4. Mārasaṃyuttaṃ
1. Paṭhamavaggo
1. Tapokammasuttavaṇṇanā
137. Mārasaṃyuttassa
V1.149P1.169M1.155 paṭhame uruvelāyaṃ viharatīti paṭividdhasabbaññutaññāṇo uruvelagāmaṃ upanissāya viharati .Paṭhamābhisambuddhoti abhisambuddho hutvā paṭhamaṃ antosattāhasmiṃyeva .
Dukkarakārikāyāti chabbassāni katāya dukkarakārikāya .
Māro pāpimāti attano visayaṃ atikkamituṃ paṭipanne satte māretīti māro .
Pāpe niyojeti , sayaṃ vā pāpe niyuttoti pāpimā .
Aññānipissa kaṇho , adhipati , vasavattī , antako , namuci , pamattabandhūtiādīni bahūni nāmāni , idha pana nāmadvayameva gahitaṃ .
Upasaṅkamīti –
‘‘ ayaṃ samaṇo gotamo ‘ muttosmī ’ ti maññati , amuttabhāvamassa kathessāmī ’’ ti cintetvā upasaṅkami .
Tapokammā apakkammāti tapokammato apakkamitvā .
Aparaddhoti ‘‘ dūre tvaṃ suddhimaggā ’’ ti vadati .
Amaraṃ tapan ti amaratapaṃ amarabhāvatthāya kataṃ lūkhatapaṃ , attakilamathānuyogo .
Sabbānatthāvahaṃ hotīti ,‘‘ sabbaṃ tapaṃ mayhaṃ atthāvahaṃ na bhavatī ’’ ti ñatvā .
Phiyārittaṃva dhammanīti araññe thale phiyārittaṃ viya .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā araññe thale nāvaṃ ṭhapetvā bhaṇḍassa pūretvā mahājanā abhirūhitvā phiyārittaṃ gahetvā saṃkaḍḍheyyuṃ ceva uppīleyyuṃ ca , so mahājanassa vāyāmo ekaṅguladvaṅgulamattampi nāvāya gamanaṃ asādhento niratthako bhaveyya
P1.170 na anatthāvaho , evameva ahaṃ ‘ sabbaṃ amaraṃ tapaṃ anatthāvahaṃ hotī ’ ti ñatvā vissajjesinti .Idāni
M1.156 taṃ amaraṃ tapaṃ pahāya yena maggena buddho jāto , taṃ dassento sīlan tiādimāhaV1.150 .Tattha sīlan ti vacanena sammāvācākammantājīvā gahitā , samādhinā sammāvāyāmasatisamādhayo , paññāya sammādiṭṭhisaṅkappā .
Maggaṃ bodhāya bhāvayan ti imaṃ aṭṭhaṅgikameva ariyamaggaṃ bodhatthāya bhāvayanto .
Ettha ca bodhāyāti maggatthāya .
Yathā hi yāgutthāya yāgumeva pacanti , pūvatthāya pūvameva pacanti , na aññaṃ kiñci karonti , evaṃ maggameva maggatthāya bhāveti .
Tenāha ‘‘ maggaṃ bodhāya bhāvayan ’’ ti .
Paramaṃ suddhin ti arahattaṃ .
Nihatoti tvaṃ mayā nihato parājito .
Paṭhamaṃ .
2. Hatthirājavaṇṇasuttavaṇṇanā
138. Dutiye rattandhakāratimisāyan ti rattiṃ andhabhāvakārake mahātame caturaṅge tamasi .
Abbhokāse nisinno hotīti gandhakuṭito nikkhamitvā caṅkamanakoṭiyaṃ pāsāṇaphalake mahācīvaraṃ sīse ṭhapetvā padhānaṃ pariggaṇhamāno nisinno hoti .
Nanu ca tathāgatassa abhāvito vā maggo , appahīnā vā kilesā , appaṭividdhaṃ vā akuppaṃ , asacchikato vā nirodho natthi , kasmā evamakāsīti ?
Anāgate kulaputtānaṃ aṅkusatthaṃ .
‘‘ Anāgate hi kulaputtā mayā gatamaggaṃ āvajjitvā abbhokāsavāsaṃ vasitabbaṃ maññamānā padhānakammaṃ karissantī ’’ ti sampassamāno satthā evamakāsi .
Mahāti mahanto .
Ariṭṭhakoti kāḷako .
Maṇīti pāsāṇo .
Evamassa sīsaṃ hotīti evarūpaṃ tassa kāḷavaṇṇaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ mahāpāsāṇasadisaṃ sīsaṃ hoti .
Subhāsubhan ti dīghamaddhānaṃ saṃsaranto sundarāsundaraṃ vaṇṇaṃ katvā āgatosīti vadati .
Atha vā saṃsaran ti saṃsaranto āgacchanto .
Dīghamaddhānan ti vasavattiṭṭhānato yāva uruvelāya dīghamaggaṃ , pure bodhāya vā chabbassāni
P1.171 dukkarakārikasamayasaṅkhātaṃ dīghakālaṃ .Vaṇṇaṃ katvā subhāsubhan ti sundarañca asundarañca nānappakāraṃ vaṇṇaṃ katvā anekavāraṃ mama santikaṃ āgatosīti attho .
So kira vaṇṇo nāma natthi , yena
M1.157 vaṇṇena māro vibhiṃsakatthāya bhagavato santikaṃ na āgatapubbo .Tena taṃ bhagavā evamāha .
Alaṃ te tenāti alaṃ tuyhaṃ etena māravibhiṃsākāradassanabyāpārena .
Dutiyaṃ .
3. Subhasuttavaṇṇanā
139. Tatiye
V1.151 susaṃvutāti supihitā .Na te māravasānugāti , māra , te tuyhaṃ vasānugā na honti .
Na te mārassa baddhagūti te tuyhaṃ mārassa baddhacarā sissā antevāsikā na honti .
Tatiyaṃ .
4. Paṭhamamārapāsasuttavaṇṇanā
140. Catutthe yoniso manasikārāti upāyamanasikārena .
Yoniso sammappadhānāti upāyavīriyena kāraṇavīriyena .
Vimuttīti arahattaphalavimutti .
