10. Bahudhītarasuttavaṇṇanā
196. Dasame aññatarasmiṃ vanasaṇḍeti paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa brāhmaṇassa arahattassa upanissayaṃ disvā ‘‘ gacchāmissa saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti gantvā tasmiṃ vanasaṇḍe viharati .
Naṭṭhā hontīti kasitvā vissaṭṭhā aṭavimukhā caramānā brāhmaṇe bhuñjituṃ gate palātā honti .
Pallaṅkan ti samantato ūrubaddhāsanaṃ .
Ābhujitvāti bandhitvā
M1.219 .Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā , aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā .
Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā , mukhasamīpe vā katvāti attho .
Teneva vibhaṅge vuttaṃ –
‘‘ ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti sūpaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā , tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti ( vibha .537).
Atha vā ‘‘ parīti pariggahaṭṭho .
Mukhan ti niyyānaṭṭho .
Satīti upaṭṭhānaṭṭho .
Tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti evaṃ paṭisambhidāyaṃ ( paṭi . ma .1.164) vuttanayenapettha attho daṭṭhabbo .
Tatrāyaṃ saṅkhepo –
‘‘ pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvā ’’ ti .
Evaṃ nisīdanto ca pana chabbaṇṇā ghanabuddharasmiyo vissajjetvā nisīdi .
Upasaṅkamīti domanassābhibhūto āhiṇḍanto ,‘‘ sukhena vatāyaṃ samaṇo nisinno ’’ ti cintetvā upasaṅkami .
Ajjasaṭṭhiṃ
P1.239 na dissantīti ajja chadivasamattakā paṭṭhāya na dissanti .Pāpakāti lāmakā tilakhāṇukā .
Tena kira tilakhette vapite tadaheva devo vassitvā tile paṃsumhi osīdāpesi
V1.211 , pupphaṃ vā phalaṃ vā gahetuṃ nāsakkhiṃsu .Yepi vaḍḍhiṃsu , tesaṃ upari pāṇakā patitvā paṇṇāni khādiṃsu , ekapaṇṇadupaṇṇā khāṇukā avasissiṃsu .
Brāhmaṇo khettaṃ oloketuṃ gato te disvā –
‘‘ vaḍḍhiyā me tilā gahitā , tepi naṭṭhā ’’ ti domanassajāto ahosi , taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .
Ussoḷhikāyāti ussāhena kaṇṇanaṅguṭṭhādīni ukkhipitvā vicarantā uppatanti .
Tassa kira anupubbena bhogesu parikkhīṇesu pakkhipitabbassa abhāvena tucchakoṭṭhā ahesuṃ .
Tassa ito cito ca sattahi gharehi āgatā mūsikā te tucchakoṭṭhe pavisitvā uyyānakīḷaṃ kīḷantā viya naccanti , taṃ gahetvā evamāha .
Uppāṭakehi sañchannoti uppāṭakapāṇakehi sañchanno .
Tassa kira brāhmaṇassa sayanatthāya santhataṃ tiṇapaṇṇasanthāraṃ koci antarantarā paṭijagganto natthi .
So divasaṃ araññe kammaṃ katvā sāyaṃ āgantvā tasmiṃ nipajjati .
Athassa uppāṭakapāṇakā sarīraṃ ekacchannaṃ karontā khādanti , taṃ gahetvā evamāha .
Vidhavāti
M1.220 matapatikā .Yāva kira tassa brāhmaṇassa gehe vibhavamattā ahosi , tāva tā vidhavāpi hutvā patikulesu vasituṃ labhiṃsu .
Yadā pana so niddhano jāto , tadā tā ‘‘ pitugharaṃ gacchathā ’’ ti sassusasurādīhi nikkaḍḍhitā tato tasseva gharaṃ āgantvā vasantiyo brāhmaṇassa bhojanakāle ‘‘ gacchatha ayyakena saddhiṃ bhuñjathā ’’ ti putte pesenti , tehi pātiyaṃ hatthesu otāritesu brāhmaṇo hatthassa okāsaṃ na labhati .
Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .
Piṅgalāti kaḷārapiṅgalā .
Tilakāhatāti kāḷasetādivaṇṇehi tilakehi āhatagattā .
Sottaṃ pādena bodhetīti niddaṃ okkantaṃ pādena paharitvā pabodheti .
Ayaṃ kira brāhmaṇo mūsikasaddena ubbāḷho uppāṭakehi ca khajjamāno sabbarattiṃ
P1.240 niddaṃ alabhitvā paccūsakāle niddāyati .Atha naṃ akkhīsu nimmilitamattesveva –
‘‘ kiṃ karosi , brāhmaṇa , pacchā ca pubbe ca gahitassa iṇassa ?
Vaḍḍhi matthakaṃ pattā , satta dhītaro posetabbā .
Idāni iṇāyikā āgantvā
V1.212 gehaṃ parivāressanti , gaccha kammaṃ karohī ’’ ti pādena paharitvā pabodheti .Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .
Iṇāyikāti yesaṃ anena hatthato iṇaṃ gahitaṃ .
