16. Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā
50. Suttena gahiteti sutte vutte .
50. Yena
V0.338M0.213 yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena parikkhārahāravibhaṅgena suttatthānaṃ hetupaccayo vibhatto , so … pe … vibhaṅgo paripuṇṇo ,‘‘ katamo samāropanahāravibhaṅgo ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamo samāropano hāro ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu katamo saṃvaṇṇanāviseso samāropano hāro samāropanahāravibhaṅgo nāmāti pucchati .
‘‘ Ye dhammā yaṃmūlā ’’ tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ ekasmiṃ padaṭṭhāne yattakāni padaṭṭhānāni otarantī ’’ tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso samāropanahāravibhaṅgo nāma .Padaṭṭhānaggahaṇaṃ adhiṭṭhānavisayadassanatthaṃ , vevacanaggahaṇaṃ adhivacanavibhāgadassanatthanti yojanā .
‘‘ Kittake padaṭṭhāne sutte vutte kittakāni padaṭṭhānāni samāropayitabbānī ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ ekasmiṃ padaṭṭhāne ’’ tiādi vuttaṃ .
Ekasmiṃ padaṭṭhāne sutte vutte sati avuttāni yattakāni padaṭṭhānāni otaranti samosaranti , sabbāni tāni avuttāni padaṭṭhānāni sutte vuttāni viya niddhāraṇavasena ānetvā desanāya āropayitabbāni .
‘‘ Kāni viya samāropayitabbānī ’’ ti vattabbattā ‘‘ yathā āvaṭṭe ’’ tiādi vuttaṃ .
Āvaṭṭe hāre ekasmiṃ padaṭṭhāne sutte vutte sati sutte avuttāni bahukāni padaṭṭhānāni otaranti , tāni bahukāni padaṭṭhānāni pariyesitabbāni yathā , evaṃ samāropane hārepi bahukāni padaṭṭhānāni desanāya samāropayitabbānīti attho .
‘‘ Kevalaṃ pana padaṭṭhānavaseneva samāropanā kātabbā kiṃ , udāhu aññavasenāpi samāropanā kātabbā kin ’’ ti vattabbattā aññavasenāpi samāropanā kātabbā ;
tasmā samāropanā catubbidhā kātabbāti dassento ‘‘ tattha samāropanā catubbidhā ’’ tiādimāha .
Tattha tatthāti tāsu samāropayitabbasamāropanāsu padaṭṭhānaṃ padaṭṭhānasamāropanā , vevacanaṃ vevacanasamāropanā , bhāvanā bhāvanāsamāropanā , pahānaṃ pahānasamāropanā , iti iminā pabhedena samāropanā catubbidhā kātabbā .
‘‘ Tāsu catubbidhāsu samāropanāsu katamā padaṭṭhānasamāropanā ’’ ti pucchitabbattā tathā pucchitvā padaṭṭhānasamāropanaṃ dassetuṃ ‘‘ tattha
M0.214 katamā ’’ tiādi vuttaṃ .
Sutte vuttena padaṭṭhānena sutte avuttānaṃ padaṭṭhānānaṃ samāropanā katamāti pucchati .Sabbapāpassa
V0.339 akusalassa yaṃ akaraṇaṃ akaraṇahetu sāsanaṃ atthi , etaṃ sāsanaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo hoti , atha vā akaraṇaṃ akaraṇatthāya yaṃ sāsanaṃ atthi , etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo hoti , na yassa kassaci sāsananti attho .
Akaraṇan ti hi sampadānatthe pavattaṃ paccattavacanaṃ yathā ‘‘ kissa atthāya kimatthan ’’ ti .
Kusalassa sampadā sampadāya yaṃ sāsanaṃ atthi , etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ .
Sacittapariyodāpanaṃ sacittapariyodāpanatthaṃ yaṃ sāsanaṃ atthi , etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ hoti .
