8. Sudattasuttavaṇṇanā
242. Aṭṭhame kenacideva karaṇīyenāti vāṇijjakammaṃ adhippetaṃ .
Anāthapiṇḍiko ca rājagahaseṭṭhi ca aññamaññaṃ bhaginipatikā honti .
Yadā rājagahe uṭṭhānakabhaṇḍakaṃ mahagghaṃ hoti , tadā rājagahaseṭṭhi taṃ gahetvā
P1.312 pañcasakaṭasatehi sāvatthiṃ gantvā yojanamatte ṭhito attanoV1.274 āgatabhāvaṃ jānāpeti .Anāthapiṇḍiko paccuggantvā tassa mahāsakkāraṃ katvā ekayānaṃ āropetvā sāvatthiṃ pavisati .
So sace bhaṇḍaṃ lahukaṃ vikkīyati , vikkiṇāti .
No ce , bhaginighare ṭhapetvā pakkamati .
Anāthapiṇḍikopi tatheva karoti .
Svāyaṃ tadāpi teneva karaṇīyena agamāsi .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Taṃ divasaṃ pana rājagahaseṭṭhi yojanamatte ṭhitena anāthapiṇḍikena āgatabhāvajānanatthaṃ pesitaṃ paṇṇaṃ na suṇi , dhammassavanatthāya vihāraṃ agamāsi .
So dhammakathaṃ sutvā svātanāya buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā attano ghare uddhanakhaṇāpanadāruphālanādīni kāresi .
Anāthapiṇḍikopi ‘‘ idāni mayhaṃ paccuggamanaṃ karissati , idāni karissatī ’’ ti gharadvārepi paccuggamanaṃ alabhitvā
M1.286 antogharaṃ paviṭṭho paṭisanthārampi na bahuṃ alattha .‘‘ Kiṃ , mahāseṭṭhi , kusalaṃ dārakarūpānaṃ ?
Nasi magge kilanto ’’ ti ?
Ettakova paṭisanthāro ahosi .
So tassa mahābyāpāraṃ disvā ,‘‘ kiṃ nu te , gahapati , āvāho vā bhavissatī ’’ ti ?
Khandhake ( cūḷava .304) āgatanayeneva kathaṃ pavattetvā tassa mukhato buddhasaddaṃ sutvā pañcavaṇṇaṃ pītiṃ paṭilabhi .
Sā tassa sīsena uṭṭhāya yāva pādapiṭṭhiyā , pādapiṭṭhiyā uṭṭhāya yāva sīsā gacchati , ubhato uṭṭhāya majjhe osarati , majjhe uṭṭhāya ubhato gacchati .
So pītiyā nirantaraṃ phuṭṭho ,‘‘ buddhoti tvaṃ , gahapati , vadesi ?
Buddho tāhaṃ , gahapati , vadāmī ’’ ti evaṃ tikkhattuṃ pucchitvā ,‘‘ ghosopi kho eso dullabho lokasmiṃ yadidaṃ buddho ’’ ti āha .
Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ assosi kho anāthapiṇḍiko , gahapati , buddho kira loke uppanno ’’ ti .
Etadahosi akālo kho ajjāti so kira taṃ seṭṭhiṃ pucchi ,‘‘ kuhiṃ gahapati satthā viharatī ’’ ti ?
Athassa so –
‘‘ buddhā
P1.313 nāma durāsadā āsīvisasadisā honti , satthā sivathikāya vasati , na sakkā tattha tumhādisehi imāya velāya gantun ’’ ti ācikkhi .Athassa etadahosi .
Buddhagatāya satiyā nipajjīti taṃdivasaṃ kirassa bhaṇḍasakaṭesu vā upaṭṭhākesu vā cittampi na uppajji , sāyamāsampi na akāsi , sattabhūmikaṃ pana pāsādaṃ āruyha supaññattālaṅkatavarasayane ‘‘ buddho buddho ’’ ti sajjhāyaṃ karontova nipajjitvā niddaṃ okkami .
Tena vuttaṃ ‘‘ buddhagatāya satiyā nipajjī ’’ ti .
Rattiyā sudaṃ tikkhattuṃ uṭṭhāsi pabhātanti maññamānoti paṭhamayāme tāva vītivatte uṭṭhāya buddhaṃ
V1.275 anussari , athassa balavappasādo udapādi , pītiāloko ahosi , sabbatamaṃ vigacchi , dīpasahassujjalaṃ viya canduṭṭhānaṃ sūriyuṭṭhānaṃ viya ca jātaṃ .So ‘‘ papādaṃ āpanno vatamhi , sūriyo uggato ’’ ti uṭṭhāya ākāsatale ṭhitaṃ candaṃ ulloketvā ‘‘ ekova yāmo gato , aññe dve atthī ’’ ti puna pavisitvā nipajji .
Etenupāyena majjhimayāmāvasānepi pacchimayāmāvasānepīti tikkhattuṃ uṭṭhāsi .
Pacchimayāmāvasāne pana balavapaccūseyeva uṭṭhāya ākāsatalaṃ āgantvā
M1.287 mahādvārābhimukhova ahosi , sattabhūmikadvāraṃ sayameva vivaṭaṃ ahosi .So pāsādā oruyha antaravīthiṃ paṭipajji .
Vivariṃsūti ‘‘ ayaṃ mahāseṭṭhi ‘ buddhupaṭṭhānaṃ gamissāmī ’ ti nikkhanto , paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya tiṇṇaṃ ratanānaṃ aggupaṭṭhāko hutvā asadisaṃ saṅghārāmaṃ katvā cātuddisassa ariyagaṇassa anāvaṭadvāro bhavissati , na yuttamassa dvāraṃ pidahitun ’’ ti cintetvā vivariṃsu .
