3. Sabbavaggo
1. Sabbasuttavaṇṇanā
23. Sabbavaggassa paṭhame sabbaṃ vo , bhikkhaveti sabbaṃ nāma catubbidhaṃ – sabbasabbaṃ , āyatanasabbaṃ , sakkāyasabbaṃ , padesasabbanti .
Tattha –
‘‘ Na tassa addiṭṭhamidhaatthi kiñci ,
Atho aviññātamajānitabbaṃ ;
Sabbaṃ
V3.5 abhiññāsi yadatthi neyyaṃ ,
Tathāgato tena samantacakkhū ’’ ti .( mahāni .156; cūḷani . dhotakamāṇavapucchāniddeso 32; paṭi . ma .1.121)–
Idaṃ sabbasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbaṃ vo , bhikkhave , desessāmi , taṃ suṇāthā ’’ ti ( saṃ . ni .4.24) idaṃ āyatanasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo , bhikkhave , desessāmī ’’ ti ( ma . ni .1.1) idaṃ sakkāyasabbaṃ nāma .
‘‘ Sabbadhammesu vā pana paṭhamasamannāhāro uppajjati cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanodhātū ’’ ti idaṃ padesasabbaṃ nāma .
Iti pañcārammaṇamattaṃ padesasabbaṃ .
Tebhūmakadhammā sakkāyasabbaṃ .
Catubhūmakadhammā āyatanasabbaṃ .
Yaṃkiñci neyyaṃ sabbasabbaṃ .
Padesasabbaṃ sakkāyasabbaṃM3.5 na pāpuṇāti , sakkāyasabbaṃ āyatanasabbaṃ na pāpuṇāti , āyatanasabbaṃ sabbasabbaṃ na pāpuṇāti .
Kasmā ?
Sabbaññutaññāṇassa ayaṃ nāma dhammo ārammaṇaṃ na hotīti natthitāya .
Imasmiṃ pana sutte āyatanasabbaṃ adhippetaṃ .Paccakkhāyāti
P2.358 paṭikkhipitvā .
Vācāvatthukamevassāti , vācāya vattabbavatthumattakameva bhaveyya .
Imāni pana dvādasāyatanāni atikkamitvā ayaṃ nāma añño sabhāvadhammo atthīti dassetuṃ na sakkuṇeyya .Puṭṭho ca na sampāyeyyāti ,‘‘ katamaṃ aññaṃ sabbaṃ nāmā ’’ ti ?
Pucchito ,‘‘ idaṃ nāmā ’’ ti vacanena sampādetuṃ na sakkuṇeyya .
Vighātaṃ āpajjeyyāti dukkhaṃ āpajjeyya .
Yathā taṃ , bhikkhave , avisayasmin ti ettha tan ti nipātamattaṃ .
Yathāti kāraṇavacanaṃ , yasmā avisaye puṭṭhoti attho .
Avisayasmiñhi sattānaṃ vighātova hoti , kūṭāgāramattaṃ silaṃ sīsena ukkhipitvā gambhīre udake taraṇaṃ avisayo , tathā candimasūriyānaṃ ākaḍḍhitvā pātanaṃ , tasmiṃ avisaye vāyamanto vighātameva āpajjati , evaṃ imasmimpi avisaye vighātameva āpajjeyyāti adhippāyo .
2. Pahānasuttavaṇṇanā
24. Dutiye sabbappahānāyāti sabbassa pahānāya .
Cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitan ti cakkhusamphassaṃ mūlapaccayaṃ katvā uppannā sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanajavanavedanā .
Cakkhuviññāṇasampayuttāya
V3.6 pana vattabbameva natthi .
Sotadvārādivedanāpaccayādīsupi eseva nayo .Ettha pana manoti bhavaṅgacittaṃ .
Dhammāti ārammaṇaṃ .
Manoviññāṇan ti sahāvajjanakajavanaṃ .
Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso .
Vedayitan ti sahāvajjanavedanāya javanavedanā .
Bhavaṅgasampayuttāya pana vattabbameva natthi .
Āvajjanaṃ bhavaṅgato amocetvā manoti sahāvajjanena bhavaṅgaṃ daṭṭhabbaṃ .
Dhammāti ārammaṇaṃ .
Manoviññāṇan ti javanaviññāṇaṃ .
Manosamphassoti bhavaṅgasahajāto samphasso .
Vedayitan ti javanasahajātā vedanā .
Sahāvajjanena bhavaṅgasahajātāpi vaṭṭatiyeva .
Yā panettha desanā anusiṭṭhiāṇā , ayaṃ paṇṇatti nāmāti .
3. Abhiññāpariññāpahānasuttavaṇṇanā
25. Tatiye
M3.6P2.359 sabbaṃ abhiññā pariññā pahānāyāti sabbaṃ abhijānitvā parijānitvā pajahanatthāya .Abhiññā pariññā pahātabban ti abhijānitvā parijānitvā pahātabbaṃ .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .
4. Paṭhamaaparijānanasuttavaṇṇanā
26. Catutthe anabhijānaṃ aparijānaṃ avirājayaṃ appajahan ti anabhijānanto aparijānanto avirājento appajahanto .
Ettha ca avirājentoti avigacchāpento .
Iti imasmiṃ sutte tissopi pariññā kathitā honti .
‘‘ Abhijānan ’’ ti hi vacanena ñātapariññā kathitā ,‘‘ parijānan ’’ ti vacanena tīraṇapariññā ,‘‘ virājayaṃ pajahan ’’ ti dvīhi pahānapariññāti .
5. Dutiyaaparijānanasuttavaṇṇanā
27. Pañcame cakkhuviññāṇaviññātabbā dhammāti heṭṭhā gahitarūpameva gahetvā dasseti .
Heṭṭhā vā āpāthagataṃ gahitaṃ , idha anāpāthagataṃ .
Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ – heṭṭhā āpāthagatampi anāpāthagatampi gahitameva , idha pana cakkhuviññāṇasampayuttā tayo khandhā .
Te hi cakkhuviññāṇena
V3.7 saha viññātabbattā ‘‘ cakkhuviññāṇaviññātabbā ’’ ti vuttā .
Sesapadesupi eseva nayo .6. Ādittasuttavaṇṇanā
28. Chaṭṭhe gayāsīseti gayāgāmassa hi avidūre gayāti ekā pokkharaṇīpi atthi nadīpi , gayāsīsanāmako hatthikumbhasadiso piṭṭhipāsāṇopi , yattha bhikkhusahassassapi okāso pahoti , bhagavā tattha viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ gayāsīse ’’ ti .
Bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesi .
‘‘ bhikkhū āmantesīti tesaṃ sappāyadhammadesanaṃ vicinitvā taṃ desessāmīti āmantesī ’’ ti .
Tattha ādittan ti padittaṃ sampajjalitaṃ .
Sesaṃ vuttanayameva .
Iti imasmiṃ sutte dukkhalakkhaṇaṃ kathitaṃ .
7. Addhabhūtasuttavaṇṇanā
29. Sattame addhabhūtan ti adhibhūtaṃ ajjhotthaṭaṃ , upaddutanti attho .
Imasmimpi sutte dukkhalakkhaṇameva kathitaṃ .
8. Samugghātasāruppasuttavaṇṇanā
30. Aṭṭhame sabbamaññitasamugghātasāruppan ti sabbesaṃ taṇhāmānadiṭṭhimaññitānaṃ samugghātāya anucchavikaṃ .
Idhāti imasmiṃ sāsane .
Cakkhuṃ na maññatīti cakkhuṃ
P2.364 ahanti vā mamanti vā paroti vā parassāti vā na maññati .
Cakkhusmiṃ na maññatīti ahaṃ cakkhusmiṃ , mama kiñcanapalibodho cakkhusmiṃ paro cakkhusmiṃ , parassa kiñcanapalibodho cakkhusminti na maññati .
Cakkhuto na maññatīti ahaṃ cakkhuto niggato , mama kiñcanapalibodho cakkhuto niggato , paro cakkhuto niggato , parassa kiñcanapalibodho cakkhutoV3.11 niggatoti evampi na maññati , taṇhāmānadiṭṭhimaññanānaṃ ekampi na uppādetīti attho .
Cakkhuṃ meti na maññatīti mama cakkhūti na maññati , mamattabhūtaṃ taṇhāmaññanaṃ na uppādetīti attho .Sesaṃ uttānamevāti .
Imasmiṃ sutte catucattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā .
9. Paṭhamasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā
31. Navame
M3.11 samugghātasappāyāti samugghātassa upakārabhūtā .Tato taṃ hoti aññathāti tato taṃ aññenākārena hoti .
Aññathābhāvī bhavasatto loko bhavamevābhinandatīti aññathābhāvaṃ vipariṇāmaṃ upagamanena aññathābhāvī hutvāpi bhavesu satto laggo lagito palibuddho ayaṃ loko bhavaṃyeva abhinandati .
Yāvatā , bhikkhave , khandhadhātuāyatanan ti , bhikkhave , yattakaṃ idaṃ khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni cāti khandhadhātuāyatanaṃ .
Tampi na maññatīti sabbampi na maññatīti heṭṭhā gahitameva saṃkaḍḍhitvā puna dasseti .
Imasmiṃ sutte aṭṭhacattālīsāya ṭhānesu arahattaṃ pāpetvā vipassanā kathitā .
10. Dutiyasamugghātasappāyasuttavaṇṇanā
32. Dasame etaṃ mamātiādīhi tīhi tīhi padehi taṇhāmānadiṭṭhigāhe dassetvā tiparivaṭṭanayena desanā katā .
Paṭipāṭiyā pana tīsupi imesu suttesu saha vipassanāya cattāropi maggā kathitāti .
Sabbavaggo tatiyo .