Ajjhabhāsīti ‘‘ ayaṃ attanā vīriyaṃ katvā arahattaṃ patvāpi na tussati , idāni aññesampi ‘ pāpuṇāthā ’ ti ussāhaṃ karoti , paṭibāhessāmi nan ’’ ti cintetvā abhāsi .
Mārapāsenāti kilesapāsena .
Ye dibbā ye ca mānusāti ye dibbā kāmaguṇasaṅkhātā mānusā kāmaguṇasaṅkhātā ca mārapāsā nāma atthi , sabbehi tehi tvaṃ baddhoti vadati .
Mārabandhanabaddhoti mārabandhanena baddho , mārabandhane vā baddho .
Na me samaṇa mokkhasīti samaṇa tvaṃ mama visayato na muccissasi .
Catutthaṃ .
5. Dutiyamārapāsasuttavaṇṇanā
141. Pañcame muttāhan ti mutto ahaṃ .
Purimaṃ suttaṃ antovasse vuttaṃ , idaṃ pana pavāretvā vuṭṭhavassakāle .
Cārikan ti anupubbagamanacārikaṃ .( Pavāretvā ) divase divase yojanaparamaṃ
P1.172 gacchantā carathāti vadati .Mā ekena dveti ekamaggena dve janā mā agamittha .
Evañhi gatesu ekasmiṃ dhammaṃ desente , ekena tuṇhībhūtena ṭhātabbaṃ hoti .
Tasmā evamāha .
Ādikalyāṇan ti ādimhi kalyāṇaṃ sundaraṃ bhaddakaṃ .
Tathā majjhapariyosānesu .
Ādimajjhapariyosānañca nāmetaṃ sāsanassa ca desanāya ca
M1.158 vasena duvidhaṃ .Tattha sāsanassa sīlaṃ ādi , samathavipassanāmaggā majjhaṃ , phalanibbānāni pariyosānaṃ .
Sīlasamādhayo vā ādi
V1.152 , vipassanāmaggā majjhaṃ , phalanibbānāni pariyosānaṃ .Sīlasamādhivipassanā vā ādi , maggo majjhaṃ , phalanibbānāni pariyosānaṃ .
Desanāya pana catuppadikāya gāthāya tāva paṭhamapādo ādi , dutiyatatiyā majjhaṃ , catuttho pariyosānaṃ .
Pañcapadachappadānaṃ paṭhamapādo ādi , avasānapādo pariyosānaṃ , avasesā majjhaṃ .
Ekānusandhikasuttassa nidānaṃ ādi ,‘‘ idamavocā ’’ ti pariyosānaṃ , sesaṃ majjhaṃ .
Anekānusandhikassa majjhe bahūpi anusandhi majjhameva , nidānaṃ ādi ,‘‘ idamavocā ’’ ti pariyosānaṃ .
Sātthan ti sātthakaṃ katvā desetha .
Sabyañjanan ti byañjanehi ceva padehi ca paripūraṃ katvā desetha .
Kevalaparipuṇṇan ti sakalaparipuṇṇaṃ .
Parisuddhan ti nirupakkilesaṃ .
Brahmacariyan ti sikkhattayasaṅgahaṃ sāsanabrahmacariyaṃ .
Pakāsethāti āvikarotha .
Apparajakkhajātikāti paññācakkhumhi appakilesarajasabhāvā , dukūlasāṇiyā paṭicchannā viya catuppadikagāthāpariyosāne arahattaṃ pattuṃ samatthā santīti attho .
Assavanatāti assavanatāya .
Parihāyantīti alābhaparihāniyā dhammato parihāyanti .
Senānigamoti paṭhamakappikānaṃ senāya niviṭṭhokāse patiṭṭhitagāmo , sujātāya vā pitu senānī nāma nigamo .
Tenupasaṅkamissāmīti nāhaṃ tumhe uyyojetvā pariveṇādīni kāretvā upaṭṭhākādīhi paricariyamāno
P1.173 viharissāmi , tiṇṇaṃ pana jaṭilānaṃ aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni dassetvā dhammameva desetuṃ upasaṅkamissāmīti .Tenupasaṅkamīti ,‘‘ ayaṃ samaṇo gotamo mahāyuddhaṃ vicārento viya ,‘ mā ekena dve agamittha , dhammaṃ desethā ’ ti saṭṭhi jane uyyojeti , imasmiṃ pana ekasmimpi dhammaṃ desente mayhaṃ cittassādaṃ natthi , evaṃ bahūsu desentesu kuto bhavissati , paṭibāhāmi nan ’’ ti cintetvā upasaṅkami .
Pañcamaṃ .
6. Sappasuttavaṇṇanā
142. Chaṭṭhe soṇḍikākilañjan ti surākārakānaṃ piṭṭhapattharaṇakakilañjaṃ .
Kosalikā kaṃsapātīti kosalarañño rathacakkappamāṇā paribhogapāti
M1.159 .Gaḷagaḷāyanteti gajjante .
Kammāragaggariyāti kammāruddhanapaṇāḷiyā .
Dhamamānāyāti bhastavātena pūriyamānāya .
Iti viditvāti –
‘‘ samaṇo gotamo padhānamanuyutto sukhena nisinno , ghaṭṭayissāmi nan ’’ ti vuttappakāraṃ
V1.153 attabhāvaṃ māpetvā niyāmabhūmiyaṃ ito cito ca sañcarantaṃ vijjulatālokena disvā ,‘‘ ko nu kho eso satto ’’ ti ?Āvajjento ,‘‘ māro ayan ’’ ti evaṃ viditvā .
Suññagehānīti suññāgārāni .
Seyyāti seyyatthāya .
Ṭhassāmi caṅkamissāmi nisīdissāmi nipajjissāmīti etadatthāya yo suññāgārāni sevatīti attho .
So muni attasaññatoti so buddhamuni hatthapādakukkuccābhāvena saṃyatattabhāvo .
Vossajja careyya tattha soti so tasmiṃ attabhāve ālayaṃ nikantiṃ vossajjitvā pahāya careyya .
Patirūpaṃ hi tathāvidhassa tan ti tādisassa taṃsaṇṭhitassa buddhamunino taṃ attabhāve nikantiṃ vossajjitvā caraṇaṃ nāma patirūpaṃ yuttaṃ anucchavikaṃ .
Carakāti sīhabyagghādikā sañcaraṇasattā .
Bheravāti saviññāṇakaaviññāṇakabheravā .