Antaradhāyīti rājagahaṃ kira ākiṇṇamanussaṃ antonagare nava koṭiyo , bahinagare navāti taṃ upanissāya aṭṭhārasa manussakoṭiyo vasanti .
Avelāya matamanusse bahi nīharituṃ asakkontā aṭṭālake ṭhatvā bahidvāre khipanti .
Mahāseṭṭhi nagarato bahinikkhantamattova allasarīraṃ pādena akkami , aparampi piṭṭhipādena pahari .
Makkhikā uppatitvā parikiriṃsu .
Duggandho nāsapuṭaṃ abhihani .
Buddhappasādo tanuttaṃ gato .
Tenassa
P1.314 āloko antaradhāyi , andhakāro pāturahosi .Saddamanussāvesīti ‘‘ seṭṭhissa ussāhaṃ janessāmī ’’ ti suvaṇṇakiṅkiṇikaṃ ghaṭṭento viya madhurassarena saddaṃ anussāvesi .
Sataṃ kaññāsahassānīti purimapadānipi imināva sahassapadena saddhiṃ sambandhanīyāni .
Yatheva hi sataṃ kaññāsahassāni , sataṃ sahassāni hatthī , sataṃ sahassāni assā , sataṃ sahassāni rathāti ayamettha attho .
Iti ekekasatasahassameva dīpitaṃ .
Padavītihārassāti padavītihāro nāma samagamane dvinnaṃ padānaṃ antare muṭṭhiratanamattaṃ .
Kalaṃ nāgghanti soḷasin ti taṃ ekaṃ padavītihāraṃ soḷasabhāge katvā tato eko koṭṭhāso puna soḷasadhā , tato eko soḷasadhāti evaṃ soḷasa vāre soḷasadhā bhinnassa eko koṭṭhāso soḷasikalā nāma , taṃ soḷasikalaṃ etāni cattāri satasahassāni na agghanti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sataṃ hatthisahassāni sataṃ assasahassāni sataṃ rathasahassāni sataṃ kaññāsahassāni , tā ca kho āmukkamaṇikuṇḍalā sakalajambudīparājadhītaro vāti imasmā ettakā lābhā vihāraṃ gacchantassa
V1.276 tasmiṃ soḷasikalasaṅkhāte padese pavattacetanāva uttaritarāti .Idaṃ pana vihāragamanaṃ kassa vasena gahitanti ?
Vihāraṃ gantvā anantarāyena sotāpattiphale patiṭṭhahantassa .
‘‘ Gandhamālādīhi pūjaṃ karissāmi
M1.288 , cetiyaṃ vandissāmi , dhammaṃ sossāmi , dīpapūjaṃ karissāmi , saṅghaṃ nimantetvā dānaṃ dassāmi , sikkhāpadesu vā saraṇesu vā patiṭṭhahissāmī ’’ ti gacchatopi vasena vaṭṭatiyeva .Andhakāro antaradhāyīti so kira cintesi –
‘‘ ahaṃ ekakoti saññaṃ karomi , anuyuttāpi me atthi , kasmā bhāyāmī ’’ ti sūro ahosi .
Athassa balavā buddhappasādo udapādi .
Tasmā andhakāro antaradhāyīti .
Sesavāresupi eseva nayo .
Apica purato purato gacchanto bhiṃsanake susānamagge aṭṭhikasaṅkhalikasamaṃsalohitantiādīni anekavidhāni kuṇapāni addasa
P1.315 .Soṇasiṅgālādīnaṃ saddaṃ assosi .
Taṃ sabbaṃ parissayaṃ punappunaṃ buddhagataṃ pasādaṃ vaḍḍhetvā maddanto agamāsiyeva .
Ehi sudattāti so kira seṭṭhi gacchamānova cintesi –
‘‘ imasmiṃ loke bahū pūraṇakassapādayo titthiyā ‘ mayaṃ buddhā mayaṃ buddhā ’ ti vadanti , kathaṃ nu kho ahaṃ satthu buddhabhāvaṃ jāneyyan ’’ ti ?
Athassa etadahosi –
‘‘ mayhaṃ guṇavasena uppannaṃ nāmaṃ mahājano jānāti , kuladattiyaṃ pana me nāmaṃ aññatra mayā na koci jānāti .
Sace buddho bhavissati , kuladattikanāmena maṃ ālapissatī ’’ ti .
Satthā tassa cittaṃ ñatvā evamāha .
Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto .
Āsattiyoti taṇhāyo .
Santin ti kilesavūpasamaṃ .
Pappuyyāti patvā .
Idañca pana vatvā satthā tassa anupubbikathaṃ kathetvā matthake cattāri saccāni pakāsesi .
Seṭṭhi dhammadesanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā punadivasato paṭṭhāya mahādānaṃ dātuṃ ārabhi .
Bimbisārādayo seṭṭhissa sāsanaṃ pesenti –
‘‘ tvaṃ āgantuko , yaṃ nappahoti , taṃ ito āharāpehī ’’ ti .
So ‘‘ alaṃ tumhe bahukiccā ’’ ti sabbe paṭikkhipitvā pañcahi sakaṭasatehi ānītavibhavena sattāhaṃ mahādānaṃ adāsi .
Dānapariyosāne ca bhagavantaṃ sāvatthiyaṃ vassāvāsaṃ paṭijānāpetvā rājagahassa ca sāvatthiyā
M1.289 ca antare yojane yojane satasahassaṃ datvā pañcacattālīsaV1.277 vihāre kārento sāvatthiṃ gantvā jetavanamahāvihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyādesīti .Aṭṭhamaṃ .