5. Vīthimuttaparicchedo
1. Vīthicittavasenevaṃ , pavattiyamudīrito .
Pavattisaṅgaho nāma , sandhiyaṃ dāni vuccati .
2. Catasso bhūmiyo , catubbidhā paṭisandhi , cattāri kammāni , catudhā maraṇuppatti ceti vīthimuttasaṅgahe cattāri catukkāni veditabbāni .
Bhūmicatukkaṃ
3. Tattha
V0.32 apāyabhūmi kāmasugatibhūmi rūpāvacarabhūmi arūpāvacarabhūmi ceti catasso bhūmiyo nāma . 4. Tāsu nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyo ceti apāyabhūmi catubbidhā hoti .
5. Manussā
M0.30 cātumahārājikā tāvatiṃsā yāmā tusitā nimmānarati paranimmitavasavattī ceti kāmasugatibhūmi sattavidhā hoti . 6. Sā panāyamekādasavidhāpi kāmāvacarabhūmicceva saṅkhaṃ gacchati .
7. Brahmapārisajjā brahmapurohitā mahābrahmā ceti paṭhamajjhānabhūmi .
8. Parittābhā appamāṇābhā ābhassarā ceti dutiyajjhānabhūmi .
9. Parittasubhā appamāṇasubhā subhakiṇhā ceti tatiyajjhānabhūmi .
10. Vehapphalā asaññasattā suddhāvāsā ceti catutthajjhānabhūmīti rūpāvacarabhūmi soḷasavidhā hoti .
11. Avihā atappā sudassā sudassī akaniṭṭhā ceti suddhāvāsabhūmi pañcavidhā hoti .
12. Ākāsānañcāyatanabhūmi viññāṇañcāyatanabhūmi ākiñcaññāyatanabhūmi nevasaññānāsaññāyatanabhūmi ceti arūpabhūmi catubbidhā hoti .
13. Puthujjanā
V0.33 na labbhanti , suddhāvāsesu sabbathā .Sotāpannā ca sakadāgāmino cāpi puggalā .
14. Ariyā nopalabbhanti , asaññāpāyabhūmisu .
Sesaṭṭhānesu labbhanti , ariyānariyāpi ca .
Idamettha bhūmicatukkaṃ .
Paṭisandhicatukkaṃ
15. Apāyapaṭisandhi
M0.31 kāmasugatipaṭisandhi rūpāvacarapaṭisandhi arūpāvacarapaṭisandhi ceti catubbidhā paṭisandhi nāma . 16. Tattha akusalavipākopekkhāsahagatasantīraṇaṃ apāyabhūmiyaṃ okkantikkhaṇe paṭisandhi hutvā tato paraṃ bhavaṅgaṃ pariyosāne cavanaṃ hutvā vocchijjati , ayamekāpāyapaṭisandhi nāma .
17. Kusalavipākopekkhāsahagatasantīraṇaṃ pana kāmasugatiyaṃ manussānañceva jaccandhādīnaṃ bhummassitānañca vinipātikāsurānaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattati .
18. Mahāvipākāni pana aṭṭha sabbatthāpi kāmasugatiyaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattanti .
19. Imā nava kāmasugatipaṭisandhiyo nāma .
20. Sā panāyaṃ dasavidhāpi kāmāvacarapaṭisandhicceva saṅkhaṃ gacchati .
21. Tesu
V0.34 catunnaṃ apāyānaṃ manussānaṃ vinipātikāsurānañca āyuppamāṇagaṇanāya niyamo natthi . 22. Cātumahārājikānaṃ pana devānaṃ dibbāni pañcavassasatāni āyuppamāṇaṃ , manussagaṇanāya navutivassasatasahassappamāṇaṃ hoti , tato catugguṇaṃ tāvatiṃsānaṃ , tato catugguṇaṃ yāmānaṃ , tato catugguṇaṃ tusitānaṃ , tato catugguṇaṃ nimmānaratīnaṃ , tato catugguṇaṃ paranimmitavasavattīnaṃ .
23. Navasatañcekavīsa-vassānaṃ koṭiyo tathā .
Vassasatasahassāni , saṭṭhi ca vasavattisu .
