问题
选择版本
Abhidhammatthasaṅgaho
Abhidhammatthasaṅgaho

9. Kammaṭṭhānaparicchedo

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Kammaṭṭhānaparicchedo

1. Samathavipassanānaṃ , bhāvanānamito paraṃ .
Kammaṭṭhānaṃ pavakkhāmi , duvidhampi yathākkamaṃ .

Samathakammaṭṭhānaṃ

2. Tattha samathasaṅgahe tāva dasa kasiṇāni , dasa asubhā , dasa anussatiyo , catasso appamaññāyo , ekā saññā , ekaṃ vavatthānaṃ , cattāro āruppā ceti sattavidhena samathakammaṭṭhānasaṅgaho .

Caritabhedo

3. RāgacaritāM0.59V0.62 dosacaritā mohacaritā saddhācaritā buddhicaritā vitakkacaritā ceti chabbidhena caritasaṅgaho .

Bhāvanābhedo

4. Parikammabhāvanā upacārabhāvanā appanābhāvanā ceti tisso bhāvanā .

Nimittabhedo

5. Parikammanimittaṃ uggahanimittaṃ paṭibhāganimittañceti tīṇi nimittāni ca veditabbāni .
6. Kathaṃ ?
Pathavīkasiṇaṃ āpokasiṇaṃ tejokasiṇaṃ vāyokasiṇaṃ nīlakasiṇaṃ pītakasiṇaṃ lohitakasiṇaṃ odātakasiṇaṃ ākāsakasiṇaṃ ālokakasiṇañceti imāni dasa kasiṇāni nāma .
7. Uddhumātakaṃ vinīlakaṃ vipubbakaṃ vicchiddakaṃ vikkhāyitakaṃ vikkhittakaṃ hatavikkhittakaṃ lohitakaṃ puḷavakaṃ aṭṭhikañceti ime dasa asubhā nāma .
8. Buddhānussati dhammānussati saṃghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati upasamānussati maraṇānussati kāyagatāsati ānāpānassati ceti imā dasa anussatiyo nāma .
9. Mettā karuṇā muditā upekkhā ceti imā catasso appamaññāyo nāma , brahmavihāroti ca pavuccati .
10. Āhārepaṭikūlasaññā ekā saññā nāma .
11. CatudhātuvavatthānaṃV0.63 ekaṃ vavatthānaṃ nāma .
12. ĀkāsānañcāyatanādayoM0.60 cattāro āruppā nāmāti sabbathāpi samathaniddese cattālīsa kammaṭṭhānāni bhavanti .

Sappāyabhedo

13. Caritāsu pana dasa asubhā kāyagatāsatisaṅkhātā koṭṭhāsabhāvanā ca rāgacaritassa sappāyā .
14. Catasso appamaññāyo nīlādīni ca cattāri kasiṇāni dosacaritassa .
15. Ānāpānaṃ mohacaritassa vitakkacaritassa ca ,
16. Buddhānussatiādayo cha saddhācaritassa .
17. Maraṇaupasamasaññāvavatthānāni buddhicaritassa .
18. Sesāni pana sabbānipi kammaṭṭhānāni sabbesampi sappāyāni , tatthāpi kasiṇesu puthulaṃ mohacaritassa , khuddakaṃ vitakkacaritassevāti .
Ayamettha sappāyabhedo .

Bhāvanābhedo

19. Bhāvanāsu sabbatthāpi parikammabhāvanā labbhateva , buddhānussatiādīsu aṭṭhasu saññāvavatthānesu cāti dasasukammaṭṭhānesu upacārabhāvanāva sampajjati , natthi appanā .
20. Sesesu pana samatiṃsakammaṭṭhānesu appanābhāvanāpi sampajjati .
21. TatthāpiV0.64 dasa kasiṇāni ānāpānañca pañcakajjhānikāni .
22. DasaM0.61 asubhā kāyagatāsati ca paṭhamajjhānikā .
23. Mettādayo tayo catukkajjhānikā .
24. Upekkhā pañcamajjhānikāti chabbīsati rūpāvacarajjhānikāni kammaṭṭhānāni .
25. Cattāro pana āruppā āruppajjhānikāti .
Ayamettha bhāvanābhedo .