Iti evaṃpakārena vuttassa tassa sāsanassa kiṃ padaṭṭhānan ti visesassa visesapadaṭṭhānaṃ puna pucchati .
Idaṃ sucaritattayaṃ sāsanassa ovādassa padaṭṭhānaṃ sucaritattayena hetunā sāsanattāti daṭṭhabbaṃ yathā ‘‘ annena vasatī ’’ tiādi .‘‘ Sucaritattaye padaṭṭhāne vutte katamaṃ padaṭṭhānaṃ samāropayitabban ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha yaṃ kāyikañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idaṃ khandhattayaṃ sāsanassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ ,‘‘ khandhattaye padaṭṭhāne samāropayite katamaṃ samāropayitabban ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha sīlakkhandho cā ’’ tiādi vuttaṃ .
Idaṃ samathavipassanādvayaṃ sāsanassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ .
‘‘ Samathavipassanādvaye padaṭṭhāne samāropayite katamaṃ padaṭṭhānaṃ samāropayitabban ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha samathassa phalan ’’ tiādi vuttaṃ .
Idaṃ phaladvayaṃ sāsanassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ .
Sāsanassa padaṭṭhānāni samāropayitabbānīti ācariyena niddhāretvā vibhattāni , amhehi ca ñātāni ,‘‘ idāni katamassa katamaṃ padaṭṭhānaṃ samāropayitabban ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ vanaṃ vanathassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Visayādhiṭṭhānabhāvatoti visayasaṅkhātapavattiṭṭhānabhāvato .
Idaṃ kāmaguṇapañcakaṃ vanaṃ taṇhābhūtassa vanathassa padaṭṭhānaṃ taṇhāvatthubhāvato ,‘‘ itthī ’’ ti vā ‘‘ puriso ’’ ti vā nimittaggāhasaṅkhātaṃ idaṃ vanaṃ ‘‘ aho cakkhu , aho sotaṃ , aho ghānaṃ , aho jivhā , aho kāyo ’’ ti tesaṃ tesaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ anubyañjanaggāhasaṅkhātassa vanathassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ .
Apariññātaṃ dvādasāyatanasaṅkhātaṃ idaṃ vanaṃ saṃyojanasaṅkhātassa vanathassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ , āyatanaṃ paṭicca saṃyojanuppajjanato
M0.215 anusayasaṅkhātaṃ idaṃ vanaṃ pariyuṭṭhānasaṅkhātassa vanathassa padaṭṭhānaṃ samāropayitabbaṃ .Vanīyatīti bhajīyati .
Vanatīti bhajati sevati .
Vanuteti yācati , patthetīti attho
M0.85 .
‘‘ Pañcakāmaguṇādīnaṃ vanabhāvo ca taṇhādīnaṃ vanathabhāvo ca kena amhehi saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāha bhagavā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tena pañcakāmaguṇādīnaṃ vanabhāvena ca taṇhādīnaṃ vanathabhāvena ca bhagavā ‘‘ chetvā vanañca vanathañcā ’’ ti yaṃ vacanaṃ āha , tena bhagavato vacanena vacanānusārena saddahitabboti .Pañca kāmaguṇā kāmataṇhāya kāraṇaṃ hoti ārammaṇapaccayatāya .
Nimittaggāho anubyañjanaggāhassa kāraṇaṃ hoti upanissayatāyāti evaṃ sesesupi yathārahaṃ kāraṇatā vattabbā .
Ayan ti ayaṃ ‘‘ ekasmiṃ padaṭṭhāne ’’ tiādisaṃvaṇṇanā .
Padaṭṭhānenāti ekekena padaṭṭhānena .
Samāropanāti tadaññapadaṭṭhānānaṃ samāropanā
V0.340 .
Samāropenti samāropayitabbāni etāya saṃvaṇṇanāyāti samāropanāti viggahoti .(1) 51.‘‘ Kāye kāyānupassī viharāhī ’’ tiādīsu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanāyaṃ ( netti . aṭṭha .23) vuttanayeneva veditabbaṃ .