24. Paṭhamajjhānavipākaṃ
M0.32 paṭhamajjhānabhūmiyaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattati . 25. Tathā dutiyajjhānavipākaṃ tatiyajjhānavipākañca dutiyajjhānabhūmiyaṃ .
26. Catutthajjhānavipākaṃ tatiyajjhānabhūmiyaṃ .
27. Pañcamajjhānavipākaṃ catutthajjhānabhūmiyaṃ .
28. Asaññasattānaṃ pana rūpameva paṭisandhi hoti .
Tathā tato paraṃ pavattiyaṃ cavanakāle ca rūpameva pavattitvā nirujjhati , imā cha rūpāvacarapaṭisandhiyo nāma .
29. Tesu brahmapārisajjānaṃ devānaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ .
30. Brahmapurohitānaṃ upaḍḍhakappo .
31. Mahābrahmānaṃ eko kappo .
32. Parittābhānaṃ dve kappāni .
33. Appamāṇābhānaṃ cattārikappāni .
34. Ābhassarānaṃ
V0.35 aṭṭha kappāni . 35. Parittasubhānaṃ soḷasa kappāni .
36. Appamāṇasubhānaṃ dvattiṃsa kappāni .
37. Subhakiṇhānaṃ catusaṭṭhi kappāni .
38. Vehapphalānaṃ asaññasattānañca pañcakappasatāni .
39. Avihānaṃ kappasahassāni .
40. Atappānaṃ dve kappasahassāni .
41. Sudassānaṃ cattāri kappasahassāni .
42. Sudassīnaṃ aṭṭha kappasahassāni .
43. Akaniṭṭhānaṃ
M0.33 soḷasa kappasahassāni . 44. Paṭhamāruppādivipākāni paṭhamāruppādibhūmīsu yathākkamaṃ paṭisandhibhavaṅgacutivasena pavattanti .
Imā catasso arūpapaṭisandhiyo nāma .
45. Tesu pana ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ vīsatikappasahassāni āyuppamāṇaṃ .
46. Viññāṇañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ cattālīsakappasahassāni .
47. Ākiñcaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ saṭṭhikappasahassāni .
48. Nevasaññānāsaññāyatanūpagānaṃ devānaṃ caturāsītikappasahassāni .
49. Paṭisandhi bhavaṅgañca , tathā cavanamānasaṃ .
Ekameva tathevekavisayañcekajātiyaṃ .
Idamettha paṭisandhicatukkaṃ .
Kammacatukkaṃ
50. Janakaṃ
V0.36 upatthambhakaṃ upapīḷakaṃ upaghātakañceti kiccavasena . 51. Garukaṃ āsannaṃ āciṇṇaṃ kaṭattākammañceti pākadānapariyāyena .
52. Diṭṭhadhammavedanīyaṃ upapajjavedanīyaṃ aparāpariyavedanīyaṃ ahosikammañceti pākakālavasena cattāri kammāni nāma .
53. Tathā akusalaṃ kāmāvacarakusalaṃ rūpāvacarakusalaṃ arūpāvacarakusalañceti pākaṭhānavasena .
54. Tattha
M0.34 akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammañceti kammadvāravasena tividhaṃ hoti . 55. Kathaṃ ?
Pāṇātipāto adinnādānaṃ kāmesumicchācāro ceti kāyaviññattisaṅkhāte kāyadvāre bāhullavuttito kāyakammaṃ nāma .
56. Musāvādo pisuṇavācā pharusavācā samphappalāpo ceti vacīviññattisaṅkhāte vacīdvāre bāhullavuttito vacīkammaṃ nāma .
57. Abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhi ceti aññatrāpi viññattiyā manasmiṃyeva bāhullavuttito manokammaṃ nāma .
58. Tesu pāṇātipāto pharusavācā byāpādo ca dosamūlena jāyanti .
59. Kāmesumicchācāro abhijjhā micchādiṭṭhi ca lobhamūlena .
60. Sesāni
V0.37 cattāripi dvīhi mūlehi sambhavanti . 61. Cittuppādavasena panetaṃ akusalaṃ sabbathāpi dvādasavidhaṃ hoti .
62. Kāmāvacarakusalampi kāyadvāre pavattaṃ kāyakammaṃ , vacīdvāre pavattaṃ vacīkammaṃ , manodvāre pavattaṃ manokammañceti kammadvāravasena tividhaṃ hoti .
63. Tathā dānasīlabhāvanāvasena .
64. Cittuppādavasena panetaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti .
65. Dānasīlabhāvanāpacāyanaveyyāvaccapattidānapattānumodanadhammassavanadhammadesanā diṭṭhijukammavasena dasavidhaṃ hoti .
66. Taṃ
M0.35 panetaṃ vīsatividhampi kāmāvacarakammamicceva saṅkhaṃ gacchati . 67. Rūpāvacarakusalaṃ pana manokammameva , tañca bhāvanāmayaṃ appanāppattaṃ , jhānaṅgabhedena pañcavidhaṃ hoti .
68. Tathā arūpāvacarakusalañca manokammaṃ , tampi bhāvanāmayaṃ appanāppattaṃ .
Ārammaṇabhedena catubbidhaṃ hoti .
69. Etthākusalakammamuddhaccarahitaṃ apāyabhūmiyaṃ paṭisandhiṃ janeti , pavattiyaṃ pana sabbampi dvādasavidhaṃ sattākusalapākāni sabbatthāpi kāmaloke rūpaloke ca yathārahaṃ vipaccati .
70. Kāmāvacarakusalampi kāmasugatiyameva paṭisandhiṃ janeti , tathā pavattiyañca mahāvipākāni
V0.38 , ahetukavipākāni pana aṭṭhapi sabbatthāpi kāmaloke rūpaloke ca yathārahaṃ vipaccati . 71. Tatthāpi tihetukamukkaṭṭhaṃ kusalaṃ tihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte soḷasa vipākāni vipaccati .
72. Tihetukamomakaṃ dvihetukamukkaṭṭhañca kusalaṃ dvihetukaṃ paṭisandhiṃ datvā pavatte tihetukarahitāni dvādasa vipākāni vipaccati .
73. Dvihetukamomakaṃ pana kusalaṃ ahetukameva paṭisandhiṃ deti , pavatte ca ahetukavipākāneva vipaccati .
74. Asaṅkhāraṃ sasaṅkhāra-vipākāni na paccati .
Sasaṅkhāramasaṅkhāra-vipākānīti kecana .
Tesaṃ dvādasa pākāni , dasāṭṭha ca yathākkamaṃ ;
Yathāvuttānusārena yathāsambhavamuddise .
75. Rūpāvacarakusalaṃ
M0.36 pana paṭhamajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvā brahmapārisajjesu uppajjati . 76. Tadeva majjhimaṃ bhāvetvā brahmapurohitesu .
77. Paṇītaṃ bhāvetvā mahābrahmesu .
78. Tathā dutiyajjhānaṃ tatiyajjhānañca parittaṃ bhāvetvā parittābhesu .
79. Majjhimaṃ bhāvetvā appamāṇābhesu .
80. Paṇītaṃ bhāvetvā ābhassaresu .
81. Catutthajjhānaṃ parittaṃ bhāvetvā parittasubhesu .
82. Majjhimaṃ
V0.39 bhāvetvā appamāṇasubhesu . 83. Paṇītaṃ bhāvetvā subhakiṇhesu .
84. Pañcamajjhānaṃ bhāvetvā vehapphalesu .
85. Tadeva saññāvirāgaṃ bhāvetvā asaññasattesu .
86. Anāgāmino pana suddhāvāsesu uppajjanti .
87. Arūpāvacarakusalañca yathākkamaṃ bhāvetvā āruppesu uppajjantīti .
88. Itthaṃ mahaggataṃ puññaṃ , yathābhūmivavatthitaṃ .
Janeti sadisaṃ pākaṃ , paṭisandhipavattiyaṃ .
Idamettha kammacatukkaṃ .
Cutipaṭisandhikkamo
89. Āyukkhayena kammakkhayena ubhayakkhayena upacchedakakammunā ceti catudhā maraṇuppatti nāma .
90. Tathā
M0.37 ca marantānaṃ pana maraṇakāle yathārahaṃ abhimukhībhūtaṃ bhavantare paṭisandhijanakaṃ kammaṃ vā , taṃkammakaraṇakāle rūpādikamupaladdhapubbamupakaraṇabhūtañca kammanimittaṃ vā , anantaramuppajjamānabhave upalabhitabbamupabhogabhūtañca gatinimittaṃ vā kammabalena channaṃ dvārānaṃ aññatarasmiṃ paccupaṭṭhāti , tato paraṃ tameva tathopaṭṭhitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha vipaccamānakakammānurūpaṃ parisuddhaṃ upakkiliṭṭhaṃ vā upalabhitabbabhavānurūpaṃ tatthoṇataṃva cittasantānaṃ abhiṇhaṃ pavattati bāhullena , tameva vā pana janakabhūtaṃ kammaṃ abhinavakaraṇavasena dvārappattaṃ hoti . 91. Paccāsannamaraṇassa
V0.40 tassa vīthicittāvasāne bhavaṅgakkhaye vā cavanavasena paccuppannabhavapariyosānabhūtaṃ cuticittaṃ uppajjitvā nirujjhati , tasmiṃ niruddhāvasāne tassānantarameva tathāgahitaṃ ārammaṇaṃ ārabbha savatthukaṃ avatthukameva vā yathārahaṃ avijjānusayaparikkhittena taṇhānusayamūlakena saṅkhārena janiyamānaṃ sampayuttehi pariggayhamānaṃ sahajātānamadhiṭṭhānabhāvena pubbaṅgamabhūtaṃ bhavantarapaṭisandhānavasena paṭisandhisaṅkhātaṃ mānasaṃ uppajjamānameva patiṭṭhāti bhavantare . 92. Maraṇāsannavīthiyaṃ panettha mandappavattāni pañceva javanāni pāṭikaṅkhitabbāni , tasmā yadi paccuppannārammaṇesu āpāthagatesu dharantesveva maraṇaṃ hoti , tadā paṭisandhibhavaṅgānampi paccuppannārammaṇatā labbhatīti katvā kāmāvacarapaṭisandhiyā chadvāraggahitaṃ kammanimittaṃ gatinimittañca paccuppannamatītārammaṇaṃ upalabbhati , kammaṃ pana atītameva , tañca manodvāraggahitaṃ , tāni pana sabbānipi parittadhammabhūtānevārammaṇāni .
93. Rūpāvacarapaṭisandhiyā pana paññattibhūtaṃ kammanimittamevārammaṇaṃ hoti .
94. Tathā
M0.38 arūpapaṭisandhiyā ca mahaggatabhūtaṃ paññattibhūtañca kammanimittameva yathārahamārammaṇaṃ hoti . 95. Asaññasattānaṃ pana jīvitanavakameva paṭisandhibhāvena patiṭṭhāti , tasmā te rūpapaṭisandhikā nāma .
96. Arūpā arūpapaṭisandhikā .
97. Sesā rūpārūpapaṭisandhikā .
98. Āruppacutiyā honti , heṭṭhimāruppavajjitā .
Paramāruppasandhī ca , tathā kāmatihetukā .
Rūpāvacaracutiyā
V0.41 , aheturahitā siyuṃ ;Sabbā kāmatihetumhā , kāmesveva panetarā .
Ayamettha cutipaṭisandhikkamo .
99. Iccevaṃ gahitapaṭisandhikānaṃ pana paṭisandhinirodhānantarato pabhuti tamevārammaṇamārabbha tadeva cittaṃ yāva cuticittuppādā asati vīthicittuppāde bhavassa aṅgabhāvena bhavaṅgasantatisaṅkhātaṃ mānasaṃ abbocchinnaṃ nadīsoto viya pavattati .
100. Pariyosāne ca cavanavasena cuticittaṃ hutvā nirujjhati .
101. Tato parañca paṭisandhādayo rathacakkamiva yathākkamaṃ eva parivattantā pavattanti .
102. Paṭisandhibhavaṅgavīthiyo , cuticeha tathā bhavantare .
Puna sandhi bhavaṅgamiccayaṃ , parivattati cittasantati .
Paṭisaṅkhāyapanetamaddhuvaṃ
M0.39 , adhigantvā padamaccutaṃ budhā ;Susamucchinnasinehabandhanā , samamessanti cirāya subbatā .
Iti abhidhammatthasaṅgahe vīthimuttasaṅgahavibhāgo nāma
Pañcamo paricchedo .