Visuddhibhedo
43. Vipassanākammaṭṭhāne pana sīlavisuddhi cittavisuddhi diṭṭhivisuddhi kaṅkhāvitaraṇavisuddhi maggāmaggañāṇadassanavisuddhi paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ñāṇadassanavisuddhi ceti sattavidhena visuddhisaṅgaho .
44. Aniccalakkhaṇaṃ dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañceti tīṇi lakkhaṇāni .
45. Aniccānupassanā dukkhānupassanā anattānupassanā ceti tisso anupassanā .
46. Sammasanañāṇaṃ udayabbayañāṇaṃ bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ ādīnavañāṇaṃ nibbidāñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ anulomañāṇañceti dasa vipassanāñāṇāni .
47. Suññato vimokkho , animitto vimokkho , appaṇihito vimokkho ceti tayo vimokkhā .
48. Suññatānupassanā
M0.64 animittānupassanā appaṇihitānupassānā ceti tīṇi vimokkhamukhāni ca veditabbāni . 49. Kathaṃ
V0.67 ?Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ paccayasannissitasīlañceti catupārisuddhisīlaṃ sīlavisuddhi nāma .
50. Upacārasamādhi appanāsamādhi ceti duvidhopi samādhi cittavisuddhi nāma .
51. Lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena nāmarūpa pariggaho diṭṭhivisuddhi nāma .
52. Tesameva ca nāmarūpānaṃ paccayapariggaho kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma .
53. Tato paraṃ pana tathāpariggahitesu sappaccayesu tebhūmakasaṅkhāresu atītādibhedabhinnesu khandhādinayamārabbha kalāpavasena saṅkhipitvā ‘‘ aniccaṃ khayaṭṭhena , dukkhaṃ bhayaṭṭhena , anattā asārakaṭṭhenā ’’ ti addhānavasena santativasena khaṇavasena vā sammasanañāṇena lakkhaṇattayaṃ sammasantassa tesveva paccayavasena khaṇavasena ca udayabbayañāṇena udayabbayaṃ samanupassantassa ca –
‘‘ Obhāso pīti passaddhi , adhimokkho ca paggaho ;
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ce ’’ ti .
–
Obhāsādivipassanupakkilesaparipanthapariggahavasena maggāmaggalakkhaṇavavatthānaṃ maggāmaggañāṇadassanavisuddhi nāma .
54. Tathā paripanthavimuttassa pana tassa udayabbayañāṇato paṭṭhāya yā vānulomā tilakkhaṇaṃ vipassanāparamparāya paṭipajjantassa nava vipassanāñāṇāni paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma .
55. Tassevaṃ paṭipajjantassa
M0.65 pana vipassanāparipākamāgamma ‘‘ idāni appanā uppajjissatī ’’ ti bhavaṅgaṃ vocchijjitvā uppannamanodvārāvajjanānantaraṃ dve tīṇi vipassanācittāni yaṃ kiñci aniccādilakkhaṇamārabbha parikammopacārānulomanāmena pavattanti . 56. Yā
V0.68 sikhāppattā , sā sānulomā saṅkhārupekkhā vuṭṭhānagāminivipassanāti ca pavuccati . 57. Tato paraṃ gotrabhucittaṃ nibbānamālambitvā puthujjanagottamabhibhavantaṃ , ariyagottamabhisambhontañca pavattati .
58. Tassānantarameva maggo dukkhasaccaṃ parijānanto samudayasaccaṃ pajahanto , nirodhasaccaṃ sacchikaronto , maggasaccaṃ bhāvanāvasena appanāvīthimotarati .
59. Tato paraṃ dve tīṇi phalacittāni pavattitvā bhavaṅgapātova hoti , puna bhavaṅgaṃ vocchinditvā paccavekkhaṇañāṇāni pavattanti .
60. Maggaṃ phalañca nibbānaṃ , paccavekkhati paṇḍito .
Hīne kilese sese ca , paccavekkhati vāna vā .
Chabbisuddhikamenevaṃ , bhāvetabbo catubbidho ;
Ñāṇadassanavisuddhi , nāma maggo pavuccati .
Ayamettha visuddhibhedo .