Issues
Select Version
(SN)Saḷāyatanavaggo
(SN)Saḷāyatanavaggo

Saḷavaggo

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Saḷavaggo

1. Adantaaguttavaṇṇanā

94. SaḷavaggassaV3.27 paṭhame adantāti adamitā . Aguttāti agopitā . Arakkhitāti na rakkhitā . Asaṃvutāti apihitā . Dukkhādhivāhā hontīti nerayikādibhedaṃ adhikadukkhaṃ āvahanakā honti .
Sukhādhivāhā hontīti jhānamaggaphalapabhedaṃ adhikasukhaṃ āvahanakā honti . Adhivahātipi pāṭho , esevattho .
Saḷevāti cha eva .
Asaṃvuto yattha dukkhaṃ nigacchatīti yesu āyatanesu saṃvaravirahito dukkhaṃ pāpuṇāti .
Tesañca ye saṃvaraṇaṃ avedisun ti ye tesaṃ āyatanānaṃ saṃvaraṃ vindiṃsu paṭilabhiṃsu .
Viharantānavassutāti viharanti anavassutā atintā .
Asāditañca sādun ti assādavantañca madhurañca .
Phassadvayaṃ sukhadukkhe upekkheti sukhaphassañca dukkhaphassañcāti idaṃ phassadvayaṃ upekkhe , upekkhāmevettha uppādeyyāti attho . Phassadvayaṃ sukhadukkhaṃ upekkhoti vā pāṭho , phassahetukaṃ sukhadukkhaṃ upekkho , sukhe anurodhaṃ dukkhe ca virodhaṃ anuppādento upekkhako bhaveyyātipi attho .
AnānuruddhoP2.382 aviruddho kenacīti kenaci saddhiṃ neva anuruddho na viruddho bhaveyya .
Papañcasaññāti kilesasaññāya papañcasaññā nāma hutvā .
Itarītarā narāti lāmakasattā papañcayantā upayantīti papañcayamānā vaṭṭaṃ upagacchanti .
Saññinoti sasaññā sattā . Manomayaṃ gehasitañca sabban ti sabbameva pañcakāmaguṇagehanissitaṃ manomayaṃ vitakkaṃ .
Panujjāti panuditvā nīharitvā . Nekkhammasitaṃ irīyatīti dabbajātiko bhikkhu nekkhammasitaṃ iriyena irīyati .
Chassu yadāM3.28 subhāvitoti chasu ārammaṇesu yadā suṭṭhu bhāvito .
Phuṭṭhassa cittaṃ na vikampateV3.28 kvacīti sukhaphassena vā dukkhaphassena vā phuṭṭhassa kismiñci cittaṃ na kampati na vedhati .
Bhavattha jātimaraṇassa pāragāti jātimaraṇānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gamakā hotha .