Gocarabhedo

26. Nimittesu pana parikammanimittaṃ uggahanimittañca sabbatthāpi yathārahaṃ pariyāyena labbhanteva .
27. Paṭibhāganimittaṃ pana kasiṇāsubhakoṭṭhāsaānāpānesveva labbhati , tattha hi paṭibhāganimittamārabbha upacārasamādhi appanāsamādhi ca pavattanti .
28. Kathaṃ ?
Ādikammikassa hi pathavīmaṇḍalādīsu nimittaṃ uggaṇhantassa tamārammaṇaṃ parikammanimittanti pavuccati , sā ca bhāvanā parikammabhāvanā nāma .
29. Yadā pana taṃ nimittaṃ cittena samuggahitaṃ hoti , cakkhunā passantasseva manodvārassa āpāthamāgataṃ , tadā tamevārammaṇaṃ uggahanimittaṃ nāma , sā ca bhāvanā samādhiyati .
30. Tathā samāhitassa panetassa tato paraṃ tasmiṃ uggahanimitte parikammasamādhinā bhāvanamanuyuñjantassa yadā tappaṭibhāgaṃ vatthudhammavimuccitaṃ paññattisaṅkhātaṃ bhāvanāmayamārammaṇaṃ citte sannisannaṃ samappitaṃ hoti , tadā taṃ paṭibhāganimittaṃ samuppannanti pavuccati .
31. TatoV0.65 paṭṭhāya paripanthavippahīnā kāmāvacarasamādhisaṅkhātā upacārabhāvanā nipphannā nāma hoti .
32. TatoM0.62 paraṃ tameva paribhāganimittaṃ upacārasamādhinā samāsevantassa rūpāvacarapaṭhamajjhānamappeti .
33. Tato paraṃ tameva paṭhamajjhānaṃ āvajjanaṃ samāpajjanaṃ adhiṭṭhānaṃ vuṭṭhānaṃ paccavekkhaṇā ceti imāhi pañcahi vasitāhi vasībhūtaṃ katvā vitakkādikamoḷārikaṅgaṃ pahānāya vicārādisukhumaṅgupattiyā padahato yathākkamaṃ dutiyajjhānādayo yathārahamappenti .
34. Iccevaṃ pathavīkasiṇādīsu dvāvīsatikammaṭṭhānesu paṭibhāganimittamupalabbhati .
35. Avasesesu pana appamaññā sattapaññattiyaṃ pavattanti .
36. Ākāsavajjitakasiṇesu pana yaṃ kiñci kasiṇaṃ ugghāṭetvā laddhamākāsaṃ anantavasena parikammaṃ karontassa paṭhamāruppamappeti .
37. Tameva paṭhamāruppaviññāṇaṃ anantavasena parikammaṃ karontassa dutiyāruppamappeti .
38. Tameva paṭhamāruppaviññāṇābhāvaṃ pana ‘‘ natthi kiñcī ’’ ti parikammaṃ karontassa tatiyāruppamappeti .
39. Tatiyāruppaṃ ‘‘ santametaṃ , paṇītametan ’’ ti parikammaṃ karontassa catutthāruppamappeti .
40. Avasesesu ca dasasu kammaṭṭhānesu buddhaguṇādikamārammaṇamārabbha parikammaṃ katvā tasmiṃ nimitte sādhukamuggahite tattheva parikammañca samādhiyati , upacāro ca sampajjati .
41. AbhiññāvasenaM0.63 pavattamānaṃ pana rūpāvacarapañcamajjhānaṃ abhiññāpādakapañcamajjhānā vuṭṭhahitvā adhiṭṭheyyādikamāvajjetvā parikammaṃ karontassa rūpādīsu ārammaṇesu yathārahamappeti .
42. AbhiññāV0.66 ca nāma –
Iddhividhaṃ dibbasotaṃ , paracittavijānanā ;
Pubbenivāsānussati , dibbacakkhūti pañcadhā .
Ayamettha gocarabhedo .
Niṭṭhito ca samathakammaṭṭhānanayo .

