7. Migajālavaggo
1. Paṭhamamigajālasuttavaṇṇanā
63. Migajālavaggassa paṭhame
V3.13 cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā .
Sotaviññeyyā dīsupi eseva nayo .
Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontuM3.13 mā vā , iṭṭhārammaṇabhūtāti attho .
Kantāti kamanīyā .
Manāpāti manavaḍḍhanakā .
Piyarūpāti piyajātikā .
Kāmūpasaṃhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasaṃhitā rajanīyāti rañjanīyā , rāguppattikāraṇabhūtāti attho .Nandīti taṇhānandī .
Saṃyogoti saṃyojanaṃ .
Nandisaṃyojanasaṃyuttoti nandībandhanena baddho .
Araññavanapatthānīti araññāni ca vanapatthāni ca .
Tattha kiñcāpi abhidhamme nippariyāyena ‘‘ nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti ( vibha .529) vuttaṃ , tathāpi yaṃ taṃ ‘‘ pañcadhanusatikaṃ pacchiman ’’ ti ( pārā .654) araññakaṅganipphādakaṃ senāsanaṃ vuttaṃ , tadeva adhippetanti veditabbaṃ .
Vanapatthan ti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ , yattha na kasīyati na vapīyati .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacanaṃ .
Vanapatthanti vanasaṇḍānametaṃ , vanapatthanti bhiṃsanakānametaṃ , vanapatthanti salomahaṃsānametaṃ , vanapatthanti pariyantānametaṃ , vanapatthanti amanussūpacārānaṃ senāsanānametaṃ
P2.367 adhivacanan ’’ ti ( vibha .531).
Ettha ca pariyantānanti imaṃ ekaṃ pariyāyaṃ ṭhapetvā sesapariyāyehi vanapatthāni veditabbāni .
Pantānīti pariyantāni atidūrāni .
Appasaddānīti udukkhalamusaladārakasaddādīnaṃ abhāvena appasaddāni .
Appanigghosānīti tesaṃ tesaṃ ninnādamahānigghosassa abhāvena appanigghosāni .
Vijanavātānīti sañcaraṇajanassa sarīravātavirahitāni .
Manussarāhasseyyakānīti manussānaṃ rahokammassa anucchavikāni .
Paṭisallānasāruppānīti nilīyanasāruppāni .2. Dutiyamigajālasuttavaṇṇanā
64. Dutiye
V3.14 nandinirodhā dukkhanirodhoti taṇhānandiyā nirodhena vaṭṭadukkhassa nirodho .3-5.
Paṭhamasamiddhimārapañhāsuttādivaṇṇanā
65-67.
Tatiye
M3.14 samiddhīti attabhāvassa samiddhatāya evaṃ laddhanāmo .
Tassa kira therassa attabhāvo abhirūpo ahosi pāsādiko , ukkhittamālāpuṭo viya alaṅkatamālāgabbho viya ca sabbākārapāripūriyā samiddho .
Tasmā samiddhitveva saṅkhaṃ gato .Māroti maraṇaṃ pucchati .
Mārapaññattīti māroti paññatti nāmaṃ nāmadheyyaṃ .
Atthi tattha māro vā mārapaññatti vāti tattha maraṇaṃ vā maraṇanti idaṃ nāmaṃ vā atthīti dasseti .
Catutthaṃ uttānameva , tathā pañcamaṃ .
6. Samiddhilokapañhāsuttavaṇṇanā
65-67.
Tatiye
M3.14 samiddhīti attabhāvassa samiddhatāya evaṃ laddhanāmo .
Tassa kira therassa attabhāvo abhirūpo ahosi pāsādiko , ukkhittamālāpuṭo viya alaṅkatamālāgabbho viya ca sabbākārapāripūriyā samiddho .
Tasmā samiddhitveva saṅkhaṃ gato .
Māroti maraṇaṃ pucchati .
Mārapaññattīti māroti paññatti nāmaṃ nāmadheyyaṃ .
Atthi tattha māro vā mārapaññatti vāti tattha maraṇaṃ vā maraṇanti idaṃ nāmaṃ vā atthīti dasseti .Catutthaṃ uttānameva , tathā pañcamaṃ .
6. Samiddhilokapañhāsuttavaṇṇanā
65-67.
Tatiye
M3.14 samiddhīti attabhāvassa samiddhatāya evaṃ laddhanāmo .
Tassa kira therassa attabhāvo abhirūpo ahosi pāsādiko , ukkhittamālāpuṭo viya alaṅkatamālāgabbho viya ca sabbākārapāripūriyā samiddho .
Tasmā samiddhitveva saṅkhaṃ gato .
Māroti maraṇaṃ pucchati .
Mārapaññattīti māroti paññatti nāmaṃ nāmadheyyaṃ .