2. Mālukyaputtasuttavaṇṇanā

95. Dutiye mālukyaputtoti mālukyabrāhmaṇiyā putto .
Etthāti etasmiṃ tava ovādāyācane . Iminā theraṃ apasādetipi ussādetipi . Kathaṃ ? Ayaṃ kira daharakāle rūpādīsu pamajjitvā pacchā mahallakakāle araññavāsaṃ patthento kammaṭṭhānaṃ yācati . Atha bhagavā ‘‘ ettha dahare kiṃ vakkhāma ? Mālukyaputto viya tumhepi taruṇakāle pamajjitvā mahallakakāle araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kareyyāthā ’’ ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ apasādeti nāma . Yasmā pana thero mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kātukāmo , tasmā bhagavā ‘‘ ettha dahare kiṃ vakkhāma ? Ayaṃ amhākaṃ mālukyaputtoP2.383 mahallakakālepi araññaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ kattukāmo kammaṭṭhānaṃ yācati , tumhe nāma taruṇakālepi vīriyaṃ na karothā ’’ ti iminā adhippāyena bhaṇanto theraṃ ussādeti nāma . Yatra hi nāmāti yo nāma .
Kiñcāpāhan ti kiñcāpi ‘‘ ahaṃ mahallako ’’ ti ñātaṃ . Yadi ahaṃ mahallako , mahallako samānopi sakkhissāmi samaṇadhammaṃ kātuṃ , desetu me , bhante , bhagavāti adhippāyena mahallakabhāvaṃ anuggaṇhanto ovādañca pasaṃsanto evamāha .
Adiṭṭhā adiṭṭhapubbāti imasmiṃ attabhāve adiṭṭhā atītepi adiṭṭhapubbā . Na ca passasīti etarahipi na passasi . Na ca te hoti passeyyan ti evaṃ samannāhāropi te yattha natthi , api nu te tattha chandādayo uppajjeyyunti pucchati .
Diṭṭhe diṭṭhamattan ti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati . Cakkhuviññāṇañhi rūpe rūpamattameva passati , na niccādisabhāvaṃ , iti sesaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva cittaṃ bhavissatīti attho . Atha vāM3.29 diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ , rūpe rūpavijānanantiV3.29 attho . Mattāti pamāṇaṃ , diṭṭhaṃ mattā assāti diṭṭhamattaṃ , cittaṃ , cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho . Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā āpāthagatarūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati , evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva javanaṃ bhavissati , cakkhuviññāṇapamāṇeneva javanaṃ ṭhapessāmīti . Atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ , diṭṭhe diṭṭhamattaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ . Yathā taṃ na rajjati , na dussati , na muyhati , evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi , nāhaṃ taṃ pamāṇaṃ atikkamitvāP2.384 rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti ayamettha attho . Eseva nayo sutamutesu . Viññāte viññātamattan ti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ , tasmiṃ viññāte viññātamattanti āvajjanapamāṇaṃ . Yathā āvajjanena na rajjati na dussati na muyhati , evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanapamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho .
Yatoti yadā . Tatoti tadā . Na tenāti tena rāgena vā ratto , dosena vā duṭṭho , mohena vā mūḷho na bhavissati .
Tato tvaṃ mālukyaputta na tatthāti yadā tvaṃ tena rāgena vā dosamohehi vā ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi , tadā tvaṃ na tattha tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā paṭibaddho allīno patiṭṭhito nāma bhavissasi .
Nevidhātiādi vuttatthameva .
Sati muṭṭhāti sati naṭṭhā . Tañca ajjhosāti taṃ ārammaṇaṃ gilitvā .
Abhijjhā ca vihesā cāti abhijjhāya ca vihiṃsāya ca . Atha vā ‘‘ tassa vaḍḍhantī ’’ ti padenāpi saddhiṃ yojetabbaṃ , abhijjhā ca vihesā cāti imepi dve dhammā tassa vaḍḍhantīti attho . Cittamassūpahaññatīti abhijjhāvihesāhi assa cittaṃ upahaññati .
Ācinatoti ācinantassa . Ārā nibbāna vuccatīti evarūpassa puggalassa nibbānaṃ nāma dūre pavuccati .
Ghatvāti ghāyitvā .
Bhotvāti bhutvā sāyitvāM3.30 lehitvā .
Phussāti phusitvā .
Paṭissatoti paṭissatisaṅkhātāyaV3.30 satiyā yutto .
Sevato cāpi vedanan ti catumaggasampayuttaṃ nibbattitalokuttaravedanaṃ sevantassa . Khīyatīti khayaṃ gacchati . Kiṃ taṃ ? Dukkhampi kilesajātampi .
Aññataroti asītiyā mahāsāvakānaṃ abbhantaro eko .
Iti imasmiṃ sutte gāthāhipi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ .

3. Parihānadhammasuttavaṇṇanā

96. Tatiye parihānadhamman ti parihānasabhāvaṃ . Abhibhāyatanānīti abhibhavitāni āyatanāni .
Sarasaṅkappāti ettha sarantīti sarā , dhāvantīti attho . Sarā caP2.385 te saṅkappā ca sarasaṅkappā . Saṃyojaniyāti bandhaniyā bandhanassa paccayabhūtā .
Tañce bhikkhūti taṃ evaṃ uppannaṃ kilesajātaṃ , taṃ vā ārammaṇaṃ . Adhivāsetīti citte āropetvā vāseti . Nappajahatīti chandarāgappahānena na pajahati . Evaṃ sabbapadehi yojetabbaṃ .
Abhibhāyatanañhetaṃ vuttaṃ bhagavatāti etaṃ buddhena bhagavatā abhibhavitaṃ āyatananti kathitaṃ .
Idha dhammaṃ pucchitvā vibhajantena puggalena dhammo dassito .