Vipassanākammaṭṭhānaṃ

Visuddhibhedo

43. Vipassanākammaṭṭhāne pana sīlavisuddhi cittavisuddhi diṭṭhivisuddhi kaṅkhāvitaraṇavisuddhi maggāmaggañāṇadassanavisuddhi paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ñāṇadassanavisuddhi ceti sattavidhena visuddhisaṅgaho .
44. Aniccalakkhaṇaṃ dukkhalakkhaṇaṃ anattalakkhaṇañceti tīṇi lakkhaṇāni .
45. Aniccānupassanā dukkhānupassanā anattānupassanā ceti tisso anupassanā .
46. Sammasanañāṇaṃ udayabbayañāṇaṃ bhaṅgañāṇaṃ bhayañāṇaṃ ādīnavañāṇaṃ nibbidāñāṇaṃ muccitukamyatāñāṇaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ anulomañāṇañceti dasa vipassanāñāṇāni .
47. Suññato vimokkho , animitto vimokkho , appaṇihito vimokkho ceti tayo vimokkhā .
48. SuññatānupassanāM0.64 animittānupassanā appaṇihitānupassānā ceti tīṇi vimokkhamukhāni ca veditabbāni .
49. KathaṃV0.67 ?
Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ paccayasannissitasīlañceti catupārisuddhisīlaṃ sīlavisuddhi nāma .
50. Upacārasamādhi appanāsamādhi ceti duvidhopi samādhi cittavisuddhi nāma .
51. Lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena nāmarūpa pariggaho diṭṭhivisuddhi nāma .
52. Tesameva ca nāmarūpānaṃ paccayapariggaho kaṅkhāvitaraṇavisuddhi nāma .
53. Tato paraṃ pana tathāpariggahitesu sappaccayesu tebhūmakasaṅkhāresu atītādibhedabhinnesu khandhādinayamārabbha kalāpavasena saṅkhipitvā ‘‘ aniccaṃ khayaṭṭhena , dukkhaṃ bhayaṭṭhena , anattā asārakaṭṭhenā ’’ ti addhānavasena santativasena khaṇavasena vā sammasanañāṇena lakkhaṇattayaṃ sammasantassa tesveva paccayavasena khaṇavasena ca udayabbayañāṇena udayabbayaṃ samanupassantassa ca –
‘‘ Obhāso pīti passaddhi , adhimokkho ca paggaho ;
Sukhaṃ ñāṇamupaṭṭhānamupekkhā ca nikanti ce ’’ ti .
–
Obhāsādivipassanupakkilesaparipanthapariggahavasena maggāmaggalakkhaṇavavatthānaṃ maggāmaggañāṇadassanavisuddhi nāma .
54. Tathā paripanthavimuttassa pana tassa udayabbayañāṇato paṭṭhāya yā vānulomā tilakkhaṇaṃ vipassanāparamparāya paṭipajjantassa nava vipassanāñāṇāni paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma .
55. Tassevaṃ paṭipajjantassaM0.65 pana vipassanāparipākamāgamma ‘‘ idāni appanā uppajjissatī ’’ ti bhavaṅgaṃ vocchijjitvā uppannamanodvārāvajjanānantaraṃ dve tīṇi vipassanācittāni yaṃ kiñci aniccādilakkhaṇamārabbha parikammopacārānulomanāmena pavattanti .
56. YāV0.68 sikhāppattā , sā sānulomā saṅkhārupekkhā vuṭṭhānagāminivipassanāti ca pavuccati .
57. Tato paraṃ gotrabhucittaṃ nibbānamālambitvā puthujjanagottamabhibhavantaṃ , ariyagottamabhisambhontañca pavattati .
58. Tassānantarameva maggo dukkhasaccaṃ parijānanto samudayasaccaṃ pajahanto , nirodhasaccaṃ sacchikaronto , maggasaccaṃ bhāvanāvasena appanāvīthimotarati .
59. Tato paraṃ dve tīṇi phalacittāni pavattitvā bhavaṅgapātova hoti , puna bhavaṅgaṃ vocchinditvā paccavekkhaṇañāṇāni pavattanti .
60. Maggaṃ phalañca nibbānaṃ , paccavekkhati paṇḍito .
Hīne kilese sese ca , paccavekkhati vāna vā .
Chabbisuddhikamenevaṃ , bhāvetabbo catubbidho ;
Ñāṇadassanavisuddhi , nāma maggo pavuccati .
Ayamettha visuddhibhedo .