51. Padaṭṭhānena samāropanā ācariyena niddiṭṭhā , amhehi ca ñātā ,‘‘ katamā vevacanena samāropanā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamā vevacanenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatthāti tāsu catūsu padaṭṭhānasamāropanādīsu samāropanāsu vevacanena ekekena rotadaññavevacanānaṃ samāropanā katamāti pucchati .
‘‘ Rāgavirāgā ’’ ti ca ‘‘ cetovimuttī ’’ ti ca ‘‘ sekkhaphalan ’’ ti ca idaṃ vacanattayaṃ anāgāmiphalatthattā anāgāmiphalassa vevacanaṃ .
‘‘ Avijjāvirāgā ’’ ti ca ‘‘ paññāvimuttī ’’ ti ca ‘‘ asekkhaphalan ’’ ti ca idaṃ vacanattayaṃ arahattaphalatthattā arahattaphalassa vevacanaṃ .
Iminā nayena sesesu yojanā kātabbā .(2)
Ayaṃ pana viseso – rūpadhammapariññāyāti rūpūpikaviññāṇaṭṭhitipariññāya .
Vevacanena samāropanā ācariyena niddiṭṭhā , amhehi ca ñātā ,‘‘ katamā bhāvanāya samāropanā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamā bhāvanāyā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatthāti tāsu catūsu padaṭṭhānasamāropanādīsu katamāya desitāya bhāvanāya katamesānaṃ adesitānaṃ bhāvanāropanā katamāti pucchati .
Yathā yena pakārena yaṃ bhāvanaṃ bhagavā ‘‘ tasmātiha , tvaṃ bhikkhu , kāye kāyānupassī viharati , ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti ( saṃ . ni .5.369,371,395,415) āha , tathā tena pakārena tāya bhāvanāya tadaññabhāvanāpi samāropayitabbāti attho .
‘‘ Tasmātihā ’’ tiādipāṭhe
M0.216 ‘‘ kiṃ bhāvanaṃ bhagavā āhā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ ātāpī ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Ātāpī ’’ ti vacanena vīriyindriyaṃ bhagavā āha .
‘‘ Sampajāno ’’ ti vacanena paññindriyaṃ bhagavā āha .
‘‘ Satimā ’’ ti vacanena satindriyaṃ āha .
‘‘ Vineyya loke abhijjhādomanassan ’’ ti vacanena samādhindriyaṃ āha .
‘‘ Evaṃ vutte katamā bhāvanā samāropayitabbā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ evaṃ kāye kāyānupassino viharato cattāro satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchantī ’’ ti vuttaṃ .
Evaṃ vuttāya vīriyindriyādibhāvanāya cattāro satipaṭṭhānā samāropayitabbāti attho .
Kena kāraṇena bhāvanāpāripūriṃ gacchantīti pucchati .
Catunnaṃ indriyānaṃ indriyabhāvena , bhāvetabbabhāvena vā ekalakkhaṇattā bhāvanāpāripūriṃ gacchantīti vissajjeti .
‘‘ Tesu samāropitesu katame samāropayitabbā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ catūsū ’’ tiādi vuttaṃ .
Catūsu satipaṭṭhānesu bhāviyamānesu samāropayitabbesu cattāro sammappadhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchantīti samāropayitabbāti attho .
Sesesupi evameva samāropayitabbā .‘‘ Dukkhan ’’ ti passantī sā vedanānupassanāti yojetabbaṃ .
Vedanāhetupariññāyāti phassapariññāya .
‘‘ Vedanāvasenā ’’ ti padena attanā uppāditadukkhavasena .
Vedanāpariññāyāti vedanūpikaviññāṇaṭṭhitipariññāya .