Tattha saviññāṇakā sīhabyagghādayo , aviññāṇakā rattibhāge khāṇuvammikādayo .
Tepi hi tasmiṃ kāle yakkhā viya upaṭṭhahanti , rajjuvalliyādīni sabbāni sappā viya upaṭṭhahanti .
Tatthāti tesu bheravesu suññāgāragato
P1.174 buddhamuni lomacalanamattakampi na karoti .Idāni aṭṭhānaparikappaṃ dassento nabhaṃ phaleyyātiādimāha .
Tattha phaleyyāti kākapadaṃ viya hīrahīraso phaleyya .
Caleyyāti pokkharapatte vātāhato udakabindu viya caleyya .
Sallampi ce urasi pakappayeyyun ti tikhiṇasattisallaṃ cepi urasmiṃ cāreyeyyuṃ .
Upadhīsūti khandhūpadhīsu .
Tāṇaṃ na karontīti tikhiṇe salle urasmiṃ cāriyamāne bhayena gumbantarakandarādīni pavisantā tāṇaṃ karonti nāma .
Buddhā pana samucchinnasabbabhayā evarūpaṃ tāṇaṃ nāma na karonti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Supatisuttavaṇṇanā
143. Sattame
M1.160 pāde pakkhāletvāti utugāhāpanatthaṃ dhovitvā .Buddhānaṃ pana sarīre rajojallaṃ na upalimpati , udakampi pokkharapatte pakkhittaṃ viya vivaṭṭitvā gacchati .
Apica kho dhotapādake gehe pāde dhovitvā pavisanaṃ pabbajitānaṃ vattaṃ .
Tattha buddhānaṃ vattabhedo nāma natthi , vattasīse pana ṭhatvā dhovanti .
Sace hi tathāgato neva nhāyeyya , na pāde dhoveyya ,‘‘ nāyaṃ
V1.154 manusso ’’ ti vadeyyuṃ .Tasmā manussakiriyaṃ amuñcanto dhovati .
Sato sampajānoti soppapariggāhakena satisampajaññena samannāgato .
Upasaṅkamīti samaṇo gotamo sabbarattiṃ abbhokāse caṅkamitvā gandhakuṭiṃ pavisitvā niddāyati , ativiya sukhasayito bhavissati , ghaṭṭayissāmi nanti cintetvā upasaṅkami .
Kiṃ soppasīti kiṃ supasi , kiṃ soppaṃ nāmidaṃ tavāti vadati .
Kiṃ nu soppasīti kasmā nu supasi ?
Dubbhago viyāti mato viya , visaññī viya ca .
Suññamagāran ti suññaṃ me gharaṃ laddhanti soppasīti vadati .
Sūriye uggateti sūriyamhi uṭṭhite .
Idāni hi aññe bhikkhū sammajjanti
P1.175 , pānīyaṃ upaṭṭhapenti , bhikkhācāragamanasajjā bhavanti , tvaṃ kasmā soppasiyeva .Jālinīti tayo bhave ajjhottharitvā ṭhitena ‘‘ ajjhattikassupādāya aṭṭhārasataṇhāvicaritānī ’’ tiādinā ( vibha .842) tena tena attano koṭṭhāsabhūtena jālena jālinī .
Visattikāti rūpādīsu tattha tattha visattatāya visamūlatāya visaparibhogatāya ca visattikā .
Kuhiñci netaveti katthaci netuṃ .
Sabbūpadhi parikkhayāti sabbesaṃ khandhakilesābhisaṅkhārakāmaguṇabhedānaṃ upadhīnaṃ parikkhayā .
Kiṃ tavettha , mārāti , māra , tuyhaṃ kiṃ ettha ?
Kasmā tvaṃ uṇhayāguyaṃ nilīyituṃ asakkontī khuddakamakkhikā viya antanteneva ujjhāyanto āhiṇḍasīti .
Sattamaṃ .
8. Nandatisuttavaṇṇanā
144. Aṭṭhamaṃ devatāsaṃyutte vuttatthameva .
Aṭṭhamaṃ .
9. Paṭhamaāyusuttavaṇṇanā
145. Navame
M1.161 appaṃ vā bhiyyoti bhiyyo jīvanto aparaṃ vassasataṃ jīvituṃ na sakkoti , paṇṇāsaṃ vā saṭṭhi vā vassāni jīvati .Ajjhabhāsīti samaṇo gotamo ‘‘ manussānaṃ appamāyū ’’ ti katheti , dīghabhāvamassa kathessāmīti paccanīkasātatāya abhibhavitvā abhāsi .
Na
V1.155 naṃ hīḷeti taṃ āyuṃ ‘‘ appakamidan ’’ ti na hīḷeyya .Khīramatto vāti yathā daharo kumāro uttānaseyyako khīraṃ pivitvā dukūlacumbaṭake nipanno asaññī viya niddāyati , kassaci āyuṃ appaṃ vā dīghaṃ vāti na cinteti , evaṃ sappuriso .
Careyyādittasīso vāti āyuṃ parittanti ñatvā pajjalitasīso viya careyya .
Navamaṃ .
10. Dutiyaāyusuttavaṇṇanā
146. Dasame nemīva rathakubbaran ti yathā divasaṃ gacchantassa rathassa cakkanemi kubbaraṃ anupariyāyati na vijahati , evaṃ āyu anupariyāyatīti .
Dasamaṃ .
Paṭhamo vaggo .
2. Dutiyavaggo
1. Pāsāṇasuttavaṇṇanā
147. Dutiyavaggassa
P1.176 paṭhame nisinnoti pubbe vuttanayeneva padhānaṃ pariggaṇhanto nisinno .Māropissa sukhanisinnabhāvaṃ ñatvā ghaṭṭayissāmīti upasaṅkamanto .
Padālesīti pabbatapiṭṭhe ṭhatvā pavijjhi .
Pāsāṇā nirantarā aññamaññaṃ abhihanantā patanti .
Kevalan ti sakalaṃ .
Sabban ti tasseva vevacanaṃ .
Paṭhamaṃ .
2. Kinnusīhasuttavaṇṇanā
148. Dutiye vicakkhukammāyāti parisāya paññācakkhuṃ vināsetukamyatāya .
Buddhānaṃ panesa paññācakkhuṃ vināsetuṃ na sakkoti , parisāya bheravārammaṇaṃ
M1.162 sāvento vā dassento vā sakkoti .Vijitāvī nu maññasīti kiṃ nu tvaṃ ‘‘ vijitavijayo ahan ’’ ti maññasi ?