Vimokkhabhedo

61. Tattha anattānupassanā attābhinivesaṃ muñcantī suññatānupassanā nāma vimokkhamukhaṃ hoti .
62. AniccānupassanāM0.66 vipallāsanimittaṃ muñcantī animittānupassanā nāma .
63. DukkhānupassanāV0.69 taṇhāpaṇidhiṃ muñcantī appaṇihitānupassanā nāma .
64. Tasmā yadi vuṭṭhānagāminivipassanā anattato vipassati , suññato vimokkho nāma hoti maggo .
65. Yadi aniccato vipassati , animitto vimokkho nāma .
66. Yadi dukkhato vipassati , appaṇihito vimokkho nāmāti ca maggo vipassanāgamanavasena tīṇi nāmāni labhati , tathā phalañca maggāgamanavasena maggavīthiyaṃ .
67. Phalasamāpattivīthiyaṃ pana yathāvuttanayena vipassantānaṃ yathāsakaphalamuppajjamānampi vipassanāgamanavaseneva suññatādivimokkhoti ca pavuccati , ārammaṇavasena pana sarasavasena ca nāmattayaṃ sabbattha sabbesampi samameva ca .
Ayamettha vimokkhabhedo .

Puggalabhedo

68. Ettha pana sotāpattimaggaṃ bhāvetvā diṭṭhivicikicchāpahānena pahīnāpāyagamano sattakkhattuparamo sotāpanno nāma hoti .
69. Sakadāgāmimaggaṃ bhāvetvā rāgadosamohānaṃ tanukarattā sakadāgāmī nāma hoti sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā .
70. AnāgāmimaggaṃM0.67 bhāvetvā kāmarāgabyāpādānamanavasesappahānena anāgāmī nāma hoti anāgantvā itthattaṃ .
71. Arahattamaggaṃ bhāvetvā anavasesakilesappahānena arahā nāma hoti khīṇāsavo loke aggadakkhiṇeyyoti .
Ayamettha puggalabhedo .

Samāpattibhedo

72. PhalasamāpattivīthiyaṃV0.70 panettha sabbesampi yathāsakaphalavasena sādhāraṇāva .
73. Nirodhasamāpattisamāpajjanaṃ pana anāgāmīnañceva arahantānañca labbhati , tattha yathākkamaṃ paṭhamajjhānādimahaggatasamāpattiṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha gate saṅkhāradhamme tattha tattheva vipassanto yāva ākiñcaññāyatanaṃ gantvā tato paraṃ adhiṭṭheyyādikaṃ pubbakiccaṃ katvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjati , tassa dvinnaṃ appanājavanānaṃ parato vocchijjati cittasantati , tato nirodhasamāpanno nāma hoti .
74. Vuṭṭhānakāle pana anāgāmino anāgāmiphalacittaṃ , arahato arahattaphalacittaṃ ekavārameva pavattitvā bhavaṅgapāto hoti , tato paraṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ pavattati .
Ayamettha samāpattibhedo .
Niṭṭhito ca vipassanākammaṭṭhānanayo .

Uyyojanaṃ

75. BhāvetabbaṃM0.68 paniccevaṃ , bhāvanādvayamuttamaṃ .
Paṭipattirasassādaṃ , patthayantena sāsaneti .
Iti abhidhammatthasaṅgahe kammaṭṭhānasaṅgahavibhāgo nāma
Navamo paricchedo .

Nigamanaṃ

( Ka ) cārittasobhitavisālakulodayenaV0.71 ,
Saddhābhivuḍḍhaparisuddhaguṇodayena ;
Nampa vhayena paṇidhāya parānukampaṃ ,
Yaṃ patthitaṃ pakaraṇaṃ pariniṭṭhitaṃ taṃ .
( Kha ) puññena tena vipulena tu mūlasomaṃ ;
Dhaññādhivāsamuditoditamāyukantaṃ ;
Paññāvadātaguṇasobhitalajjibhikkhū ,
Maññantu puññavibhavodayamaṅgalāya .
Iti anuruddhācariyena racitaṃ
Abhidhammatthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa .