Issues
Select Version
Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā
Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā

Nayaniddesavibhāvanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Nayaniddesavibhāvanā

17. Taṇhāvijjāhi karaṇabhūtāhi . Saṃkileso pakkho etassāti saṃkilesapakkho , saṃkilesapakkhiko suttattho , tassa nayanalakkhaṇoti yojanā . Vodānapakkhassa suttatthassāti sambandho . Vuṭṭhānagāminiyā , balavavipassanāya ca dukkhādīsu pariññeyyatādīni maggānuguṇo gahaṇākāro anugāhaṇanayo . Yadi evaṃ kathaṃ nayoti āha ‘‘ tassa panā ’’ tiādi . Tattha ‘‘ nayavohāro ’’ ti iminā nayādhiṭṭhānaṃ nayoti vuttanti dasseti . 17. Hāraniddesā niddiṭṭhā , amhehi ca ñātā ,‘‘ katame nayaniddesā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ taṇhañcā ’’ tiādi vuttaṃ . Atha vā evaṃ uddesakkameneva hāre niddisitvā idāni naye niddisituṃ ‘‘ taṇhañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha yo saṃvaṇṇanāviseso sutte āgataṃ taṇhañca avijjañca atthato niddhāraṇavasena gahitaṃ taṇhañca avijjañca saṃkilesapakkhaṃ neti , sutte āgatenaM0.42 samathena , sutte āgatāya vipassanāya atthato niddhāraṇavasena vā gahitena samathena , gahitāya vipassanāya vodānapakkhaṃ neti , nayanto ca saccehi yojetvā neti , ayaṃ saṃvaṇṇanāviseso so nandiyāvaṭṭo nayo nāmāti atthayojanā .
Ettha ca atthanayassa bhūmi , saṃvaṇṇanā ca gāthāyaṃ ‘‘ nayo ’’ ti vuttā , tasmā ‘‘ saṃvaṇṇanāviseso ’’ ti vuttaṃ . Na hi atthanayo saṃvaṇṇanā , catusaccapaṭivedhassa anurūpo pubbabhāge anugāhaṇanayo atthanayova . Tassa pana atthanayassa yā saṃvaṇṇanā ugghaṭitaññuādīnaṃ vasena taṇhādimukhena nayabhūmiracanā pavattā , tassa saṃvaṇṇanāva nayavohāro katoti vitthārato hārasampāte ( netti .78-79) āgamissati .
Nandiyāvaṭṭanayaniddeso niddiṭṭho , amhehi ca ñāto ,‘‘ katamo tipukkhalanayaniddeso ’’ ti pucchitabbattā –
18. Bādhakādibhāvatoti bādhakapabhavasantiniyyānabhāvato . Aññathābhāvābhāvenāti abādhakaappabhavaasanti aniyyānabhāvābhāvena . Saccasabhāvattāti amusāsabhāvattā . Avisaṃvādanatoti ariyasabhāvādibhāvassa na visaṃvādanato ekantikattāti attho . 18. ‘‘ Yo akusale samūlehi , neti kusale ca kusalamūlehi . Bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ , tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhū ’’ ti . – Gāthā vuttā . Tattha yo saṃvaṇṇanāviseso akusale samūlehi attano akusalassa tīhi lobhādīhiV0.184 mūlehi saṃkilesapakkhaṃ neti , kusale ca kusalamūlehi tīhi alobhādīhi vodānapakkhaