3. Sūcilomasuttavaṇṇanā
237. Tatiye gayāyan ti gayāgāme , gayāya avidūre niviṭṭhagāmaṃ upanissāyāti attho .
Ṭaṅkitamañceti dīghamañce pādamajjhe vijjhitvā aṭaniyo pavesetvā katamañce .
Tassa ‘‘ idaṃ upari , idaṃ heṭṭhā ’’ ti natthi , parivattetvā atthatopi tādisova hoti , taṃ devaṭṭhāne ṭhapenti .
Catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā katagehampi ‘‘ ṭaṅkitamañco ’’ ti vuccati .
Sūcilomassāti kathinasūcisadisalomassa .
So kira kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā dūraṭṭhānato āgato sedamalaggahitena gattena supaññattaṃ saṅghikamañcaṃ anādarena apaccattharitvā nipajji , tassa parisuddhasīlassa taṃ kammaṃ suddhavatthe kāḷakaṃ viya ahosi .
So tasmiṃ attabhāve visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto kālaṃkatvā gayāgāmadvāre saṅkāraṭṭhāne yakkho hutvā nibbatti .
Nibbattamattasseva cassa sakalasarīraṃ kathinasūcīhi gavicchivijjhitaṃ viya jātaṃ .
Athekadivasaṃ
V1.266 bhagavā paccūsasamaye lokaṃ olokento taṃ yakkhaṃ paṭhamāvajjanasseva āpāthaṃ āgataṃ disvā –‘‘ ayaṃ ekaṃ buddhantaraṃ mahādukkhaṃ anubhavi .
Kiṃ nu khvāssa maṃ āgamma sotthikāraṇaṃ bhaveyyā ’’ ti ?
Āvajjento
M1.277 paṭhamamaggassa upanissayaṃ addasa .Athassa saṅgahaṃ kātukāmo surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā sugatamahācīvaraṃ pārupitvā devavimānakappaṃ gandhakuṭiṃ pahāya hatthigavāssamanussakukkurādikuṇapaduggandhaṃ saṅkāraṭṭhānaṃ gantvā tattha mahāgandhakuṭiyaṃ viya nisīdi .
Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ sūcilomassa yakkhassa bhavane ’’ ti .
Kharoti
P1.303 suṃsumārapiṭṭhi viya chadaniṭṭhakāhi visamacchadanapiṭṭhi viya ca kharasarīro .So kira kassapasammāsambuddhakāle sīlasampanno upāsako ekadivase vihāre cittattharaṇādīhi atthatāya bhūmiyā saṅghike attharaṇe attano uttarāsaṅgaṃ apaccattharitvā nipajji .
Saṅghikaṃ telaṃ abhājetvā attano uttarāsaṅgaṃ apaccattharitvā nipajji .
Saṅghikaṃ telaṃ abhājetvā attano hatthehi sarīraṃ makkhesītipi vadanti .
So tena kammena sagge nibbattituṃ asakkonto tasseva gāmassa dvāre saṅkāraṭṭhāne yakkho hutvā nibbatti .
Nibbattamattassa cassa sakalasarīraṃ vuttappakāraṃ ahosi .
Te ubhopi sahāyā jātā .
Iti kharassa kharabhāvo veditabbo .
Avidūre atikkamantīti gocaraṃ pariyesantā samāgamaṭṭhānaṃ vā gacchantā āsanne ṭhāne gacchanti .
Tesu sūcilomo satthāraṃ na passati , kharalomo paṭhamataraṃ disvā sūcilomaṃ yakkhaṃ etadavoca –
‘‘ eso samaṇo ’’ ti , samma , esa tava bhavanaṃ pavisitvā nisinno eko samaṇoti .
Neso samaṇo , samaṇako esoti so kira yo maṃ passitvā bhīto palāyati , taṃ samaṇakoti vadati .
Yo na bhāyati , taṃ samaṇoti .
Tasmā ‘‘ ayaṃ maṃ disvā bhīto palāyissatī ’’ ti maññamāno evamāha .
Kāyaṃ upanāmesīti bheravarūpaṃ nimminitvā mahāmukhaṃ vivaritvā sakalasarīre lomāni uṭṭhāpetvā kāyaṃ upanāmesi .
Apanāmesīti ratanasatikaṃ suvaṇṇagghanikaṃ viya thokaṃ apanāmesi .
Pāpakoti lāmako amanuñño .