So kira kassaci hatthato ekaṃ kahāpaṇaṃ kassaci dve kassaci dasa … pe … kassaci satanti evaṃ bahūnaṃ hatthato iṇaṃ aggahesi .
Te divā brāhmaṇaṃ apassantā ‘‘ gehato taṃ nikkhantameva gaṇhissāmā ’’ ti balavapaccūse gantvā codenti .
Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .
Bhagavā tena brāhmaṇena imāhi sattahi gāthāhi dukkhe kathite ‘‘ yaṃ yaṃ , brāhmaṇa , tayā dukkhaṃ kathitaṃ , sabbametaṃ mayhaṃ natthī ’’ ti dassento paṭigāthāhi brāhmaṇassa dhammadesanaṃ vaḍḍhesi .
Brāhmaṇo tā gāthā sutvā bhagavati pasanno saraṇesu patiṭṭhāya pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi .
Taṃ dassetuṃ evaṃ vutte bhāradvājagottotiādi vuttaṃ .
Tattha alatthāti labhi .
Tañca pana brāhmaṇaṃ bhagavā pabbājetvā ādāya jetavanaṃ gantvā punadivase tena therena pacchāsamaṇena kosalarañño gehadvāraṃ agamāsi
M1.221 .Rājā ‘‘ satthā āgato ’’ ti sutvā pāsādā oruyha vanditvā hatthato pattaṃ gahetvā tathāgataṃ uparipāsādaṃ āropetvā varāsane nisīdāpetvā gandhodakena pāde dhovitvā satapākatelena makkhetvā yāguṃ āharāpetvā rajatadaṇḍaṃ suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā satthu upanāmesi .
Satthā pattaṃ pidahi .
Rājā tathāgatassa pādesu patitvā ,‘‘ sace me , bhante , doso atthi , khamathā ’’ ti āha .
Natthi , mahārājāti .
Atha kasmā yāguṃ na gaṇhathāti ?
Palibodho atthi , mahārājāti .
Kiṃ pana , bhante , yāguṃ agaṇhanteheva labhitabbo esa palibodho , paṭibalo ahaṃ palibodhaṃ dātuṃ , gaṇhatha , bhanteti .
Satthā aggahesi .
Mahallakattheropi dīgharattaṃ chāto yāvadatthaṃ yāguṃ pivi .
Rājā khādanīyabhojanīyaṃ datvā bhattakiccāvasāne bhagavantaṃ
P1.241 vanditvā āha –‘‘ bhagavā tumhe paveṇiyā āgate okkākavaṃse uppajjitvā cakkavattisiriṃ pahāya pabbajitvā loke aggataṃ patto , ko nāma , bhante , tumhākaṃ palibodho ’’ ti ?
Mahārāja , etassa mahallakattherassa palibodho amhākaṃ palibodhasadisovāti .
Rājā
V1.213 theraṃ vanditvā –‘‘ ko , bhante , tumhākaṃ palibodho ’’ ti pucchi ?
Iṇapalibodho , mahārājāti .
Kittako , bhanteti ?
Gaṇehi , mahārājāti .
Rañño ‘‘ ekaṃ dve sataṃ sahassan ’’ ti gaṇentassa aṅguliyo nappahonti .
Athekaṃ purisaṃ pakkositvā ,‘‘ gaccha , bhaṇe , nagare bheriṃ carāpehi ‘ sabbe bahudhītikabrāhmaṇassa iṇāyikā rājaṅgaṇe sannipatantū ’’ ti .
Manussā bheriṃ sutvā sannipatiṃsu .
Rājā tesaṃ hatthato paṇṇāni āharāpetvā sabbesaṃ anūnaṃ dhanamadāsi .
Tattha suvaṇṇameva satasahassagghanakaṃ ahosi .
Puna rājā pucchi –
‘‘ aññopi atthi , bhante , palibodho ’’ ti .
Iṇaṃ nāma , mahārāja , datvā muccituṃ sakkā , etā pana satta dārikā mahāpalibodhā mayhanti .
Rājā yānāni pesetvā tassa dhītaro āharāpetvā attano dhītaro katvā taṃ taṃ kulagharaṃ pesetvā ,‘‘ aññopi , bhante , atthi palibodho ’’ ti pucchi ?
Brāhmaṇī , mahārājāti .
Rājā yānaṃ pesetvā , tassa brāhmaṇiṃ āharāpetvā , ayyikaṭṭhāne ṭhapetvā puna pucchi –
‘‘ aññopi , bhante , atthi palibodho ’’ ti ?
Natthi
M1.222 , mahārājāti vutte rājāpi cīvaradussāni dāpetvā ,‘‘ bhante , mama santakaṃ tumhākaṃ bhikkhubhāvaṃ jānāthā ’’ ti āha .Āma , mahārājāti .
Atha naṃ rājā āha –
‘‘ bhante , cīvarapiṇḍapātādayopi sabbe paccayā amhākaṃ santakā bhavissanti .
Tumhe tathāgatassa manaṃ gahetvā samaṇadhammaṃ karothā ’’ ti .
Thero tatheva appamatto samaṇadhammaṃ karonto nacirasseva āsavakkhayaṃ pattoti .
Dasamaṃ .
Paṭhamo vaggo .