8. Paccayaparicchedo
1. Yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ , ye dhammā paccayā yathā .
Taṃ vibhāgamihedāni , pavakkhāmi yathārahaṃ .
2. Paṭiccasamuppādanayo paṭṭhānanayo ceti paccayasaṅgaho duvidho veditabbo .
3. Tattha tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito paṭiccasamuppādanayo , paṭṭhānanayo pana āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccati , ubhayaṃ pana vomissetvā papañcenti ācariyā .
Paṭiccasamuppādanayo
4. Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā , saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ , viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ , nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ , saḷāyatanapaccayā phasso , phassapaccayā vedanā , vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ , upādānapaccayā bhavo
M0.53 , bhavapaccayā jāti , jātipaccayāV0.56 jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti ayamettha paṭiccasamuppādanayo .
5. Tattha tayo addhā dvādasaṅgāni vīsatākārā tisandhi catusaṅkhepā tīṇi vaṭṭāni dve mūlāni ca veditabbāni .
6. Kathaṃ ?
Avijjāsaṅkhārā atīto addhā , jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā , majjhe aṭṭha paccuppanno addhāti tayo addhā .
7. Avijjā saṅkhārā viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā taṇhā upādānaṃ bhavo jāti jarāmaraṇanti dvādasaṅgāni .
8. Sokādivacanaṃ panettha nissandaphalanidassanaṃ .
9. Avijjāsaṅkhāraggahaṇena panettha taṇhupādānabhavāpi gahitā bhavanti , tathā taṇhupādānabhavaggahaṇena ca avijjāsaṅkhārā , jātijarāmaraṇaggahaṇena ca viññāṇādiphalapañcakameva gahitanti katvā –
10. Atīte hetavo pañca , idāni phalapañcakaṃ .
Idāni hetavo pañca , āyatiṃ phalapañcakanti ;
Vīsatākārā tisandhi , catusaṅkhepā ca bhavanti .
11. Avijjātaṇhupādānā ca kilesavaṭṭaṃ , kammabhavasaṅkhāto bhavekadeso saṅkhārā ca kammavaṭṭaṃ , upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso avasesā ca vipākavaṭṭanti tīṇi vaṭṭāni .
12. Avijjātaṇhāvasena dve mūlāni ca veditabbāni .
13. Tesameva
M0.54V0.57 ca mūlānaṃ , nirodhena nirujjhati .Jarāmaraṇamucchāya , pīḷitānamabhiṇhaso ;
Āsavānaṃ samuppādā , avijjā ca pavattati .
Vaṭṭamābandhamiccevaṃ , tebhūmakamanādikaṃ ;
Paṭiccasamuppādoti , paṭṭhapesi mahāmuni .
Paṭṭhānanayo
14. Hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo upanissayapaccayo purejātapaccayo pacchājātapaccayo āsevanapaccayo kammapaccayo vipākapaccayo āhārapaccayo indriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo vippayuttapaccayo atthipaccayo natthipaccayo vigatapaccayo avigatapaccayoti ayamettha paṭṭhānanayo .
15. Chadhā nāmaṃ tu nāmassa , pañcadhā nāmarūpinaṃ .
Ekadhā puna rūpassa , rūpaṃ nāmassa cekadhā .
Paññattināmarūpāni , nāmassa duvidhā dvayaṃ ;
Dvayassa navadhā ceti , chabbidhā paccayā kathaṃ .
16. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ anantarasamanantaranatthivigatavasena , purimāni javanāni pacchimānaṃ javanānaṃ āsevanavasena , sahajātā cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sampayuttavaseneti ca chadhā nāmaṃ nāmassa paccayo hoti .
17. Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ hetādivasena , sahajātā cetanā sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ , nānākkhaṇikā cetanā kammābhinibbattānaṃ nāmarūpānaṃ kammavasena , vipākakkhandhā
V0.58 aññamaññaṃ sahajātānaṃ rūpānaṃ vipākavasenetiM0.55 ca pañcadhā nāmaṃ nāmarūpānaṃ paccayo hoti . 18. Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavaseneti ekadhāva nāmaṃ rūpassa paccayo hoti .
19. Cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ pañcārammaṇāni ca pañcaviññāṇavīthiyā purejātavaseneti ekadhāva rūpaṃ nāmassa paccayo hoti .
20. Ārammaṇavasena upanissayavaseneti ca duvidhā paññattināmarūpāni nāmasseva paccayā honti .
21. Tattha rūpādivasena chabbidhaṃ hoti ārammaṇaṃ .
22. Upanissayo pana tividho hoti – ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayo ceti .
23. Tattha ārammaṇameva garukataṃ ārammaṇūpanissayo .
24. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā anantarūpanissayo .
