Issues
ဗားရှင်းရွေးချယ်ပါ
Abhidhammatthasaṅgaho
Abhidhammatthasaṅgaho

2. Cetasikaparicchedo

စာရေးဆရာ: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Cetasikaparicchedo

Sampayogalakkhaṇaṃ

1. EkuppādanirodhāV0.8 ca , ekālambaṇavatthukā .
Cetoyuttā dvipaññāsa , dhammā cetasikā matā .

Aññasamānacetasikaṃ

2. Kathaṃ ?
Phasso vedanā saññā cetanā ekaggatā jīvitindriyaṃ manasikāro ceti sattime cetasikā sabbacittasādhāraṇā nāma .
3. VitakkoM0.8 vicāro adhimokkho vīriyaṃ pīti chando cāti cha ime cetasikā pakiṇṇakā nāma .
4. Evamete terasa cetasikā aññasamānāti veditabbā .

Akusalacetasikaṃ

5. Moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ lobho diṭṭhi māno doso issā macchariyaṃ kukkuccaṃ thinaṃ middhaṃ vicikicchā ceti cuddasime cetasikā akusalā nāma .

Sobhanacetasikaṃ

6. Saddhā sati hirī ottappaṃ alobho adoso tatramajjhattatā kāyapassaddhi cittapassaddhi kāyalahutā cittalahutā kāyamudutā cittamudutā kāyakammaññatā cittakammaññatā kāyapāguññatāV0.9 cittapāguññatā kāyujukatā cittujukatā ceti ekūnavīsatime cetasikā sobhanasādhāraṇā nāma .
7. Sammāvācā sammākammanto sammāājīvo ceti tisso viratiyo nāma .
8. Karuṇā muditā appamaññāyo nāmāti sabbathāpi paññindriyena saddhiṃ pañcavīsatime cetasikā sobhanāti veditabbā .
9. Ettāvatā ca –
Terasaññasamānā ca , cuddasākusalā tathā ;
Sobhanā pañcavīsāti , dvipaññāsa pavuccare .

Sampayoganayo

10. TesaṃM0.9 cittāviyuttānaṃ , yathāyogamito paraṃ .
Cittuppādesu paccekaṃ , sampayogo pavuccati .
11. Satta sabbattha yujjanti , yathāyogaṃ pakiṇṇakā .
Cuddasākusalesveva , sobhanesveva sobhanā .

Aññasamānacetasikasampayoganayo

12. Kathaṃ ?
Sabbacittasādhāraṇā tāva sattime cetasikā sabbesupi ekūnanavuticittuppādesu labbhanti .
13. Pakiṇṇakesu pana vitakko tāva dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittesu ceva ekādasasu paṭhamajjhānacittesu ceti pañcapaññāsacittesu uppajjati .
14. VicāroV0.10 pana tesu ceva ekādasasu dutiyajjhānacittesu cāti chasaṭṭhicittesu .
15. Adhimokkho dvipañcaviññāṇavicikicchāsahagatavajjitacittesu .
16. Vīriyaṃ pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavajjitacittesu .
17. Pīti domanassupekkhāsahagatakāyaviññāṇacatutthajjhānavajjitacittesu .
18. Chando ahetukamomūhavajjitacittesūti .
19. Te pana cittuppādā yathākkamaṃ –
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa , ekādasa ca soḷasa ;
Sattati vīsati ceva , pakiṇṇakavivajjitā .
PañcapaññāsaM0.10 chasaṭṭhiṭṭhasattati tisattati ;
Ekapaññāsa cekūnasattati sapakiṇṇakā .

Akusalacetasikasampayoganayo

20. Akusalesu pana moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccañcāti cattārome cetasikā sabbākusalasādhāraṇā nāma , sabbesupi dvādasā kusalesu labbhanti .
21. Lobho aṭṭhasu lobhasahagatacittesveva labbhati .
22. Diṭṭhi catūsu diṭṭhigatasampayuttesu .
23. Māno catūsu diṭṭhigatavippayuttesu .
24. DosoV0.11 issā macchariyaṃ kukkuccañcāti dvīsu paṭighasampayuttacittesu .
25. Thinamiddhaṃ pañcasu sasaṅkhārikacittesu .
26. Vicikicchā vicikicchāsahagatacitteyevāti .
27. Sabbāpuññesu cattāro ,
Lobhamūle tayo gatā ;
Dosamūlesu cattāro ,
Sasaṅkhāre dvayaṃ tathā .
Vicikicchā vicikicchā-citte cāti catuddasa ;
Dvādasākulesveva , sampayujjanti pañcadhā .

