4. Mahāsālasuttavaṇṇanā
200. Catutthe lūkho lūkhapāvuraṇoti jiṇṇo jiṇṇapāvuraṇo .
Upasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
Tassa kira ghare aṭṭhasatasahassadhanaṃ ahosi .
So catunnaṃ puttānaṃ āvāhaṃ katvā cattāri satasahassāni adāsi
M1.239 .Athassa brāhmaṇiyā kālaṅkatāya puttā sammantayiṃsu –
‘‘ sace aññaṃ brāhmaṇiṃ ānessati , tassā kucchiyaṃ nibbattavasena kulaṃ bhijjissati .
Handa naṃ mayaṃ saṅgaṇhāmā ’’ ti .
Te cattāropi paṇītehi ghāsacchādanādīhi upaṭṭhahantā hatthapādasambāhanādīni karontā saṅgaṇhitvā ekadivasaṃ divā niddāyitvā vuṭṭhitassa hatthapāde sambāhamānā pāṭiyekkaṃ gharāvāse ādīnavaṃ vatvā –
‘‘ mayaṃ tumhe iminā nīhārena yāvajīvaṃ upaṭṭhahissāma , sesadhanampi no dethā ’’ ti yāciṃsu .
Brāhmaṇo puna ekekassa satasahassaṃ satasahassaṃ datvā attano nivatthapārupanamattaṃ ṭhapetvā sabbaṃ upabhogaparibhogaṃ cattāro koṭṭhāse katvā niyyādesi .
Taṃ jeṭṭhaputto katipāhaṃ upaṭṭhahi .
Atha naṃ ekadivasaṃ nhatvā āgacchantaṃ dvārakoṭṭhake ṭhatvā suṇhā evamāha –
‘‘ kiṃ tayā jeṭṭhaputtassa sataṃ vā sahassaṃ vā atirekaṃ dinnamatthi ?
Nanu sabbesaṃ dve dve satasahassāni dinnāni , kiṃ sesaputtānaṃ gharassa maggaṃ na jānāsī ’’ ti ?
So ‘‘ nassa vasalī ’’ ti
P1.261 kujjhitvā aññassa gharaṃ agamāsi , tatopi katipāhaccayena imināva upāyena palāpito aññassāti evaṃ ekagharepi pavesanaṃ alabhamāno paṇḍaraṅgapabbajjaṃ pabbajitvā bhikkhāya caranto kālānamaccayena jarājiṇṇo dubbhojanadukkhaseyyāhi milātasarīro bhikkhācārato āgamma , pīṭhakāya nipanno niddaṃ okkamitvā vuṭṭhāya nisinno attānaṃ oloketvā puttesu patiṭṭhaṃ apassanto cintesi –‘‘ samaṇo kira gotamo abbhākuṭiko uttānamukho sukhasambhāso paṭisanthārakusalo , sakkā samaṇaṃ gotamaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ labhitun ’’ ti nivāsanapāvuraṇaṃ saṇṭhapetvā bhikkhābhājanamādāya yena bhagavā tenupasaṅkami .
Dārehi
V1.230 saṃpuccha gharā nikkhāmentīti sabbaṃ mama santakaṃ gahetvā mayhaṃ niddhanabhāvaṃ ñatvā attano bhariyāhi saddhiṃ mantayitvā maṃ gharā nikkaḍḍhāpenti .Nandissan ti nandijāto tuṭṭho pamudito ahosiṃ .
Bhavamicchisan ti vuḍḍhiṃ patthayiṃ .
Sāva vārenti sūkaran ti yathā sunakhā vaggavaggā hutvā bhussantā
M1.240 bhussantā sūkaraṃ vārenti , punappunaṃ mahāravaṃ ravāpenti , evaṃ dārehi saddhiṃ maṃ bahuṃ vatvā viravantaṃ palāpentīti attho .Asantāti asappurisā .
Jammāti lāmakā .
Bhāsareti bhāsanti .
Puttarūpenāti puttavesena .
Vayogatan ti tayo vaye gataṃ atikkantaṃ pacchimavaye ṭhitaṃ maṃ .
Jahantīti pariccajanti .
Nibbhogoti nipparibhogo .
Khādanā apanīyatīti asso hi yāvadeva taruṇo hoti javasampanno , tāvassa nānārasaṃ khādanaṃ dadanti , jiṇṇaṃ nibbhogaṃ tato apanenti , antimavaye taṃ vattaṃ na labhati , gāvīhi saddhiṃ aṭaviyaṃ sukkhatiṇāni khādanto carati .
Yathā so asso , evaṃ jiṇṇakāle viluttasabbadhanattā nibbhogo mādisopi bālakānaṃ pitā thero paragharesu bhikkhati .
Yañceti nipāto .
Idaṃ vuttaṃ hoti – ye mama puttā anassavā appatissā avasavattino , tehi daṇḍova kira seyyo sundarataroti .
Idānissa seyyabhāvaṃ dassetuṃ caṇḍampi goṇan tiādi vuttaṃ .
Pure hotīti aggato hoti , taṃ purato katvā gantuṃ sukhaṃ hotīti attho
P1.262 .Gādhamedhatīti udakaṃ otaraṇakāle gambhīre udake patiṭṭhaṃ labhati .
Pariyāpuṇitvāti uggaṇhitvā vā vācuggatā katvā .
Sannisinnesūti tathārūpe brāhmaṇānaṃ samāgamadivase sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitesu puttesu taṃ sabhaṃ ogāhetvā brāhmaṇānaṃ majjhe mahārahe āsane nisinnesu .
Abhāsīti ‘ ayaṃ me kālo ’ ti sabhāya majjhe pavisitvā hatthaṃ ukkhipitvā
V1.231 ,‘‘ bho ahaṃ tumhākaṃ gāthā bhāsitukāmo , bhāsite suṇissathā ’’ ti vatvā –‘‘ bhāsa , brāhmaṇa , suṇomā ’’ ti vutto ṭhitakova abhāsi .
‘‘ Tena ca samayena manussānaṃ vattaṃ hoti yo mātāpitūnaṃ santakaṃ khādanto mātāpitaro na poseti , so māretabbo ’’ ti .
Tasmā te brāhmaṇaputtā pitupādesu nipatitvā ‘‘ jīvitaṃ no tāta , dehī ’’ ti yāciṃsu .
So pituhadayassa puttānaṃ muduttā ‘‘ mā me , bho , bālake vināsayittha , posissanti man ’’ ti āha .
Athassa
M1.241 putte manussā āhaṃsu –‘‘ sace , bho , ajja paṭṭhāya pitaraṃ na sammā paṭijaggissatha , ghātessāma vo ’’ ti .
Te bhītā gharaṃ netvā paṭijaggiṃsu .
Taṃ dassetuṃ atha kho naṃ brāhmaṇamahāsālan tiādi vuttaṃ .
Tattha netvāti pīṭhe nisīdāpetvā sayaṃ ukkhipitvā nayiṃsu .
Nhāpetvāti sarīraṃ telena abbhañjitvā ubbaṭṭetvā gandhacuṇṇādīhi nhāpesuṃ .
Brāhmaṇiyopi pakkosāpetvā ,‘‘ ajja paṭṭhāya amhākaṃ pitaraṃ sammā paṭijaggatha .
Sace pamādaṃ āpajjissatha , gharato vo nikkaḍḍhissāmā ’’ ti vatvā , paṇītabhojanaṃ bhojesuṃ .
Brāhmaṇo subhojanañca sukhaseyyañca āgamma katipāhaccayena sañjātabalo pīṇitindriyo attabhāvaṃ oloketvā ,‘‘ ayaṃ me sampatti samaṇaṃ gotamaṃ nissāya laddhā ’’ ti paṇṇākāraṃ ādāya bhagavato santikaṃ agamāsi .
Taṃ dassetuṃ atha kho sotiādi vuttaṃ .
Tattha etadavocāti dussayugaṃ pādamūle ṭhapetvā etaṃ avoca .
Saraṇagamanāvasāne cāpi bhagavantaṃ evamāha –
‘‘ bho gotama , mayhaṃ puttehi cattāri dhurabhattāni dinnāni
P1.263 , tato ahaṃ dve tumhākaṃ dammi , dve sayaṃ paribhuñjissāmī ’’ ti .Kalyāṇaṃ , brāhmaṇa , pāṭiyekkaṃ pana mā niyyādehi , amhākaṃ ruccanaṭṭhānameva gamissāmāti .
‘‘ Evaṃ , bho ’’ ti kho brāhmaṇo bhagavantaṃ vanditvā gharaṃ gantvā putte āmantesi ‘‘ tātā , samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyo , tassa dve dhurabhattāni dinnāni , tumhe tasmiṃ sampatte mā pamajjathā ’’ ti .
Sādhu , tātāti .
Punadivase bhagavā pubbaṇhasamaye pattacīvaraṃ ādāya jeṭṭhaputtassa nivesanadvāraṃ gato .
So satthāraṃ disvāva hatthato pattaṃ gahetvā gharaṃ pavesetvā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā paṇītabhojanamadāsi .
Satthā punadivase itarassa , punadivase itarassāti paṭipāṭiyā sabbesaṃ gharāni agamāsi .
Sabbe tatheva sakkāraṃ akaṃsu .
Athekadivasaṃ
V1.232 jeṭṭhaputtassa ghare maṅgalaṃ paccupaṭṭhitaṃ .So pitaraṃ āha –
‘‘ tāta , kassa maṅgalaṃ demā ’’ ti .
Amhe aññaṃ na jānāma ?
Nanu samaṇo gotamo mayhaṃ sahāyoti ?
Tena hi tumhe pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya samaṇaṃ gotamaṃ nimantethāti .
Brāhmaṇo tathā akāsi
M1.242 .Bhagavā adhivāsetvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto tassa gehadvāraṃ agamāsi .
So haritupalittaṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ gehaṃ satthāraṃ pavesetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paññattāsanesu nisīdāpetvā appodakapāyāsañceva khajjakavikatiñca adāsi .
Antarabhattasmiṃyeva brāhmaṇassa cattāropi puttā satthu santike nisīditvā āhaṃsu –
‘‘ bho gotama , mayaṃ amhākaṃ pitaraṃ paṭijaggāma nappamajjāma , passathassa attabhāvan ’’ ti .
Satthā ‘‘ kalyāṇaṃ vo kataṃ , mātāpituposakaṃ nāma porāṇakapaṇḍitānaṃ āciṇṇamevā ’’ ti vatvā mahānāgajātakaṃ ( jā .1.11.1 ādayo ; cariyā .2.1 ādayo ) nāma kathetvā , cattāri saccāni dīpetvā dhammaṃ desesi .
Desanāpariyosāne brāhmaṇo saddhiṃ catūhi puttehi catūhi ca suṇhāhi desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhito .
Tato paṭṭhāya satthā na sabbakālaṃ tesaṃ gehaṃ agamāsīti .
Catutthaṃ .