25. Rāgādayo pana dhammā saddhādayo ca sukhaṃ dukkhaṃ puggalo bhojanaṃ utusenāsanañca yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānaṃ , kammaṃ vipākānanti ca bahudhā hoti pakatūpanissayo .
26. Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavaseneti yathārahaṃ navadhā nāmarūpāni nāmarūpānaṃ paccayā bhavanti .
27. Tattha
V0.59 garukatamārammaṇaṃ ārammaṇādhipativasena nāmānaṃ , sahajātādhipati catubbidhopi sahajātavasena sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti adhipatipaccayo . 28. Cittacetasikā dhammā
M0.56 aññamaññaṃ sahajātarūpānañca , mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca , paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti sahajātapaccayo . 29. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ , mahābhūtā aññamaññaṃ , paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti aññamaññapaccayo .
30. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca , mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca , cha vatthūni sattannaṃ viññāṇadhātūnanti ca tividho hoti nissayapaccayo .
31. Kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa , arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti āhārapaccayo .
32. Pañca pasādā pañcannaṃ viññāṇānaṃ , rūpajīvitindriyaṃ upādinnarūpānaṃ , arūpino indriyā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca tividho hoti indriyapaccayo .
33. Okkantikkhaṇe vatthu vipākānaṃ , cittacetasikā dhammā sahajātarūpānaṃ sahajātavasena , pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavasena cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ purejātavaseneti ca tividho hoti vippayuttapaccayo .
34. Sahajātaṃ purejātaṃ , pacchājātañca sabbathā .
Kabaḷīkāro āhāro , rūpajīvitamiccayanti .
–
Pañcavidho hoti atthipaccayo avigatapaccayo ca .
35. Ārammaṇūpanissayakammatthipaccayesu
V0.60 ca sabbepi paccayā samodhānaṃ gacchanti . 36. Sahajātarūpanti
M0.57 panettha sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ , paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca vasena duvidhaṃ hotīti veditabbaṃ . 37. Iti tekālikā dhammā , kālamuttā ca sambhavā .
Ajjhattañca bahiddhā ca , saṅkhatāsaṅkhatā tathā ;
Paññattināmarūpānaṃ , vasena tividhā ṭhitā ;
Paccayā nāma paṭṭhāne , catuvīsati sabbathā .
38. Tattha rūpadhammā rūpakkhandhova , cittacetasikasaṅkhātā cattāro arūpino khandhā , nibbānañceti pañcavidhampi arūpanti ca nāmanti ca pavuccati .
Paññattibhedo
39. Tato avasesā paññatti pana paññāpiyattā paññatti , paññāpanato paññattīti ca duvidhā hoti .
40. Kathaṃ ?
Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāramupādāya tathā tathā paññattā bhūmipabbatādikā , sambhārasannivesākāramupādāya geharathasakaṭādikā , khandhapañcakamupādāya purisapuggalādikā , candāvaṭṭanādikamupādāya disākālādikā , asamphuṭṭhākāramupādāya kūpaguhādikā , taṃtaṃbhūtanimittaṃ bhāvanāvisesañca upādāya kasiṇanimittādikā ceti evamādippabhedā pana paramatthato avijjamānāpi atthacchāyākārena cittuppādānamārammaṇabhūtā taṃ taṃ upādāya upanidhāya kāraṇaṃ katvā tathā tathā parikappiyamānā saṅkhāyati samaññāyati voharīyati paññāpīyatīti paññattīti pavuccati .
Ayaṃ paññatti paññāpiyattā paññatti nāma .
41. Paññāpanato paññatti pana nāmanāmakammādināmena paridīpitā , sā vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti , vijjamānena
M0.58 avijjamānapaññatti , avijjamānena vijjamānapaññattiV0.61 , vijjamānena vijjamānapaññatti , avijjamānena avijjamānapaññatti ceti chabbidhā hoti . 42. Tattha yadā pana paramatthato vijjamānaṃ rūpavedanādiṃ etāya paññāpenti , tadāyaṃ vijjamānapaññatti .
Yadā pana paramatthato avijjamānaṃ bhūmipabbatādiṃ etāya paññāpenti , tadāyaṃ avijjamānapaññattīti pavuccati .
Ubhinnaṃ pana vomissakavasena sesā yathākkamaṃ chaḷabhiñño , itthisaddo , cakkhuviññāṇaṃ , rājaputtoti ca veditabbā .
43. Vacīghosānusārena , sotaviññāṇavīthiyā .
Pavatthānantaruppanna-manodvārassa gocarā .
Atthā yassānusārena , viññāyanti tato paraṃ ;
Sāyaṃ paññatti viññeyyā , lokasaṅketanimmitā .
Iti abhidhammatthasaṅgahe paccayasaṅgahavibhāgo nāma
Aṭṭhamo paricchedo .