Sobhanacetasikasampayoganayo

28. Sobhanesu pana sobhanasādhāraṇā tāva ekūnavīsatime cetasikā sabbesupi ekūnasaṭṭhisobhanacittesu saṃvijjanti .
29. ViratiyoM0.11 pana tissopi lokuttaracittesu sabbathāpi niyatā ekatova labbhanti , lokiyesu pana kāmāvacarakusalesveva kadāci sandissanti visuṃ visuṃ .
30. Appamaññāyo pana dvādasasu pañcamajjhānavajjitamahaggatacittesu ceva kāmāvacarakusalesu ca sahetukakāmāvacarakiriyacittesu cāti aṭṭhavīsaticittesveva kadāci nānā hutvā jāyanti , upekkhāsahagatesu panettha karuṇāmuditā na santīti keci vadanti .
31. Paññā pana dvādasasu ñāṇasampayuttakāmāvacaracittesu ceva sabbesupi pañcatiṃsamahaggatalokuttaracittesu cāti sattacattālīsacittesu sampayogaṃ gacchatīti .
32. EkūnavīsatiV0.12 dhammā , jāyantekūnasaṭṭhisu .
Tayo soḷasacittesu , aṭṭhavīsatiyaṃ dvayaṃ .
Paññā pakāsitā , sattacattālīsavidhesupi ;
Sampayuttā catudhevaṃ , sobhanesveva sobhanā .
33. Issāmaccherakukkucca-viratikaruṇādayo .
Nānā kadāci māno ca , thina middhaṃ tathā saha .
34. Yathāvuttānusārena , sesā niyatayogino .
Saṅgahañca pavakkhāmi , tesaṃ dāni yathārahaṃ .

Saṅgahanayo

35. Chattiṃsānuttare dhammā , pañcatiṃsa mahaggate .
Aṭṭhatiṃsāpi labbhanti , kāmāvacarasobhane .
Sattavīsatipuññamhi , dvādasāhetuketi ca ;
Yathāsambhavayogena , pañcadhā tattha saṅgaho .

Lokuttaracittasaṅgahanayo

36. KathaṃM0.12 ?
Lokuttaresu tāva aṭṭhasu paṭhamajjhānikacittesu aññasamānā terasa cetasikā , appamaññāvajjitā tevīsati sobhanacetasikā ceti chattiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti , tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā , tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā , catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā , pañcamajjhānikacittesupi upekkhāsahagatā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhasu lokuttaracittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti .
37. ChattiṃsaV0.13 pañcatiṃsa ca , catuttiṃsa yathākkamaṃ .
Tettiṃsadvayamiccevaṃ , pañcadhānuttare ṭhitā .

Mahaggatacittasaṅgahanayo

38. Mahaggatesu pana tīsu paṭhamajjhānikacittesu tāva aññasamānā terasa cetasikā , viratittayavajjitā dvāvīsati sobhanacetasikā ceti pañcatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti , karuṇāmuditā panettha paccekameva yojetabbā , tathā dutiyajjhānikacittesu vitakkavajjā , tatiyajjhānikacittesu vitakkavicāravajjā , catutthajjhānikacittesu vitakkavicārapītivajjā , pañcamajjhānikacittesu pana pannarasasu appamaññāyo na labbhantīti sabbathāpi sattavīsatimahaggatacittesu pañcakajjhānavasena pañcadhāva saṅgaho hotīti .
39. Pañcatiṃsa catuttiṃsa , tettiṃsa ca yathākkamaṃ .
Bāttiṃsa ceva tiṃseti , pañcadhāva mahaggate .