So gūthaṃ viya aggi viya kaṇhasappo viya ca parivajjetabbo , na iminā suvaṇṇavaṇṇena sarīrena sampaṭicchitabbo .
Evaṃ vutte pana sūcilomo ‘‘ pāpako kira me samphasso ’’ ti kuddho pañhaṃ taṃ , samaṇātiādimāha .
Cittaṃ vā te khipissāmīti yesañhi amanussā cittaṃ
M1.278 khipitukāmā honti , tesaṃ setamukhaṃ nīlodaraṃ surattahatthapādaṃV1.267 mahāsīsaṃ pajjalitanettaṃ bheravaṃ vā attabhāvaṃ nimminitvā dassenti , bheravaṃ vā saddaṃ sāventi , kathentānaṃyeva vā mukhe hatthaṃ pakkhipitvā hadayaṃ maddanti , tena te sattā ummattakā honti khittacittā .Taṃ sandhāyevamāha .
Pāragaṅgāyāti dvīsu pādesu gahetvā
P1.304 taṃ āviñchetvā yathā na punāgacchasi , evaṃ pāraṃ vā gaṅgāya khipissāmīti vadati .Sadevaketiādi vuttatthameva .
Puccha yadākaṅkhasīti yaṃkiñci ākaṅkhasi , taṃ sabbaṃ puccha , asesaṃ te byākarissāmīti sabbaññupavāraṇaṃ pavāreti .
Kutonidānāti kiṃnidānā , kiṃpaccayāti attho ?
Kumārakā dhaṅkamivossajantīti yathā kumārakā kākaṃ gahetvā ossajanti khipanti , evaṃ pāpavitakkā kuto samuṭṭhāya cittaṃ ossajantīti pucchati ?
Itonidānāti ayaṃ attabhāvo nidānaṃ etesanti ito nidānā .
Itojāti ito attabhāvato jātā .
Ito samuṭṭhāya manovitakkāti yathā dīghasuttakena pāde baddhaṃ kākaṃ kumārakā tassa suttapariyantaṃ aṅguliyaṃ veṭhetvā ossajanti , so dūraṃ gantvāpi puna tesaṃ pādamūleyeva patati , evameva ito attabhāvato samuṭṭhāya pāpavitakkā cittaṃ ossajanti .
Snehajāti taṇhāsinehato jātā .
Attasambhūtāti attani sambhūtā .
Nigrodhasseva khandhajāti nigrodhakhandhe jātā pārohā viya .
Puthūti bahū anekappakārā pāpavitakkā taṃsampayuttakilesā ca .
Visattāti laggā laggitā .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Māluvāva vitatā vaneti yathā vane māluvā latā yaṃ rukkhaṃ nissāya jāyati , taṃ mūlato yāva aggā , aggato yāva mūlā punappunaṃ saṃsibbitvā ajjhottharitvā otatavitatā tiṭṭhati .
Evaṃ vatthukāmesu puthū kilesakāmā visattā , puthū vā sattā tehi kilesakāmehi vatthukāmesu visattā .
Ye naṃ pajānantīti ye ‘‘ attasambhūtā ’’ ti ettha vuttaṃ attabhāvaṃ jānanti .
Yatonidānan ti
M1.279 yaṃ nidānamassa attabhāvassa tañca jānanti .Te naṃ vinodentīti te evaṃ attabhāvasaṅkhātassa dukkhasaccassa nidānabhūtaṃ samudayasaccaṃ maggasaccena vinodenti .
Te duttaran ti te samudayasaccaṃ nīharantā idaṃ duttaraṃ kilesoghaṃ taranti .
Atiṇṇapubban ti anamatagge saṃsāre supinantepi na tiṇṇapubbaṃ .
Apunabbhavāyāti apunabbhavasaṅkhātassa nirodhasaccassatthāya .
Iti
V1.268 imāya gāthāya cattāri saccāni pakāsento arahattanikūṭenaP1.305 desanaṃ niṭṭhapesi .Desanāvasāne sūcilomo tasmiṃyeva padese ṭhito desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhito .
Sotāpannā ca nāma na kiliṭṭhattabhāve tiṭṭhantīti saha phalapaṭilābhenassa sarīre setakaṇḍupīḷakasūciyo sabbā patitā .
So dibbavatthanivattho dibbavaradukūluttarāsaṅgo dibbaveṭhanaveṭhito dibbābharaṇagandhamāladharo suvaṇṇavaṇṇo hutvā bhummadevatāparihāraṃ paṭilabhīti .
Tatiyaṃ .