2. Devaputtasaṃyuttaṃ
1. Paṭhamavaggo
1. Paṭhamakassapasuttavaṇṇanā
82. Devaputtasaṃyuttassa
V1.93P1.103M1.96 paṭhame devaputtoti devānañhi aṅke nibbattā purisā devaputtā nāma , itthiyo devadhītaro nāma honti .Nāmavasena apākaṭāva ‘‘ aññatarā devatā ’’ ti vuccati , pākaṭo ‘‘ itthannāmo devaputto ’’ ti .
Tasmā heṭṭhā ‘‘ aññatarā devatā ’’ ti vatvā idha ‘‘ devaputto ’’ ti vuttaṃ .
Anusāsan ti anusiṭṭhiṃ .
Ayaṃ kira devaputto bhagavatā sambodhito sattame vasse yamakapāṭihāriyaṃ katvā tidasapure vassaṃ upagamma abhidhammaṃ desentena jhānavibhaṅge –
‘‘ bhikkhūti samaññāya bhikkhu , paṭiññāya bhikkhū ’’ ti ( vibha .510).
Evaṃ bhikkhuniddesaṃ kathiyamānaṃ assosi .
‘‘ Evaṃ vitakketha , mā evaṃ vitakkayittha , evaṃ manasikarotha , mā evaṃ manasākattha .
Idaṃ pajahatha , idaṃ upasampajja viharathā ’’ ti ( pārā .19).
Evarūpaṃ pana bhikkhuovādaṃ bhikkhuanusāsanaṃ na assosi .
So taṃ sandhāya –
‘‘ bhikkhuṃ bhagavā pakāsesi , no ca bhikkhuno anusāsan ’’ ti āha .
Tena hīti yasmā mayā bhikkhuno anusiṭṭhi na pakāsitāti vadasi , tasmā .
Taññevettha paṭibhātūti tuyhevesā anusiṭṭhipakāsanā upaṭṭhātūti .
Yo hi pañhaṃ kathetukāmo hoti , na ca sakkoti sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsanditvā kathetuṃ .
Yo vā na kathetukāmo hoti , sakkoti pana kathetuṃ .
Yo vā
P1.104 neva kathetukāmo hoti , kathetuṃ na ca sakkoti .Sabbesampi tesaṃ bhagavā pañhaṃ bhāraṃ na karoti .
Ayaṃ pana devaputto kathetukāmo ceva , sakkoti ca kathetuṃ .
Tasmā tasseva bhāraṃ karonto bhagavā evamāha .
Sopi pañhaṃ kathesi .
Tattha
V1.94 subhāsitassa sikkhethāti subhāsitaṃ sikkheyya , catusaccanissitaṃ dasakathāvatthunissitaṃ sattatiṃsabodhipakkhiyanissitaṃ catubbidhaṃ vacīsucaritameva sikkheyya .Samaṇūpāsanassa cāti samaṇehi upāsitabbaṃ samaṇūpāsanaṃ
M1.97 nāma aṭṭhatiṃsabhedaṃ kammaṭṭhānaṃ , tampi sikkheyya bhāveyyāti attho .Bahussutānaṃ vā bhikkhūnaṃ upāsanampi samaṇūpāsanaṃ .
Tampi ‘ kiṃ , bhante , kusalan ’’ tiādinā pañhapucchanena paññāvuddhatthaṃ sikkheyya .
Cittavūpasamassa cāti aṭṭhasamāpattivasena cittavūpasamaṃ sikkheyya .
Iti devaputtena tisso sikkhā kathitā honti .
Purimapadena hi adhisīlasikkhā kathitā , dutiyapadena adhipaññāsikkhā , cittavūpasamena adhicittasikkhāti evaṃ imāya gāthāya sakalampi sāsanaṃ pakāsitameva hoti .
Paṭhamaṃ .
2. Dutiyakassapasuttavaṇṇanā
83. Dutiye jhāyīti dvīhi jhānehi jhāyī .
Vimuttacittoti kammaṭṭhānavimuttiyā vimuttacitto .
Hadayassānupattin ti arahattaṃ .
