2. Anāthapiṇḍikavaggo
1. Candimasasuttavaṇṇanā
92. Dutiyavaggassa paṭhame kacchevāti kacche viya .
Kaccheti pabbatakacchepi nadīkacchepi .
Ekodi nipakāti ekaggacittā ceva paññānepakkena ca samannāgatā .
Satāti satimanto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ye jhānāni labhitvā
M1.102 ekodī nipakā satā viharanti , te amakase pabbatakacche vā nadīkacche vā magā viya sotthiṃ gamissantīti .Pāran ti nibbānaṃ .
Ambujoti maccho .
Raṇañjahāti kilesañjahā .
Yepi jhānāni labhitvā appamattā kilese jahanti , te suttajālaṃ bhinditvā macchā viya nibbānaṃ gamissantīti vuttaṃ hoti .
Paṭhamaṃ .
2. Veṇḍusuttavaṇṇanā
93. Dutiye
P1.110 veṇḍūti tassa devaputtassa nāmaṃ .Payirupāsiyāti parirupāsitvā .
Anusikkhareti
V1.99 sikkhanti .Siṭṭhipadeti anusiṭṭhipade .
Kāle te appamajjantāti kāle te appamādaṃ karontā .
Dutiyaṃ .
3. Dīghalaṭṭhisuttavaṇṇanā
94. Tatiye dīghalaṭṭhīti devaloke sabbe samappamāṇā tigāvutikāva honti , manussaloke panassa dīghattabhāvatāya evaṃnāmaṃ ahosi .
So puññāni katvā devaloke nibbattopi tatheva paññāyi .
Tatiyaṃ .
4. Nandanasuttavaṇṇanā
95. Catutthe gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati .
Anāvaṭan ti tathāgatassa hi sabbaññutaññāṇaṃ pesentassa rukkho vā pabbato vā āvarituṃ samattho nāma natthi .
Tenāha ‘‘ anāvaṭan ’’ ti .
Iti tathāgataṃ thometvā devaloke abhisaṅkhatapañhaṃ pucchanto kathaṃvidhan tiādimāha .
Tattha dukkhamaticca iriyatīti dukkhaṃ atikkamitvā viharati .
Sīlavāti lokiyalokuttarena sīlena samannāgato khīṇāsavo .
Paññā dayopi missakāyeva veditabbā .
Pūjayantīti gandhapupphādīhi pūjenti .
Catutthaṃ .
5-6.Candanasuttādivaṇṇanā
96. Pañcame appatiṭṭhe anālambeti heṭṭhā apatiṭṭhe upari anālambane .
Susamāhitoti appanāyapi upacārenapi suṭṭhu samāhito
M1.103 .Pahitattoti pesitatto .
Nandīrāgaparikkhīṇoti parikkhīṇanandīrāgo .
Nandīrāgo nāma tayo kammābhisaṅkhārā .
Iti imāya gāthāya kāmasaññāgahaṇena pañcorambhāgiyasaṃyojanāni , rūpasaṃyojanagahaṇena pañca uddhambhāgiyasaṃyojanāni , nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā
P1.111 gahitā .Evaṃ yassa dasa saṃyojanāni tayo ca kammābhisaṅkhārā pahīnā , so gambhīre mahoghe na sīdatīti .
Kāmasaññāya vā kāmabhavo , rūpasaṃyojanena rūpabhavo gahito , tesaṃ gahaṇena arūpabhavo gahitova
V1.100 , nandīrāgena tayo kammābhisaṅkhārā gahitāti evaṃ yassa tīsu bhavesu tayo saṅkhārā natthi , so gambhīre na sīdatītipi dasseti .Pañcamaṃ .
97. Chaṭṭhaṃ vuttatthameva .
Chaṭṭhaṃ .
7. Subrahmasuttavaṇṇanā
98. Sattame subrahmāti so kira devaputto accharāsaṅghaparivuto nandanakīḷikaṃ gantvā pāricchattakamūle paññattāsane nisīdi .
Taṃ pañcasatā devadhītaro parivāretvā nisinnā , pañcasatā rukkhaṃ abhiruḷhā .
Nanu ca devatānaṃ cittavasena yojanasatikopi rukkho onamitvā hatthaṃ āgacchati , kasmā tā abhiruḷhāti .
Khiḍḍāpasutatāya .
Abhiruyha pana madhurassarena gāyitvā gāyitvā pupphāni pātenti , tāni gahetvā itarā ekatovaṇṭikamālādivasena ganthenti .
Atha rukkhaṃ abhiruḷhā upacchedakakammavasena ekappahāreneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbattā mahādukkhaṃ anubhavanti .
Atha kāle gacchante devaputto ‘‘ imāsaṃ neva saddo suyyati , na pupphāni pātenti .
Kahaṃ nu kho gatā ’’ ti ?
Āvajjento niraye nibbattabhāvaṃ disvā piyavatthukasokena ruppamāno cintesi –
‘‘ etā tāva yathākammena gatā , mayhaṃ āyusaṅkhāro kittako ’’ ti .
So –
‘‘ sattame divase mayāpi avasesāhi pañcasatāhi saddhiṃ kālaṃ katvā tattheva nibbattitabban ’’ ti disvā balavatarena sokena ruppi .
So –
‘‘ imaṃ mayhaṃ sokaṃ sadevake loke aññatra tathāgatā niddhamituṃ samattho nāma natthī ’’ ti cintetvā satthu santikaṃ gantvā niccaṃ utrastan ti gāthamāha .
Tattha
M1.104 idan ti attano cittaṃ dasseti .Dutiyapadaṃ purimasseva
P1.112 vevacanaṃ .Niccan ti ca padassa devaloke nibbattakālato paṭṭhāyāti attho na gahetabbo , sokuppattikālato pana paṭṭhāya niccanti veditabbaṃ .
Anuppannesu kicchesūti ito sattāhaccayena yāni dukkhāni uppajjissanti , tesu .
Atho uppatitesu cāti yāni pañcasatānaṃ accharānaṃ niraye nibbattānaṃ diṭṭhāni , tesu cāti evaṃ imesu uppannānuppannesu dukkhesu niccaṃ mama utrastaṃ cittaṃ , abbhantare ḍayhamāno viya homi bhagavāti dasseti .
Nāññatra
V1.101 bojjhā tapasāti bojjhaṅgabhāvanañca tapoguṇañca aññatra muñcitvā sotthiṃ na passāmīti attho .Sabbanissaggāti nibbānato .
Ettha kiñcāpi bojjhaṅgabhāvanā paṭhamaṃ gahitā , indriyasaṃvaro pacchā , atthato pana indriyasaṃvarova paṭhamaṃ veditabbo .
Indiyasaṃvare hi gahite catupārisuddhisīlaṃ gahitaṃ hoti .
Tasmiṃ patiṭṭhito bhikkhu nissayamuttako dhutaṅgasaṅkhātaṃ tapoguṇaṃ samādāya araññaṃ pavisitvā kammaṭṭhānaṃ bhāvento saha vipassanāya bojjhaṅge bhāveti .
Tassa ariyamaggo yaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjati , so ‘‘ sabbanissaggo ’’ ti bhagavā catusaccavasena desanaṃ vinivattesi .
Devaputto desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahīti .
Sattamaṃ .
8-10.Kakudhasuttādivaṇṇanā
99. Aṭṭhame kakudho devaputtoti ayaṃ kira kolanagare mahāmoggallānattherassa upaṭṭhākaputto daharakāleyeva therassa santike vasanto jhānaṃ nibbattetvā kālaṅkato , brahmaloke uppajji .
Tatrāpi naṃ kakudho brahmātveva sañjānanti .
Nandasīti tussasi .
Kiṃ laddhāti tuṭṭhi nāma kiñci manāpaṃ labhitvā hoti , tasmā evamāha .
Kiṃ jīyitthāti yassa hi kiñci manāpaṃ cīvarādivatthu jiṇṇaṃ hoti , so socati , tasmā evamāha .
Aratī nābhikīratīti ukkaṇṭhitā nābhibhavati .
Aghajātassāti dukkhajātassa , vaṭṭadukkhe ṭhitassāti attho .
Nandījātassāti jātataṇhassa .
Aghan ti evarūpassa
P1.113 hi vaṭṭadukkhaṃ āgatameva hotiM1.105 .‘‘ Dukkhī sukhaṃ patthayatī ’’ ti hi vuttaṃ .
Iti aghajātassa nandī hoti , sukhavipariṇāmena dukkhaṃ āgatamevāti nandījātassa aghaṃ hoti .
Aṭṭhamaṃ .
100. Navamaṃ vuttatthameva .
Navamaṃ .
101. Dasame ānandattherassa anumānabuddhiyā ānubhāvappakāsanatthaṃ aññataroti āha .
Dasamaṃ .
Dutiyo vaggo .