Mā evaṃ maññi , natthi te jayo .
Parisāsūti , aṭṭhasu parisāsu .
Balappattāti dasabalappattā .
Dutiyaṃ .
3. Sakalikasuttavaṇṇanā
149. Tatiye
V1.156 mandiyā nūti mandabhāvena momūhabhāvena .Udāhu kāveyyamattoti udāhu yathā kavi kabbaṃ cintento tena kabbakaraṇena matto sayati , evaṃ sayasi .
Sampacurāti bahavo .
Kimidaṃ soppase vāti kasmā idaṃ soppaṃ soppasiyeva ?
Atthaṃ sameccāti atthaṃ samāgantvā pāpuṇitvā .
Mayhaṃ hi asaṅgaho nāma saṅgahavipanno vā attho natthi .
Sallan ti tikhiṇaṃ sattisallaṃ .
Jaggaṃ na saṅketi yathā ekacco sīhapathādīsu jagganto saṅkati , tathā ahaṃ jaggantopi na saṅkāmi .
Napi bhemi sottun ti yathā ekacco sīhapathādīsuyeva supituṃ bhāyati , evaṃ ahaṃ supitumpi na bhāyāmi .
Nānutapanti māman ti yathā ācariyassa vā antevāsikassa vā aphāsuke jāte uddesaparipucchāya
P1.177 ṭhitattā antevāsiṃ rattindivā atikkamantā anutapanti , evaṃ maṃ nānutapanti .Na hi mayhaṃ kiñci apariniṭṭhitakammaṃ nāma atthi .
Tenevāha hāniṃ na passāmi kuhiñci loketi .
Tatiyaṃ .
4. Patirūpasuttavaṇṇanā
150. Catutthe anurodhavirodhesūti rāgapaṭighesu .
Mā sajjittho tadācaran ti evaṃ dhammakathaṃ ācaranto mā laggi .
Dhammakathaṃ kathentassa hi ekacce sādhukāraṃ dadanti , tesu rāgo uppajjati .
Ekacce asakkaccaṃ suṇanti , tesu paṭigho uppajjati .
Iti dhammakathiko anurodhavirodhesu sajjati nāma .
Tvaṃ evaṃ mā sajjitthoti vadati .
Yadaññamanusāsatīti yaṃ aññaṃ anusāsati , taṃ .
Sambuddho hitānukampī hitena anupakampati .
Yasmā ca hitānukampī
M1.163 , tasmā anurodhavirodhehi vippamutto tathāgatoti .Catutthaṃ .
5. Mānasasuttavaṇṇanā
151. Pañcame ākāse carantepi bandhatīti antalikkhacaro .
Pāsoti rāgapāso .
Mānasoti manasampayutto .
Pañcamaṃ .
6. Pattasuttavaṇṇanā
152. Chaṭṭhe
V1.157 pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ upādāyāti pañca upādānakkhandhe ādiyitvā , sabhāvasāmaññalakkhaṇavasena nānappakārato vibhajitvā dassento .Sandassetīti khandhānaṃ sabhāvalakkhaṇādīni dasseti .
Samādapetīti gaṇhāpeti .
Samuttejetīti samādānamhi ussāhaṃ janeti .
Sampahaṃsetīti paṭividdhaguṇena vodāpeti jotāpeti .
Aṭṭhiṃ katvāti atthikaṃ katvā ,‘‘ ayaṃ no adhigantabbo attho ’’ ti evaṃ sallakkhetvā tāya desanāya atthikā hutvā .
Manasi katvāti citte ṭhapetvā .
Sabbacetaso samannāharitvāti sabbena
P1.178 tena kammakārakacittena samannāharitvā .Ohitasotāti ṭhapitāsotā .
Abbhokāse nikkhittāti otāpanatthāya ṭhapitā .
Rūpaṃ vedayitaṃ saññān ti , ete rūpādayo tayo khandhā .
Yañca saṅkhatan ti iminā saṅkhārakkhandho gahito .
Evaṃ tattha virajjatīti ‘‘ eso ahaṃ na homi , etaṃ mayhaṃ na hotī ’’ ti passanto evaṃ tesu khandhesu virajjati .
Khemattan ti khemībhūtaṃ attabhāvaṃ .
Iminā phalakkhaṇaṃ dasseti .
Anvesan ti bhavayonigatiṭhitisattāvāsasaṅkhātesu sabbaṭṭhānesu pariyesamānā .
Nājjhagāti na passīti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Chaphassāyatanasuttavaṇṇanā
153. Sattame phassāyatanānan ti sañjātisamosaraṇaṭṭhena chadvārikassa phassassa āyatanānaṃ .
Bhayabheravaṃ saddan ti meghadundubhiasanipātasaddasadisaṃ bhayajanakaṃ saddaṃ .
Pathavī maññe undrīyatīti ayaṃ mahāpathavī paṭapaṭasaddaṃ
M1.164 kurumānā viya ahosi .Ettha loko vimucchitoti etesu chasu ārammaṇesu loko adhimucchito .
Māradheyyan ti mārassa ṭhānabhūtaṃ tebhūmakavaṭṭaṃ .
Sattamaṃ .
8. Piṇḍasuttavaṇṇanā
154. Aṭṭhame pāhunakāni bhavantīti tathārūpe nakkhatte tattha tattha pesetabbāni pāhunakāni bhavanti , āgantukapaṇṇākāradānāni vā .
Sayaṃcaraṇadivase samavayajātigottā kumārakā
V1.158 tato tato sannipatanti .Kumārikāyopi attano attano vibhavānurūpena alaṅkatā tahaṃ tahaṃ vicaranti .
Tatra kumārikāyopi yathārucikānaṃ kumārakānaṃ paṇṇākāraṃ pesenti , kumārakāpi kumārikānaṃ aññasmiṃ asati antamaso mālāguḷenapi parikkhipanti .
Anvāviṭṭhāti anu āviṭṭhā .