Bhāvanāya
V0.341 samāropanā ācariyena vibhattā , amhehi ca ñātā ,‘‘ katamā pahānena samāropanā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatthāti tāsu catūsu padaṭṭhānasamāropanādīsu katamena desitena pahānena katamesaṃ adesitānaṃ pahānānaṃ katamā samāropanāti pucchati .
‘‘ Kāye kāyānupassī viharanto asubhe ‘ subhan ’ ti vipallāsaṃ pajahatī ’’ ti desitena ‘‘ subhan ’’ ti vipallāsappahānena kabaḷīkārāhārapariññāya paribandhakilesakāmupādānappahānādayopi samāropayitabbā .‘‘ Vedanāsu vedanānupassī viharanto dukkhe ‘ sukhan ’ ti vipallāsaṃ pajahatī ’’ ti desitena ‘‘ sukhan ’’ ti vipallāsappahānena phassāhārapariññāya paribandhakilesabhavupādānappahānādayopi samāropayitabbā .
Niccābhinivesapaṭipakkhato aniccānupassanāyāti adhippāyo .
Niccasaññānimittassāti niccasaññāhetukassa .
Saññāpariññāyāti saññūpikaviññāṇaṭṭhitipariññāya .
Paṭhamamaggavajjhattā agatigamanassa vuttaṃ ‘‘ diṭṭhābhinivesassa … pe … agatigamanassa cā ’’ ti .
‘‘ Citte cittānupassī viharanto anicce ‘ niccan ’ ti vipallāsaṃ pajahatī ’’ ti desitena ‘‘ niccan ’’ ti vipallāsappahānena viññāṇāhārapariññāya paribandhakilesadiṭṭhupādānappahānādayopi samāropayitabbā .
Saṅkhārapariññāyāti saṅkhārūpikaviññāṇaṭṭhitipariññāya .
‘‘ Dhammesu
M0.217 dhammānupassī viharanto anattani ‘ attā ’ ti vipallāsaṃ pajahatī ’’ ti desitena ‘‘ attā ’’ ti vipallāsappahānena manosañcetanāhārapariññāya ?
Manosañcetanāhārapariññāya paribandhakilesaattavādupādānappahānādayopi samāropayitabbāti adhippāyo .(4)Pahānahāro pana lakkhaṇahāravibhaṅgavaṇṇanāyaṃ vuttoyevāti idha na vadāma .
Samāropanahāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
‘‘ Sutte desitena ekekena padaṭṭhānādikena adesitānaṃ padaṭṭhānādīnaṃ samāropanabhāvo kena amhehi vijānitabbo saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāha āyasmā ’’ tiādimāha .
Tena tathā samāropanabhāvena āyasmā mahākaccāno –
‘‘ Ye dhammā yaṃmūlā , ye cekatthā pakāsitā muninā ;
Te samāropayitabbā , esa samāropano hāro ’’ ti –
Yaṃ vacanaṃ āha , tena vacanena vacanānusārena tathā samāropanabhāvo tumhehi vijānitabbo saddahitabboti vuttaṃ hoti .
‘‘ Kiṃ
V0.342 pana ettāvatā samāropano hāro paripuṇṇo , añño niyutto natthī ’’ ti vattabbattā ‘‘ niyutto samāropano hāro ’’ ti vuttaṃ .
Sutte desitena nayena padaṭṭhānādikena adesitāni padaṭṭhānāni samāropayitabbāni bhavanti , tena tena padaṭṭhānādikena adesitānaṃ padaṭṭhānādīnaṃ samāropano hāro niyutto niddhāretvā yuñjitabboti attho daṭṭhabbo .
Iti samāropanahāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
Vibhāvanā niṭṭhitā .
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabbo .
Ime yathāvuttā soḷasa saṃvaṇṇanāvisesā saṃvaṇṇetabbatthesu aññāṇasaṃsayānaṃ haraṇato apanayanato hārā nāmāti .
Niṭṭhitā hāravibhaṅgavāravibhāvanā .Niṭṭhitā ca hāravibhaṅgavaṇṇanā .