Lokassāti saṅkhāralokassa .
Anissitoti taṇhādiṭṭhīhi anissito , taṇhādiṭṭhiyo vā anissito .
Tadānisaṃsoti arahattānisaṃso .
Idaṃ vuttaṃ hoti – arahattānisaṃso bhikkhu arahattaṃ patthento jhāyī bhaveyya , suvimuttacitto bhaveyya , lokassa udayabbayaṃ ñatvā anissito bhaveyya .
Tantidhammo pana imasmiṃ sāsane pubbabhāgoti .
Dutiyaṃ .
3-4.Māghasuttādivaṇṇanā
84. Tatiye māghoti sakkassetaṃ nāmaṃ .
Sveva vattena aññe abhibhavitvā devissariyaṃ pattoti vatrabhū , vatranāmakaṃ vā asuraṃ abhibhavatīti vatrabhū .
Tatiyaṃ .
85. Catutthaṃ
P1.105 vuttatthameva .Catutthaṃ .
5. Dāmalisuttavaṇṇanā
86. Pañcame na tenāsīsate bhavan ti tena kāraṇena yaṃ kiñci bhavaṃ na pattheti .
Āyatapaggaho nāmesa devaputto , khīṇāsavassa kiccavosānaṃ natthi .
Khīṇāsavena hi ādito arahattappattiyā
V1.95 vīriyaṃ kataṃM1.98 , aparabhāge mayā arahattaṃ pattanti mā tuṇhī bhavatu , tatheva vīriyaṃ daḷhaṃ karotu parakkamatūti cintetvā evamāha .Atha bhagavā ‘‘ ayaṃ devaputto khīṇāsavassa kiccavosānaṃ akathento mama sāsanaṃ aniyyānikaṃ katheti , kiccavosānamassa kathessāmī ’’ ti cintetvā natthi kiccan tiādimāha .
Tīsu kira piṭakesu ayaṃ gāthā asaṃkiṇṇā .
Bhagavatā hi aññattha vīriyassa doso nāma dassito natthi .
Idha pana imaṃ devaputtaṃ paṭibāhitvā ‘‘ khīṇāsavena pubbabhāge āsavakkhayatthāya araññe vasantena kammaṭṭhānaṃ ādāya vīriyaṃ kataṃ , aparabhāge sace icchati , karotu , no ce icchati , yathāsukhaṃ viharatū ’’ ti khīṇāsavassa kiccavosānadassanatthaṃ evamāha .
Tattha gādhan ti patiṭṭhaṃ .
Pañcamaṃ .
6. Kāmadasuttavaṇṇanā
87. Chaṭṭhe dukkaran ti ayaṃ kira devaputto pubbayogāvacaro bahalakilesatāya sappayogena kilese vikkhambhento samaṇadhammaṃ katvā pubbūpanissayamandatāya ariyabhūmiṃ appatvāva kālaṃ katvā devaloke nibbatto .
So ‘‘ tathāgatassa santikaṃ gantvā dukkarabhāvaṃ ārocessāmī ’’ ti āgantvā evamāha .
Tattha dukkaran ti dasapi vassāni … pe … saṭṭhipi yadetaṃ ekantaparisuddhassa samaṇadhammassa karaṇaṃ nāma , taṃ dukkaraṃ .
Sekhāti satta sekhā .
Sīlasamāhitāti sīlena samāhitā samupetā .
Ṭhitattāti patiṭṭhitasabhāvā .
Evaṃ pucchitapañhaṃ vissajjetvā idāni uparipañhasamuṭṭhāpanatthaṃ anagāriyupetassātiādimāha .
Tattha
P1.106 anagāriyupetassāti anagāriyaṃ niggehabhāvaṃ upetassa .Sattabhūmikepi hi pāsāde vasanto bhikkhu vuḍḍhatarena āgantvā ‘‘ mayhaṃ idaṃ pāpuṇātī ’’ ti vutte pattacīvaraṃ ādāya nikkhamateva .
Tasmā ‘‘ anagāriyupeto ’’ ti vuccati .