Taṃdivasaṃ kira pañcasatā
P1.179 kumārikāyo uyyānakīḷaṃ gacchantiyo paṭipathe satthāraṃ disvā chaṇapūvaṃ dadeyyuṃ .Satthā tāsaṃ dānānumodanatthaṃ pakiṇṇakadhammadesanaṃ deseyya , desanāpariyosāne sabbāpi sotāpattiphale patiṭṭhaheyyuṃ .
Māro tāsaṃ sampattiyā antarāyaṃ karissāmīti anvāvisi .
Pāḷiyaṃ pana mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti ettakaṃyeva vuttanti .
Kiṃ pana satthā mārāvaṭṭanaṃ ajānitvā paviṭṭhoti ?
Āma ajānitvā .
Kasmā ?
Anāvajjanatāya .
Buddhānañhi –
‘‘ asukaṭṭhāne bhattaṃ labhissāma , na labhissāmā ’’ ti āvajjanaṃ na ananucchavikaṃ .
Paviṭṭho pana manussānaṃ upacārabhedaṃ disvā ,‘‘ kiṃ idan ’’ ti ?
Āvajjento ñatvā ,‘‘ āmisatthaṃ mārāvaṭṭanaṃ bhindituṃ ananucchavikan ’’ ti abhinditvāva nikkhanto .
Upasaṅkamīti amittavijayena viya tuṭṭho sakalagāme kaṭacchumattampi bhattaṃ alabhitvā gāmato nikkhamantaṃ bhagavantaṃ gāmiyamanussavesena upasaṅkami .
Tathāhaṃ karissāmīti idaṃ so musā bhāsati .
Evaṃ kirassa ahosi –
‘‘ mayā evaṃ vutte puna pavisissati , atha naṃ gāmadārakā ‘ sakalagāme caritvā kaṭacchubhikkhampi alabhitvā gāmato nikkhamma puna paviṭṭhosī ’ tiādīni
M1.165 vatvā uppaṇḍessantī ’’ ti .Bhagavā pana –
‘‘ sacāyaṃ maṃ evaṃ viheṭhessati muddhamasseva sattadhā phalissatī ’’ ti tasmiṃ anukampāya apavisitvā gāthādvayamāha .
Tattha pasavīti janesi nipphādesi .
Āsajjāti āsādetvā ghaṭṭetvā .
Na me pāpaṃ vipaccatīti mama pāpaṃ na paccati .
Nipphalaṃ etan ti kiṃ nu tvaṃ evaṃ maññasi ?
Mā evaṃ maññi , atthi tayā katassa pāpassa phalanti dīpeti .
Kiñcanan ti maddituṃ samatthaṃ rāgakiñcanādi kilesajātaṃ .
Ābhassarā yathāti yathā ābhassarā devā sappītikajjhānena yāpentā pītibhakkhā nāma honti , evaṃ bhavissāmāti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Kassakasuttavaṇṇanā
155. Navame
V1.159P1.180 nibbānapaṭisaṃyuttāyāti nibbānaṃ apadisitvā pavattāya .Haṭahaṭakesoti purimakese pacchato , pacchimakese purato vāmapassakese dakkhiṇato , dakkhiṇapassakese vāmato pharitvā pharitvā vippakiṇṇakeso .
Mama cakkhusamphassaviññāṇāyatanan ti cakkhuviññāṇena sampayutto cakkhusamphassopi viññāṇāyatanampi mamevāti .
Ettha ca cakkhusamphassena viññāṇasampayuttakā dhammā gahitā , viññāṇāyatanena sabbānipi cakkhudvāre uppannāni āvajjanādiviññāṇāni .
Sotadvārādīsupi eseva nayo .
Manodvāre pana manoti sāvajjanakaṃ bhavaṅgacittaṃ .
Dhammāti ārammaṇadhammā .
Manosamphassoti sāvajjanena bhavaṅgena sampayuttaphasso .
Viññāṇāyatanan ti javanacittaṃ tadārammaṇampi vaṭṭati .
Taveva pāpima , cakkhūti yaṃ loke timirakācādīhi upaddutaṃ anekarogāyatanaṃ upakkavipakkaṃ antamaso kāṇacakkhupi , sabbaṃ taṃ taveva bhavatu .
Rūpādīsupi eseva nayo .
Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ ‘‘ mama idan ’’ ti vadanti .
Ye vadanti mamanti cāti ye ca puggalā ‘‘ maman ’’ ti vadanti .
Ettha ce te mano atthīti etesu ca ṭhānesu yadi cittaṃ atthi .
Na me samaṇa mokkhasīti samaṇa mayhaṃ visayato na muccissasi .
Yaṃ vadantīti yaṃ bhaṇḍakaṃ vadanti , na taṃ mayhaṃ .
Ye vadantīti yepi puggalā evaṃ vadanti , na te ahaṃ .
Na me maggampi dakkhasīti bhavayonigatiādīsu mayhaṃ gatamaggampi na passasi .
Navamaṃ .
10. Rajjasuttavaṇṇanā
156. Dasame
M1.166 ahanaṃ aghātayan ti ahanantena aghātayantena .Ajinaṃ ajāpayan ti parassa dhanajāniṃ akarontena akārāpentena .
Asocaṃ asocāpayan ti asocantena asocāpayantena .
Iti bhagavā adhammikarājūnaṃ rajje vijite daṇḍakarapīḷite manusse disvā kāruññavasena evaṃ cintesi .
Upasaṅkamīti
P1.181 ‘‘ samaṇo gotamo ‘ sakkā nu kho rajjaṃ kāretun ’ ti cintesi , rajjaṃ kāretukāmo bhavissati , rajjañca nāmetaṃ pamādaṭṭhānaṃ , rajjaṃ kārente sakkā otāraṃ labhituṃ , gacchāmi ussāhamassa janessāmī ’’ ti cintetvā upasaṅkami .Iddhipādāti ijjhanakakoṭṭhāsā
V1.160 .Bhāvitāti vaḍḍhitā .
Bahulīkatāti punappunaṃ katā .
Yānīkatāti yuttayānaṃ viya katā .
Vatthukatāti patiṭṭhaṭṭhenavatthukatā .
Anuṭṭhitāti avijahitā niccānubaddhā .
Paricitāti sātaccakiriyāya suparicitā katā issāsassa avirādhitavedhihattho viya .
Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā paripuṇṇabhāvanā .
Adhimucceyyāti cinteyya .
Pabbatassāti pabbato bhaveyya .