4. Pamādavihārīsuttavaṇṇanā

97. Catutthe asaṃvutassāti apihitassa na pidahitvā sañchāditvā ṭhapitassa .
Byāsiñcatīti viāsiñcati , kilesatintaṃ hutvā vattati .
Pāmojjan ti dubbalapīti .
Pītīti balavapīti .
Passaddhīti darathapassaddhi .
Dhammā na pātubhavantīti samathavipassanādhammā na uppajjanti .
Imasmiṃ sutte puggalaṃ pucchitvā vibhajantena dhammena puggalo dassito .

5. Saṃvarasuttavaṇṇanā

98. Pañcame kathañca , bhikkhave , asaṃvaroti idaṃ maggakusalassa vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇheyyāsīti paṭhamaṃ pahātabbamaggakkhānaṃ viya uddesakkamena avatvā desanākusalatāya paṭhamaṃ pahātabbadhammakkhānavasena vuttanti veditabbaṃ . Idha dhammaṃ pucchitvā dhammova vibhatto .

6. Samādhisuttavaṇṇanā

99. ChaṭṭheV3.31M3.31 samādhin ti cittekaggataṃ . Idañhi suttaṃ cittekaggatāya parihāyamāne disvā ,‘‘ imesaṃ cittekaggataṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī ’’ ti ñatvā kathitaṃ .

7. Paṭisallānasuttavaṇṇanā

100. SattameP2.386 paṭisallānan ti kāyavivekaṃ . Idañhi suttaṃ kāyavivekena parihāyamāne disvā ,‘‘ imesaṃ kāyavivekaṃ labhantānaṃ kammaṭṭhānaṃ phātiṃ gamissatī ’’ ti ñatvā kathitaṃ .
8-9. Paṭhamanatumhākaṃsuttādivaṇṇanā
101-102. Aṭṭhamaṃ upamāya parivāretvā kathite bujjhanakānaṃ , navamaṃ suddhikavaseneva bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ . Attho pana ubhayatthāpi khandhiyavagge vuttanayeneva veditabbo .

10. Udakasuttavaṇṇanā

101-102. Aṭṭhamaṃ upamāya parivāretvā kathite bujjhanakānaṃ , navamaṃ suddhikavaseneva bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena vuttaṃ . Attho pana ubhayatthāpi khandhiyavagge vuttanayeneva veditabbo .

10. Udakasuttavaṇṇanā

103. Dasame udako sudan ti ettha sudan ti nipātamattaṃ . Udakoti tassa nāmaṃ .
Idaṃ jātu vedagūti ettha idan ti nipātamattaṃ . Atha vā idaṃ mama vacanaṃ suṇāthāti dīpento evamāha . Jātu vedagūti ahaṃ ekaṃseneva vedagū , vedasaṅkhātena ñāṇena neyyesu gato , vedaṃ vā gato adhigato , paṇḍitohamasmīti attho . Sabbajīti ekaṃsena sabbavaṭṭaṃ jinitvā abhibhavitvā ṭhitosmīti vadati . Apalikhataṃ gaṇḍamūlan ti apalikhataṃ dukkhamūlaṃ . Palikhaṇin ti palikhataṃ mayā , khanitvā ṭhitosmīti dīpeti .
Mātāpettikasambhavassāti mātito ca pitito ca nibbattena mātāpettikena sukkasoṇitena sambhūtassa . Odanakummāsūpacayassāti odanena ceva kummāsena ca upacitassa vaḍḍhitassa . Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti ettha ayaṃ kāyo hutvā abhāvaṭṭhena aniccadhammoV3.32 , duggandhavighātatthāya tanuvilepanena ucchādanadhammo , aṅgapaccaṅgābādhavinodanatthāya khuddakasambāhanenaP2.387 parimaddanadhammo , daharakāleM3.32 vā ūrūsu sayāpetvā gabbhavāsena dussaṇṭhitānaṃ tesaṃ tesaṃ aṅgānaṃ saṇṭhānasampādanatthaṃ añchanapīḷanādīnaṃ vasena parimaddanadhammo , evaṃ pariharitopi ca bhedanaviddhaṃsanadhammo bhijjati ceva vikirati ca , evaṃ sabhāvoti attho . Tattha mātāpettikasambhavaodanakummāsūpacayaparimaddanapadehi vaḍḍhi kathitā , aniccabhedanaviddhaṃsanapadehi parihāni . Purimehi vā tīhi samudayo , pacchimehi atthaṅgamoti . Evaṃ cātumahābhūtikassa kāyassa vaḍḍhiparihāninibbattibhedā dassitā .
Saḷavaggo dasamo .
Dutiyo paṇṇāsako .