Atthi tattha māro vā mārapaññatti vāti tattha maraṇaṃ vā maraṇanti idaṃ nāmaṃ vā atthīti dasseti .Catutthaṃ uttānameva , tathā pañcamaṃ .
6. Samiddhilokapañhāsuttavaṇṇanā
68. Chaṭṭhe
P2.368 lokoti lujjanapalujjanaṭṭhena loko .
Iti migajālattherassa āyācanasuttato paṭṭhāya pañcasupi suttesu vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ .7. Upasenaāsīvisasuttavaṇṇanā
69. Sattame sītavaneti evaṃnāmake susānavane .
Sappasoṇḍikapabbhāreti sappaphaṇasadisatāya evaṃladdhanāme pabbhāre .
Upasenassāti dhammasenāpatino kaniṭṭhabhātikaupasenattherassa .
Āsīviso patito hotīti thero kira katabhattakicco mahācīvaraṃ gahetvā leṇacchāyāya mandamandena vātapānavātena bījiyamāno nisīditvā dupaṭṭanivāsane sūcikammaṃ karoti .
Tasmiṃ khaṇe leṇacchadane dve āsīvisapotakā kīḷanti .
Tesu eko patitvā therassa aṃsakūṭe avatthāsi .
So ca phuṭṭhaviso hoti .
Tasmā patitaṭṭhānato paṭṭhāya therassa kāye dīpasikhā viya vaṭṭiṃ pariyādiyamānamevassa visaṃ otiṇṇaṃ .
Thero visassa tathāgamanaṃ disvā kiñcāpi taṃ patitamattameva yathāparicchedena gataṃ , attano pana iddhibalena ‘‘ ayaṃ attabhāvo leṇe mā vinassatū ’’ ti
V3.15 adhiṭṭhahitvā bhikkhū āmantesi .Purāyaṃ kāyo idheva vikiratīti yāva na vikirati , tāva naṃ bahiddhā nīharathāti attho .
Aññathattan ti aññathābhāvaṃ .
Indriyānaṃ vā vipariṇāman ti cakkhusotādīnaṃ indriyānaṃ
M3.15 pakativijahanabhāvaṃ .Tattheva vikirīti bahi nīharitvā ṭhapitaṭṭhāne mañcakasmiṃyeva vikiri .
8. Upavāṇasandiṭṭhikasuttavaṇṇanā
70. Aṭṭhame rūpappaṭisaṃvedīti nīlapītādibhedaṃ ārammaṇaṃ vavatthāpento rūpaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti , tasmā rūpappaṭisaṃvedī nāma hoti .
Rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa atthibhāveneva pana rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma , tasmā rūparāgappaṭisaṃvedīti vuccati .
Sandiṭṭhikotiādīni visuddhimagge vuttatthāneva .
No
P2.369 ca rūparāgappaṭisaṃvedīti kilesassa natthibhāveneva na rūparāgaṃ paṭisaṃviditaṃ karoti nāma , tasmā ‘‘ no ca rūparāgappaṭisaṃvedī ’’ ti vuccati .Imasmiṃ sutte sekhāsekhānaṃ paccavekkhaṇā kathitā .
9. Paṭhamachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
71. Navame phassāyatanānan ti phassākarānaṃ .
Avusitan ti avuṭṭhaṃ .
Ārakāti dūre .
Etthāhaṃ , bhante , anassasan ti , bhante , ahaṃ ettha anassasiṃ , naṭṭho nāma ahanti vadati .
Bhagavā –
‘‘ ayaṃ bhikkhu ‘ ahaṃ nāma imasmiṃ sāsane naṭṭho ’ ti vadati , kinnu khvassa aññesu dhātukammaṭṭhāna-kasiṇakammaṭṭhānādīsu abhiyogo atthī ’’ ti cintetvā , tampi apassanto –
‘‘ kataraṃ nu kho kammaṭṭhānaṃ imassa sappāyaṃ bhavissatī ’’ ti cintesi .
Tato ‘‘ āyatanakammaṭṭhānameva sappāyan ’’ ti disvā taṃ kathento taṃ kiṃ maññasi bhikkhūtiādimāha .
Sādhūti tassa byākaraṇe sampahaṃsanaṃ .
Esevanto dukkhassāti ayameva vaṭṭadukkhassanto paricchedo , nibbānanti attho .
10. Dutiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
72. Dasame anassasan ti nassasiṃ , naṭṭho nāmamhi icceva attho .
Āyatiṃ apunabbhavāyāti
V3.16 ettha āyatiṃ apunabbhavo nāma nibbānaṃ , nibbānatthāya pahīnaṃ bhavissatīti attho .11. Tatiyachaphassāyatanasuttavaṇṇanā
73. Ekādasame
M3.16 anassasan ti naṭṭho , panassasan ti atinaṭṭho .Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti .
Migajālavaggo sattamo .