Dvittāvāti tiṭṭhatu eko pabbato , dvikkhattumpi tāva mahanto suvaṇṇapabbato ekassa nālaṃ , na pariyattoti attho .
Iti vidvā samañcareti evaṃ jānanto samaṃ careyya .
Yatonidānan ti dukkhaṃ nāma pañcakāmaguṇanidānaṃ , taṃ yatonidānaṃ hoti , evaṃ yo adakkhi .
Kathaṃ nameyyāti so jantu tesu dukkhassa nidānabhūtesu kāmesu kena kāraṇena nameyya .
Upadhiṃ viditvāti kāmaguṇaupadhiṃ ‘‘ saṅgo eso , lagganametan ’’ ti evaṃ viditvā .
Tasseva jantu vinayāya sikkheti tasseva upadhissa vinayāya sikkheyya .
Dasamaṃ .
Dutiyo vaggo .
3. Tatiyavaggo
1. Sambahulasuttavaṇṇanā
157. Tatiyavaggassa paṭhame jaṭaṇḍuvenāti jaṭācumbaṭakena .
Ajinakkhipanivatthoti sakhuraṃ ajinacammaṃ ekaṃ nivattho ekaṃ pāruto .
Udumbaradaṇḍan ti
M1.167 appicchabhāvappakāsanatthaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ udumbaradaṇḍaṃ gahetvā .Etadavocāti loke brāhmaṇassa vacanaṃ nāma sussūsanti , brāhmaṇesupi pabbajitassa , pabbajitesupi mahallakassāti mahallakabrāhmaṇassa pabbajitavesaṃ gahetvā padhānabhūmiyaṃ kammaṃ karonte te bhikkhū upasaṅkamitvā hatthaṃ ukkhipitvā etaṃ ‘‘ daharā bhavanto ’’ tiādivacanaṃ
P1.182 avoca .Okampetvāti hanukena uraṃ paharanto adhonataṃ katvā .
Jivhaṃ nillāletvāti kabaramahājivhaṃ nīharitvā uddhamadho ubhayapassesu ca lāletvā .
Tivisākhan ti tisākhaṃ .
Nalāṭikan ti bhakuṭiṃ , nalāṭe uṭṭhitaṃ valittayanti attho .
Pakkāmīti tumhe jānantānaṃ
V1.161 vacanaṃ akatvā attanova tele paccissathāti vatvā ekaṃ maggaṃ gahetvā gato .Paṭhamaṃ .
2. Samiddhisuttavaṇṇanā
158. Dutiye lābhā vata me , suladdhaṃ vata meti evarūpassa satthu ceva dhammassa ca sabrahmacārīnañca laddhattā mayhaṃ lābhā mayhaṃ suladdhanti .
So kirāyasmā pacchā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā ‘‘ arahattaṃ gahessāmī ’’ ti pāsādikaṃ tāva kammaṭṭhānaṃ gahetvā buddhadhammasaṅghaguṇe āvajjetvā cittakallataṃ uppādetvā cittaṃ hāsetvā tosetvā nisinno .
Tenassa evamahosi .
Upasaṅkamīti ‘‘ ayaṃ samiddhi bhikkhu pāsādikaṃ kammaṭṭhānaṃ gahetvā nisinnasadiso , yāva mūlakammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ na gaṇhāti , tāvassa antarāyaṃ karissāmī ’’ ti upasaṅkami .
Gaccha tvan ti satthā sakalajambudīpaṃ olokento ‘‘ tasmiṃyeva ṭhāne tassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī ’’ ti addasa , tasmā evamāha .
Satipaññā ca me buddhāti mayā sati ca paññā ca ñātā .
Karassu rūpānīti bahūnipi vibhiṃsakārahāni rūpāni karassu .
Neva maṃ byādhayissasīti maṃ neva vedhayissasi na kampassesi .
Dutiyaṃ .
3. Godhikasuttavaṇṇanā
159. Tatiye
M1.168 isigilipasseti isigilissa nāma pabbatassa passe .Kāḷasilāyan ti kāḷavaṇṇāya silāyaṃ .
Sāmayikaṃ cetovimuttin ti
P1.183 appitappitakkhaṇe paccanīkadhammehi vimuccati , ārammaṇe ca adhimuccatīti lokiyasamāpatti sāmayikā cetovimutti nāma .Phusīti paṭilabhi .
Parihāyīti kasmā yāva chaṭṭhaṃ parihāyi ?
Sābādhattā .
Therassa kira vātapittasemhavasena anusāyiko ābādho atthi , tena samādhissa sappāye upakārakadhamme pūretuṃ na sakkoti , appitappitāya samāpattiyā parihāyati .
Yaṃnūnāhaṃ satthaṃ āhareyyan ti so kira cintesi , yasmā parihīnajjhānassa kālaṅkaroto anibaddhā gati hoti , aparihīnajjhānassa nibaddhā gati hoti , brahmaloke nibbattati , tasmā satthaṃ āharitukāmo ahosi .
Upasaṅkamīti –
‘‘ ayaṃ samaṇo satthaṃ āharitukāmo , satthāharaṇañca
V1.162 nāmetaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhassa hoti .Yo evaṃ kāye ca jīvite ca anapekkho hoti , so mūlakammaṭṭhānaṃ sammasitvā arahattampi gahetuṃ samattho hoti , mayā pana paṭibāhitopi esa na oramissati , satthārā paṭibāhito oramissatī ’’ ti therassa atthakāmo viya hutvā yena bhagavā tenupasaṅkami .
Jalāti jalamānā .
Pāde vandāmi cakkhumāti pañcahi cakkhūhi cakkhumā tava pāde vandāmi .
Jutindharāti ānubhāvadharā .
Appattamānasoti appattaarahatto .
Sekhoti sīlādīni sikkhamāno sakaraṇīyo .
Jane sutāti jane vissutā .
Satthaṃ āharitaṃ hotīti thero kira ‘‘ kiṃ mayhaṃ iminā jīvitenā ’’ ti ?
Uttāno nipajjitvā satthena galanāḷiṃ chindi , dukkhā vedanā uppajjiṃsu .
Thero vedanaṃ vikkhambhetvā taṃyeva vedanaṃ pariggahetvā satiṃ upaṭṭhapetvā mūlakammaṭṭhānaṃ sammasanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi .
Samasīsī nāma tividho hoti iriyāpathasamasīsī , rogasamasīsī , jīvitasamasīsīti .
Tattha
M1.169 yo ṭhānādīsu iriyāpathesu aññataraṃ adhiṭṭhāya –‘‘ imaṃ akopetvāva arahattaṃ pāpuṇissāmī ’’ ti vipassanaṃ paṭṭhapeti , athassa arahattappatti ca iriyāpathakopanañca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ iriyāpathasamasīsī nāma .
Yo pana cakkhurogādīsu aññatarasmiṃ
P1.184 sati –‘‘ ito anuṭṭhitova arahattaṃ pāpuṇissāmī ’’ ti vipassanaṃ paṭṭhapeti , athassa arahattappatti ca rogato vuṭṭhānañca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ rogasamasīsī nāma .
Keci pana tasmiṃyeva iriyāpathe tasmiñca roge parinibbānavasenettha samasīsitaṃ paññāpenti .
Yassa pana āsavakkhayo ca jīvitakkhayo ca ekappahāreneva hoti .
Ayaṃ jīvitasamasīsī nāma .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ yassa puggalassa apubbaṃ acarimaṃ āsavapariyādānañca hoti jīvitapariyādānañca , ayaṃ vuccati puggalo samasīsī ’’ ti ( pu . pa .16).
Ettha ca pavattisīsaṃ kilesasīsanti dve sīsāni .
Tattha pavattisīsaṃ nāma jīvitindriyaṃ , kilesasīsaṃ nāma avijjā .
Tesu jīvitindriyaṃ cuticittaṃ khepeti , avijjā maggacittaṃ .
Dvinnaṃ cittānaṃ ekato uppādo natthi .
Maggānantaraṃ pana phalaṃ , phalānantaraṃ bhavaṅgaṃ , bhavaṅgato vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ vā hoti aparipuṇṇaṃ vā .
Tikhiṇena asinā sīse chijjantepi
V1.163 hi eko vā dve vā paccavekkhaṇavārā avassaṃ uppajjantiyeva , cittānaṃ pana lahuparivattitāya āsavakkhayo ca jīvitapariyādānañca ekakkhaṇe viya paññāyati .Samūlaṃ taṇhamabbuyhāti avijjāmūlena samūlakaṃ taṇhaṃ arahattamaggena uppāṭetvā .
Parinibbutoti anupādisesanibbānena parinibbuto .
Vivattakkhandhan ti parivattakkhandhaṃ .
Semānan ti uttānaṃ hutvā sayitaṃ hoti .
Thero pana kiñcāpi uttānako sayito , tathāpissa dakkhiṇena passena paricitasayanattā sīsaṃ dakkhiṇatova parivattitvā ṭhitaṃ .
Dhūmāyitattan ti dhūmāyitabhāvaṃ .
Tasmiṃ hi khaṇe dhūmavalāhakā viya timiravalāhakā viya ca uṭṭhahiṃsu .
Viññāṇaṃ samanvesatīti paṭisandhicittaṃ pariyesati .
Appatiṭṭhitenāti paṭisandhiviññāṇena appatiṭṭhitena , appatiṭṭhitakāraṇāti attho .
Beluvapaṇḍuvīṇan ti beluvapakkaṃ viya paṇḍuvaṇṇaṃ suvaṇṇamahāvīṇaṃ .
Ādāyāti kacche ṭhapetvā .
Upasaṅkamīti
P1.185 ‘‘ godhikattherassa nibbattaṭṭhānaṃ naM1.170 jānāmi , samaṇaṃ gotamaṃ pucchitvā nikkaṅkho bhavissāmī ’’ ti khuddakadārakavaṇṇī hutvā upasaṅkami .Nādhigacchāmīti na passāmi .
Sokaparetassāti sokena phuṭṭhassa .
Abhassathāti pādapiṭṭhiyaṃ patitā .
Tatiyaṃ .
4. Sattavassānubandhasuttavaṇṇanā
160. Catutthe satta vassānīti pure bodhiyā chabbassāni , bodhito pacchā ekaṃ vassaṃ .
Otārāpekkhoti ‘‘ sace samaṇassa gotamassa kāyadvārādīsu kiñcideva ananucchavikaṃ passāmi , codessāmi nan ’’ ti evaṃ vivaraṃ apekkhamāno .
Alabhamānoti rathareṇumattampi avakkhalitaṃ apassanto .
Tenāha –
‘‘ Satta vassāni bhagavantaṃ , anubandhiṃ padāpadaṃ ;
Otāraṃ nādhigacchissaṃ , sambuddhassa satīmato ’’ ti .( su . ni .448);
Upasaṅkamīti ‘‘ ajja samaṇaṃ gotamaṃ atigahetvā gamissāmī ’’ ti upasaṅkami .
Jhāyasīti
V1.164 jhāyanto avajjhāyanto nisinnosīti vadati .Vittaṃ nu jīnoti sataṃ vā sahassaṃ vā jitosi nu .
Āguṃ nu gāmasmin ti , kiṃ nu antogāme pamāṇātikkantaṃ pāpakammaṃ akāsi , yena aññesaṃ mukhaṃ oloketuṃ avisahanto araññe vicarasi ?
Sakkhin ti mittabhāvaṃ .
Palikhāyāti khaṇitvā .
Bhavalobhajappan ti bhavalobhasaṅkhātaṃ taṇhaṃ .
Anāsavo jhāyāmīti nittaṇho hutvā dvīhi jhānehi jhāyāmi .
Pamattabandhūti māraṃ ālapati .
So hi yekeci loke pamattā , tesaṃ bandhu .
Sace maggaṃ anubuddhan ti yadi tayā maggo anubuddho .
Apehīti apayāhi .
Amaccudheyyan ti
P1.186 maccuno anokāsabhūtaṃ nibbānaṃ .Pāragāminoti yepi pāraṃ gatā , tepi pāragāmino .
Yepi pāraṃ gacchissanti , yepi pāraṃ gantukāmā , tepi pāragāmino .
Visūkāyikānīti
M1.171 māravisūkāni .Visevitānīti viruddhasevitāni ,‘‘ appamāyu manussānaṃ , accayanti ahorattā ’’ ti vutte .
‘‘ Dīghamāyu manussānaṃ , nāccayanti ahorattā ’’ tiādīni paṭilomakāraṇāni .
Vipphanditānīti , tamhi tamhi kāle hatthirājavaṇṇasappavaṇṇādidassanāni .
Nibbejanīyāti ukkaṇṭhanīyā .
Anupariyagātiādīsu kiñcāpi atītavacanaṃ kataṃ , attho pana vikappavasena veditabbo .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā medavaṇṇaṃ pāsāṇaṃ vāyaso disvā –
‘‘ api nāmettha muduṃ vindeyyāma , api assādo siyā ’’ ti anuparigaccheyya , atha so tattha assādaṃ alabhitvāva vāyaso etto apakkameyya , tato pāsāṇā apagaccheyya , evaṃ mayampi so kāko viya selaṃ gotamaṃ āsajja assādaṃ vā santhavaṃ vā alabhantā gotamā nibbinditvā apagacchāma .
Catutthaṃ .
5. Māradhītusuttavaṇṇanā
161. Pañcame abhāsitvāti ettha a-kāro nipātamattaṃ , bhāsitvāti attho .
Abhāsayitvātipi
V1.165 pāṭho .Upasaṅkamiṃsūti ‘‘ gopālakadārakaṃ viya daṇḍakena bhūmiṃ lekhaṃ datvā ativiya dummano hutvā nisinno .
‘ Kinnu kho kāraṇan ’ ti ?
Pucchitvā , jānissāmā ’’ ti upasaṅkamiṃsu .
Socasīti cintesi .
Āraññamiva kuñjaran ti yathā araññato pesitagaṇikārahatthiniyo āraññakaṃ kuñjaraṃ itthikuttadassanena palobhetvā bandhitvā ānayanti , evaṃ ānayissāma .
Māradheyyan ti tebhūmakavaṭṭaṃ .
Upasaṅkamiṃsūti –
‘‘ tumhe thokaṃ adhivāsetha , mayaṃ taṃ
P1.187 ānessāmā ’’ ti pitaraṃ samassāsetvā upasaṅkamiṃsu .Uccāvacāti nānāvidhā .
Ekasataṃ ekasatan ti ekekaṃ sataṃ sataṃ katvā .
Kumārivaṇṇasatan ti iminā nayena kumāriattabhāvānaṃ sataṃ .
Atthassa
M1.172 pattiṃ hadayassa santin ti , dvīhipi padehi arahattameva kathesi .Senan ti kilesasenaṃ .
Sā hi piyarūpasātarūpā nāma .
Ekāhaṃ jhāyan ti eko ahaṃ jhāyanto .
Sukhamanubodhin ti arahattasukhaṃ anubujjhiṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – piyarūpaṃ sātarūpaṃ senaṃ jinitvā ahaṃ eko jhāyanto ‘‘ atthassa pattiṃ hadayassa santin ’’ ti saṅkhaṃ gataṃ arahattasukhaṃ anubujjhiṃ .
Tasmā janena mittasanthavaṃ na karomi , teneva ca me kāraṇena kenaci saddhiṃ sakkhī na sampajjatīti .
Kathaṃvihārībahuloti katamena vihārena bahulaṃ viharanto .
Aladdhāti alabhitvā .
Yoti nipātamattaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – katamena jhānena bahulaṃ jhāyantaṃ taṃ puggalaṃ kāmasaññā alabhitvāva paribāhirā hontīti .
Passaddhakāyoti catutthajjhānena assāsapassāsakāyassa passaddhattā passaddhakāyo .
Suvimuttacittoti arahattaphalavimuttiyā suṭṭhu vimuttacitto .
Asaṅkharānoti tayo kammābhisaṅkhāre anabhisaṅkharonto .
Anokoti anālayo .
Aññāya dhamman ti catusaccadhammaṃ jānitvā .
Avitakkajhāyīti avitakkena catutthajjhānena jhāyanto .
Na kuppatītiādīsu dosena na kuppati , rāgena na sarati , mohena na thīno .
Imesu tīsu mūlakilesesu gahitesu diyaḍḍhakilesasahassaṃ
V1.166 gahitameva hoti .Paṭhamapadena vā byāpādanīvaraṇaṃ gahitaṃ , dutiyena kāmacchandanīvaraṇaṃ , tatiyena thinaṃ ādiṃ katvā sesanīvaraṇāni .
Iti iminā nīvaraṇappahānena khīṇāsavaṃ dasseti .
Pañcoghatiṇṇoti pañcadvārikaṃ kilesoghaṃ tiṇṇo .
Chaṭṭhan ti manodvārikampi chaṭṭhaṃ kilesoghaṃ atari .
Pañcoghaggahaṇena vā pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni
P1.188 , chaṭṭhaggahaṇena pañcuddhambhāgiyāni veditabbāni .Gaṇasaṅghacārīti gaṇe ca saṅghe ca caratīti satthā gaṇasaṅghacārī nāma .
Addhā carissantīti aññepi saddhā bahujanā ekaṃsena carissanti .
Ayan ti ayaṃ satthā .
Anokoti anālayo .
Acchejja
M1.173 nessatīti acchinditvā nayissati , maccurājassa hatthato acchinditvā nibbānapāraṃ nayissatīti vuttaṃ hoti .Nayamānānan ti nayamānesu .
Selaṃva sirasūhacca , pātāle gādhamesathāti mahantaṃ kūṭāgārappamāṇaṃ silaṃ sīse ṭhapetvā pātāle patiṭṭhagavesanaṃ viya .
Khāṇuṃva urasāsajjāti urasi khāṇuṃ paharitvā viya .
Apethāti apagacchatha .
Imasmiṃ ṭhāne saṅgītikārā ‘‘ idamavocā ’’ ti desanaṃ niṭṭhapetvā daddallamānāti gāthaṃ āhaṃsu .
Tattha daddallamānāti ativiya jalamānā sobhamānā .
Āgañchun ti āgatā .
Panudīti nīhari .
Tūlaṃ bhaṭṭhaṃva mālutoti yathā phalato bhaṭṭhaṃ simbalitūlaṃ vā poṭakitūlaṃ vā vāto panudati nīharati , evaṃ panudīti .
Pañcamaṃ .
Tatiyo vaggo .
Iti sāratthappakāsiniyā
Saṃyuttanikāya-aṭṭhakathāya
Mārasaṃyuttavaṇṇanā niṭṭhitā .