Kāmāvacarasobhanacittasaṅgahanayo

40. Kāmāvacarasobhanesu pana kusalesu tāva paṭhamadvaye aññasamānā terasa cetasikā , pañcavīsati sobhanacetasikāM0.13 ceti aṭṭhatiṃsa dhammā saṅgahaṃ gacchanti , appamaññāviratiyo panettha pañcapi paccekameva yojetabbā , tathā dutiyadvaye ñāṇavajjitā , tatiyadvaye ñāṇasampayuttā pītivajjitā , catutthadvaye ñāṇapītivajjitā te eva saṅgayhanti .
Kiriyacittesupi virativajjitā tatheva catūsupi dukesu catudhāva saṅgayhanti .
Tathā vipākesu ca appamaññāvirativajjitā te eva saṅgayhantīti sabbathāpi catuvīsatikāmāvacarasobhanacittesu dukavasena dvādasadhāva saṅgaho hotīti .
41. Aṭṭhatiṃsa sattatiṃsa , dvayaṃ chattiṃsakaṃ subhe .
Pañcatiṃsa catuttiṃsa , dvayaṃ tettiṃsakaṃ kriye ;
Tettiṃsa pāke bāttiṃsa , dvayekatiṃsakaṃ bhave ;
Sahetukāmāvacarapuñña-pākakriyāmane .
42. NavijjantetthaV0.14 viratī , kriyesu ca mahaggate .
Anuttare appamaññā , kāmapāke dvayaṃ tathā ;
Anuttare jhānadhammā , appamaññā ca majjhime ;
Viratī ñāṇapītī ca , parittesu visesakā .

Akusalacittasaṅgahanayo

43. Akusalesu pana lobhamūlesu tāva paṭhame asaṅkhārike aññasamānā terasa cetasikā , akusalasādhāraṇā cattāro cāti sattarasa lobhadiṭṭhīhi saddhiṃ ekūnavīsati dhammā saṅgahaṃ gacchanti .
44. Tatheva dutiye asaṅkhārike lobhamānena .
45. Tatiye tatheva pītivajjitā lobhadiṭṭhīhi saha aṭṭhārasa .
46. CatuttheM0.14 tatheva lobhamānena .
47. Pañcame pana paṭighasampayutte asaṅkhārike doso issā macchariyaṃ kukkuccañcāti catūhi saddhiṃ pītivajjitā te eva vīsati dhammā saṅgayhanti , issāmacchariyakukkuccāni panettha paccekameva yojetabbāni .
48. Sasaṅkhārikapañcakepi tatheva thinamiddhena visesetvā yojetabbā .
49. Chandapītivajjitā pana aññasamānā ekādasa , akusalasādhāraṇā cattāro cāti pannarasa dhammā uddhaccasahagate sampayujjanti .
50. Vicikicchāsahagatacitte ca adhimokkhavirahitā vicikicchāsahagatā tatheva pannarasaV0.15 dhammā samupalabbhantīti sabbathāpi dvādasākusalacittuppādesu paccekaṃ yojiyamānāpi gaṇanavasena sattadhāva saṅgahitā bhavantīti .
51. Ekūnavīsāṭṭhārasa , vīsekavīsa vīsati .
Dvāvīsa pannaraseti , sattadhā kusaleṭhitā .
52. Sādhāraṇā ca cattāro , samānā ca dasāpare .
Cuddasete pavuccanti , sabbākusalayogino .

Ahetukacittasaṅgahanayo

53. Ahetukesu pana hasanacitte tāva chandavajjitā aññasamānā dvādasa dhammā saṅgahaṃ gacchanti .
54. Tathā voṭṭhabbane chandapītivajjitā .
55. Sukhasantīraṇe chandavīriyavajjitā .
56. Manodhātuttikāhetukapaṭisandhiyugaḷe chandapītivīriyavajjitā .
57. DvipañcaviññāṇeM0.15 pakiṇṇakavajjitā teyeva saṅgayhantīti sabbathāpi aṭṭhārasasu ahetukesu gaṇanavasena catudhāva saṅgaho hotīti .
58. Dvādasekādasa dasa , satta cāti catubbidho .
Aṭṭhārasāhetukesu , cittuppādesu saṅgaho .
59. Ahetukesu sabbattha , satta sesā yathārahaṃ .
Iti vitthārato vutto , tettiṃsavidhasaṅgaho .
60. ItthaṃV0.16 cittāviyuttānaṃ , sampayogañca saṅgahaṃ .
Ñatvā bhedaṃ yathāyogaṃ , cittena samamuddise .
Iti abhidhammatthasaṅgahe cetasikasaṅgahavibhāgo nāma
Dutiyo paricchedo .