajjati garukaṃ sāvasesaṃ ;

Chādeti anādariyaṃ paṭicca ;

Na bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ ;

Pañhāmesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .481)–

Imāya virujjhati .

Tasmā pamādalekhā viya dissatīti gavesitabbo ettha attho .

Bhikkhūnaṃ mānattakathāyaṃ ‘‘ parikkhittassa vihārassa parikkhepato , aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . nigamanavaṇṇanā ) vuttaṃ , idha pana ‘‘ gāmūpacārato ca bhikkhūnaṃ vihārūpacārato ca dve leḍḍupāte ’’ tiādi vuttaṃ .

Tatra bhikkhūnaṃ vuttappakārappadesaṃ atikkamitvā gāmepi taṃ kammaṃ kātuṃ vaṭṭati , bhikkhunīnaṃ pana gāme na vaṭṭati .

Tasmā evaṃ vuttanti eke .

Apare pana bhikkhūnampi gāme na vaṭṭati .

Bhikkhuvihāro nāma pubbe eva gāmūpacāraṃ atikkamitvā ṭhito , tasmā gāmaṃ avatvā vihārūpacārameva heṭṭhā vuttaṃ .

Bhikkhunīnaṃ vihāro gāme eva vaṭṭati , na bahi , tasmā gāmūpacārañca vihārūpacārañca ubhayamevettha dassitaṃ .

Tasmā ubhayatthāpi atthato nānāttaṃ natthīti vadanti .

Yaṃ yujjati , taṃ gahetabbaṃ .

Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .

Nissaggiyakaṇḍaṃ

DutiyeM0.113V0.109 idha bhājāpitāya laddhacīvaraṃ nissaggiyaṃ hoti , taṃ vinayakammaṃ katvāpi attanā na labbhati .

Tatiye ‘‘ samuṭṭhānādīni adinnādānasadisāni , idaṃ pana dukkhavedanan ’’ ti pāṭho .

Catutthe paṭhamaṃ viññattaṃ alabhitvā aññaṃ tato ūnatarampi labheyya , nissaggiyameva aṅgasampattito .

Nissaggiyavaṇṇanā niṭṭhitā .

Pācittiyakaṇḍaṃ

1. Paṭhamavaggavaṇṇanā

PaṭhameM0.114V0.110 haritapattavaṇṇo haritako .

Cāpalasuṇaṃ amiñjako .

Aṅkuramattameva hi tassa hoti .

Palaṇḍukā dayo sabhāveneva vaṭṭanti .

Sūpasampākādī vināpi antamaso yāgubhattepi pakkhipituṃ vaṭṭatīti likhitaṃ ,‘‘ bhikkhuniyāpi gilānāya purebhattameva lasuṇaṃ kappati , na agilānāyā ’’ ti abhayagirīnaṃ uggahoti .

Dutiye ābādhapaccayā bhikkhunisaṅghaṃ āpucchitvā saṃharāpetuṃ vaṭṭati , bhikkhussa ettha ca lasuṇe ca dukkaṭaṃ .

Sattame ‘‘ samuṭṭhānādīni addhānamaggasikkhāpadasadisānī ’’ ti pāṭho .

Navame kuṭṭo nāma gharakuṭṭo .

Pākāro nāma parikkhepapākāro .

Chaḍḍitakhetteti purāṇakhette .

Saṅghasantake bhikkhussa chaḍḍetuṃ vaṭṭati saṅghapariyāpannattā .

Bhikkhunīnampi saṅghasantake bhikkhusaṅghasantake vuttanayeneva vaṭṭati .

Evaṃ santepi sāruppavasena kātabbanti likhitaṃ .

Dasame ‘‘ sayaṃ tāni vatthūni karontiyā ’’ tiādi idha sikkhāpade natthi .

Kasmā ?

Eḷakalomasamuṭṭhānattā .

Yadi evaṃ kasmā vuttanti ce ?

Suttānulomamahāpadesato .

Yadi naccādīni passituṃ vā suṇituṃ vā na labhati , pageva attanā kātunti nayato labbhamānattā vuttaṃ .

Itarathā mahāpadesā niratthakā siyuṃ .

‘‘ Evaṃ aññatthapi nayo netabbo .

Samuṭṭhānampi idha vuttamevaV0.111 aggahetvā chasamuṭṭhānavasena gahetabban ’’ ti ācariyā .

Idha vuttaṃ samuṭṭhānaṃ nāma mūlabhūtassa antarā vuttāpattiyā , tasmā eḷakalomasamuṭṭhānamevāti apare .

Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā , tato gantvā pana sabbiriyāpathehipi labhati .

Ārāme ṭhitāti pana ārāmapariyāpannāti attho .

Itarathā nisinnāpi na labheyyāti .

Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Dutiyavaggavaṇṇanā

PañcameM0.115 upacāro dvādasahattho .

‘‘ Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Sattame dhuvapaññatteti bhikkhunīnaṃ atthāya .

Kulānīti kulagharāni .

Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Tatiyavaggavaṇṇanā

Catutthe saṅghāṭiādivasena adhiṭṭhitānaṃ saṅghāṭicāraṃ .

Pañcame ‘‘ idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Chaṭṭhe aññasmiṃ parikkhāre dukkaṭan ti thālakādīnaṃ vā sappitelādīnaṃ vā aññatarasmiṃ .

Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Catutthavaggavaṇṇanā

Chaṭṭhe saṃsaṭṭhavihārasikkhāpade ‘‘ sesamettha paṭhamaariṭṭhasikkhāpade vuttavinicchayasadisamevā ’’ ti pāṭho .

Catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Pañcamavaggavaṇṇanā

‘‘ CittāgāraṃV0.112 nāma yattha katthaci manussānaṃ kīḷituṃ ramituṃ kataṃ hotī ’’ tiādinā ( pāci .979) pāḷiyaṃ vuttattā cittāgārādīni sabbesaṃ atthāya katāni , na rañño eva .

Sattame etena nissajjituṃ kappiyaṃ vuttaṃ .

‘‘ Nissajjitvā paribhuñjatī ’’ ti ( pāci .1007) pāḷi ca atthi .

‘‘ Samuṭṭhānādīni kathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Aṭṭhamepi esova pāṭho .

Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Chaṭṭhavaggavaṇṇanā

DasameM0.116 ‘‘ samuṭṭhānādīni kathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Chaṭṭhavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

8. Aṭṭhamavaggavaṇṇanā

Paṭhamadutiyatatiyesu ‘‘ gihigatā ’’ ti vā ‘‘ kumāribhūtā ’’ ti vā na vattabbā .

Vadanti ce , kammaṃ kuppati .

Ekādasame chandaṃ avissajjetvāti ‘‘ yathāsukhan ’’ ti avatvā .

Ettha pana ayaṃ vinicchayo –

‘‘ pārivāsikachandadānenā ’’ ti idaṃ uddharitvā ‘‘ vuṭṭhitāya parisāyā ’’ ti ( pāci .1168) padabhājanaṃ vuttaṃ .

Etassa pana samantapāsādikāyaṃ ‘‘ vuṭṭhitāya parisāyāti chandaṃ vissajjetvā kāyena vā vācāya vā chandavissajjanamattena vā vuṭṭhitāyā ’’ ti ( pāci . aṭṭha .1167) vuttaṃ .

Idha chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vuttaṃ .

Tasmā chandaṃ avissajjetvāva dvādasahatthapāse viharitvā puna sannipātakaraṇañca vaṭṭatīti likhitaṃ .

Aṭṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

9. Navamavaggavaṇṇanā

TatiyeV0.113 ‘‘ sesaṃ vuttanayena veditabbaṃ , idaṃ pana akusalacittan ’’ ti pāṭho .

Catutthe vuttanayenāti tatiye vuttanayena .

Ekādasame ‘‘ samuṭṭhānādīni kathinasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Dvādasame ‘‘ samuṭṭhānādīni padasodhammasadisāni , idaṃ pana kiriyākiriyan ’’ ti pāṭho .

Terasame ‘‘ saṃkaccikaṃ nāma adhakkhakaṃ ubbhanābhi , tassā paṭicchādanatthāyā ’’ ti ( pāci .1226) pāḷiyaṃ vuttattā idhāpi ‘‘ adhakkhakaubbhanābhisaṅkhātassa sarīrassa paṭicchādanatthan ’’ tiM0.117 pāṭho .

Aparikkhepe āpattiparicchedaṃ samantapāsādikavasena aggahetvā idha vuttanayena gahetabbanti likhitaṃ .

Navamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

Suddhapācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .

Samuṭṭhānavinicchayavaṇṇanā

Samuṭṭhānānaṃ vinicchaye pana giraggasamajjādīni ‘‘ acittakāni lokavajjānī ’’ ti vuttattā ‘‘ naccan ’’ ti vā ‘‘ gandhan ’’ ti vā ajānitvāpi dassanena , vilimpanena vā āpajjanato vatthuajānanacittena acittakāni .

‘‘ Naccan ’’ ti vā ‘‘ gandhan ’’ ti vā jānitvā passantiyā , vilimpantiyā vā akusalattā eva lokavajjāni .

Corivuṭṭhāpanādīni ‘‘ corī ’’ tiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇeyeva āpajjanattā sacittakāni .

Upasampadādīnaṃ ekantākusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni .

‘‘ Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggahetvā vatthujānanājānanatāya gahetabban ’’ ti likhitaṃ .

Adhippetattā saṅkhepato dassanābhāvā –

AcittakattaṃV0.114 dvidhā mataṃ , vatthupaṇṇattiaññāṇā ;

Vuttaṃ ñāṇaṃ dvidhā idha , sakanāmena aññātaṃ .

Paranāmañca jānanaṃ , vatthussekaṃ balakkāre ;

Ekadhā samacārike , tasmiṃ tappaṭibandhoti .

Paranāmena jānanaṃ , dvidhā muttādike ekaṃ ;

Ekaṃ lomādike matanti , ayaṃ bhedo veditabbo .

Sesamettha uttānaṃ , anuttānatthe vuttavinicchayattā na uddhaṭanti ;

Samuṭṭhānavinicchayavaṇṇanā niṭṭhitā .

Bhikkhunīpātimokkhavaṇṇanā niṭṭhitā .

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇaṭīkā niṭṭhitā .

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Issues

Select Version

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā

Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa-ṭīkā