Tuṭṭhīti catupaccayasantoso .
Bhāvanāyāti cittavūpasamabhāvanāya .
Te chetvā maccuno jālan ti ye rattindivaṃ indriyūpasame ratā , te dussamādahaṃ cittaṃ samādahanti .
Ye ca samāhitacittā , te catupaccayasantosaṃ pūrentā na kilamanti .
Ye santuṭṭhā , te sīlaṃ pūrentā na kilamanti
M1.99 .Ye sīle patiṭṭhitā satta sekhā , te ariyā maccuno jālasaṅkhātaṃ kilesajālaṃ chinditvā gacchanti .
Duggamoti ‘‘ saccametaṃ , bhante , ye indriyūpasame
V1.96 ratā , te dussamādahaṃ samādahanti … pe … ye sīle patiṭṭhitā , te maccuno jālaṃ chinditvā gacchanti ’’.Kiṃ na gacchissanti ?
Ayaṃ pana duggamo bhagavā visamo maggoti āha .
Tattha kiñcāpi ariyamaggo neva duggamo na visamo , pubbabhāgapaṭipadāya panassa bahū parissayā honti .
Tasmā evaṃ vutto .
Avaṃsirāti ñāṇasirena adhosirā hutvā papatanti .
Ariyamaggaṃ ārohituṃ asamatthatāyeva ca te anariyamagge papatantīti ca vuccanti .
Ariyānaṃ samo maggoti sveva maggo ariyānaṃ samo hoti .
Visame samāti visamepi sattakāye samāyeva .
Chaṭṭhaṃ .
7. Pañcālacaṇḍasuttavaṇṇanā
88. Sattame sambādheti nīvaraṇasambādhaṃ kāmaguṇasambādhanti dve sambādhā .
Tesu idha nīvaraṇasambādhaṃ adhippetaṃ .
Okāsan ti jhānassetaṃ nāmaṃ .
Paṭilīnanisabhoti paṭilīnaseṭṭho .
Paṭilīno nāma pahīnamāno vuccati .
Yathāha –
‘‘ kathañca , bhikkhave , bhikkhu paṭilīno hoti
P1.107 .Idha , bhikkhave , bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṃkato āyatiṃ anuppādadhammo ’’ ti ( a . ni .4.38; mahāni .87).
Paccalatthaṃsūti paṭilabhiṃsu .
Sammā teti ye nibbānapattiyā satiṃ paṭilabhiṃsu , te lokuttarasamādhināpi susamāhitāti missakajjhānaṃ kathitaṃ .
Sattamaṃ .
8. Tāyanasuttavaṇṇanā
89. Aṭṭhame purāṇatitthakaroti pubbe titthakaro .
Ettha ca titthaṃ nāma dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo , titthakaro nāma tāsaṃ uppādako satthā .
Seyyathidaṃ nando , vaccho , kiso , saṃkicco .
Purāṇādayo pana titthiyā nāma .
Ayaṃ pana diṭṭhiṃ uppādetvā kathaṃ sagge nibbattoti ?
Kammavāditāya .
Esa kira uposathabhattādīni adāsi , anāthānaṃ vattaṃ paṭṭhapesi , patissaye akāsi , pokkharaṇiyo khaṇāpesi , aññampi bahuṃ kalyāṇaṃ akāsi .
So tassa nissandena sagge nibbatto , sāsanassa
M1.100 pana niyyānikabhāvaṃ jānāti .So tathāgatassa santikaṃ gantvā sāsanānucchavikā vīriyappaṭisaṃyuttā gāthā vakkhāmīti āgantvā chinda sotan tiādimāha .
Tattha
V1.97 chindāti aniyamitaāṇatti .Sotan ti taṇhāsotaṃ .
Parakkammāti parakkamitvā vīriyaṃ katvā .
Kāmeti kilesakāmepi vatthukāmepi .
Panudāti nīhara .
Ekattan ti jhānaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti – kāme ajahitvā muni jhānaṃ na upapajjati , na paṭilabhatīti attho .
Kayirā ce kayirāthenan ti yadi vīriyaṃ kareyya , kareyyātha , taṃ vīriyaṃ na osakkeyya .
Daḷhamenaṃ parakkameti daḷhaṃ enaṃ kareyya .
Sithilo hi paribbājoti sithilagahitā pabbajjā .
Bhiyyo ākirate rajan ti atirekaṃ
P1.108 upari kilesarajaṃ ākirati .Akataṃ dukkaṭaṃ seyyoti dukkaṭaṃ akatameva seyyo .
Yaṃ kiñcīti na kevalaṃ dukkaṭaṃ katvā katasāmaññameva , aññampi yaṃ kiñci sithilaṃ kataṃ evarūpameva hoti .
Saṃkiliṭṭhan ti dukkarakārikavataṃ .
Imasmiṃ hi sāsane paccayahetu samādinnadhutaṅgavataṃ saṃkiliṭṭhameva .
Saṅkassaran ti saṅkāya saritaṃ ,‘‘ idampi iminā kataṃ bhavissati , idampi iminā ’’ ti evaṃ āsaṅkitaparisaṅkitaṃ .
Ādibrahmacariyikāti maggabrahmacariyassa ādibhūtā pubbapadhānabhūtā .
Aṭṭhamaṃ .
9. Candimasuttavaṇṇanā
90. Navame candimāti candavimānavāsī devaputto .
Sabbadhīti sabbesu khandhaāyatanādīsu .
Lokānukampakāti tuyhampi etassapi tādisā eva .
Santaramānovāti turito viya .
Pamuñcasīti atītatthe vattamānavacanaṃ .
Navamaṃ .
10. Sūriyasuttavaṇṇanā
91. Dasame sūriyoti sūriyavimānavāsī devaputto .
Andhakāreti cakkhuviññāṇuppattinivāraṇena andhabhāvakaraṇe .
Virocatīti verocano .
Maṇḍalīti maṇḍalasaṇṭhāno .
Mā , rāhu , gilī caramantalikkheti antalikkhe caraṃ sūriyaṃ , rāhu , mā gilīti vadati .
Kiṃ panesa taṃ gilatīti
M1.101 ?Āma , gilati .
Rāhussa hi attabhāvo mahā , uccattanena aṭṭhayojanasatādhikāni cattāri yojanasahassāni , bāhantaramassa dvādasayojanasatāni , bahalattena cha yojanasatāni , sīsaṃ nava yojanasataṃ , nalāṭaṃ tiyojanasataṃ , bhamukantaraṃ paṇṇāsayojanaṃ , mukhaṃ dviyojanasataṃ , ghānaṃ tiyojanasataṃ , mukhādhānaṃ tiyojanasatagambhīraṃ hatthatalapādatalāni puthulato dviyojanasatāni
P1.109 .Aṅgulipabbāni paṇṇāsa yojanāni .
So candimasūriye virocamāne disvā issāpakato
V1.98 tesaṃ gamanavīthiṃ otaritvā mukhaṃ vivaritvā tiṭṭhati .Candavimānaṃ sūriyavimānaṃ vā tiyojanasatike mahānarake pakkhittaṃ viya hoti .
Vimāne adhivatthā devatā maraṇabhayatajjitā ekappahāreneva viravanti .
So pana vimānaṃ kadāci hatthena chādeti , kadāci hanukassa heṭṭhā pakkhipati , kadāci jivhāya parimajjati , kadāci avagaṇḍakārakaṃ bhuñjanto viya kapolantare ṭhapeti .
Vegaṃ pana vāretuṃ na sakkoti .
Sace vāressāmīti gaṇḍakaṃ katvā tiṭṭheyya , matthakaṃ tassa bhinditvā nikkhameyya , ākaḍḍhitvā vā naṃ onameyya .
Tasmā vimānena saheva gacchati .
Pajaṃ maman ti candimasūriyā kira dvepi devaputtā mahāsamayasuttakathanadivase sotāpattiphalaṃ pattā .
Tena bhagavā ‘‘ pajaṃ maman ’’ ti āha , putto mama esoti attho .
Dasamaṃ .
Paṭhamo vaggo .