4. Channasuttavaṇṇanā
87. Catutthe
M3.18 channoti evaṃnāmako thero , na abhinikkhamanaṃ nikkhantathero .Paṭisallānāti phalasamāpattito .
Gilānapucchakāti gilānupaṭṭhākā .
Gilānupaṭṭhānaṃ nāma buddhapasatthaṃ buddhavaṇṇitaṃ , tasmā evamāha .
Sīsaveṭhaṃ dadeyyāti sīse veṭhanaṃ sīsaveṭhaṃ , tañca dadeyya .
Satthan ti jīvitahārakasatthaṃ .
Nāvakaṅkhāmīti na icchāmi .
Pariciṇṇoti paricarito .
Manāpenāti manavaḍḍhanakena kāyakammādinā .
Ettha ca satta sekhā paricaranti nāma , arahā paricārī nāma , bhagavā pariciṇṇo nāma .
Etañhi , āvuso , sāvakassa patirūpan ti , āvuso , sāvakassa nāma etaṃ anucchavikaṃ .
Anupavajjan ti appavattikaṃ appaṭisandhikaṃ .
Pucchāvuso sāriputta , sutvā vedissāmāti ayaṃ sāvakapavāraṇā
V3.19 nāma .Etaṃ
P2.372 mamātiādīni taṇhāmānadiṭṭhiggāhavasena vuttāni .Netaṃ mama , nesohamasmi , na meso attāti samanupassāmīti aniccaṃ dukkhaṃ anattāti samanupassāmi .
Nirodhaṃ disvāti khayavayaṃ ñatvā .
Ettakesu ṭhānesu channatthero sāriputtattherena pucchitaṃ pañhaṃ arahatte pakkhipitvā kathesi .
Sāriputtatthero pana tassa puthujjanabhāvaṃ ñatvāpi taṃ ‘‘ puthujjano ’’ ti vā ‘‘ khīṇāsavo ’’ ti vā avatvā tuṇhīyeva ahosi .
Cundatthero panassa puthujjanabhāvaṃ saññāpessāmīti cintetvā ovādaṃ adāsi .
Tattha tasmāti yasmā māraṇantikaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto satthaṃ āharāmīti vadati , tasmā puthujjano āyasmā , tena idampi manasikarohīti dīpeti .
Yasmā vā channaṃ āyatanānaṃ nirodhaṃ disvā cakkhādīni tiṇṇaṃ gāhānaṃ vasena na samanupassāmīti vadasi .
Tasmā idampi tassa bhagavato sāsanaṃ āyasmatā manasikātabbantipi puthujjanabhāvameva dīpento vadati .
Niccakappan ti niccakālaṃ .
Nissitassāti taṇhāmānadiṭṭhīhi nissitassa .
Calitan ti vipphanditaṃ hoti .
Yathayidaṃ āyasmato uppannaṃ vedanaṃ adhivāsetuṃ asakkontassa ‘‘ ahaṃ vedayāmi , mama vedanā ’’ ti appahīnaggāhassa idāni vipphanditaṃ hoti , imināpi naṃ ‘‘ puthujjanova tvan ’’ ti vadati .
Passaddhīti
M3.19 kāyacittapassaddhi , kilesapassaddhi nāma hotīti attho .Natiyāti taṇhānatiyā .
Asatīti bhavatthāya ālayanikantipariyuṭṭhāne asati .
Āgatigati na hotīti paṭisandhivasena āgati nāma , cutivasena gamanaṃ nāma na hoti .
Cutūpapātoti cavanavasena cuti , upapajjanavasena upapāto .
Nevidha na huraṃ na ubhayamantarenāti na idhaloke na paraloke na ubhayattha hoti .
Esevanto dukkhassāti vaṭṭadukkhakilesadukkhassa
P2.373 ayameva anto ayaṃ paricchedo parivaṭumabhāvo hoti .
Ayameva hi ettha attho .
Ye pana ‘‘ ubhayamantarenā ’’ ti vacanaṃ gahetvā antarābhavaṃ icchanti , tesaṃ vacanaṃ niratthakaṃ .
Antarābhavassa hi bhāvo abhidhamme paṭikkhittoyeva .
‘‘ Antarenā ’’ ti vacanaṃ pana vikappantaradīpanaṃ .
Tasmā ayamettha attho – neva idha na huraṃ , aparo vikappo na ubhayanti .Satthaṃ āharesīti jīvitahārakasatthaṃ āhari , āharitvā kaṇṭhanāḷaṃ chindi .
Athassa tasmiṃ khaṇe maraṇabhayaṃ okkami , gatinimittaṃ upaṭṭhāsi .
So attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā , saṃviggacitto
V3.20 vipassanaṃ paṭṭhapetvā , saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā , samasīsī hutvā parinibbuto .Sammukhāyeva anupavajjatā byākatāti kiñcāpi idaṃ therassa puthujjanakāle byākaraṇaṃ hoti ;
etena pana byākaraṇena anantarāyamassa parinibbānaṃ ahosi .
Tasmā bhagavā tadeva byākaraṇaṃ gahetvā kathesi .
Upavajjakulānīti upasaṅkamitabbakulāni .
Iminā thero ,‘‘ bhante , evaṃ upaṭṭhākesu ca upaṭṭhāyikāsu ca vijjamānāsu so bhikkhu tumhākaṃ sāsane parinibbāyissatī ’’ ti pubbabhāgapaṭipattiyaṃ kulasaṃsaggadosaṃ dassento pucchati .
Athassa bhagavā kulesu saṃsaggābhāvaṃ dīpento honti hete sāriputtātiādimāha .
Imasmiṃ kira ṭhāne therassa kulesu asaṃsaṭṭhabhāvo pākaṭo ahosi .
Sesaṃ sabbattha uttānameva .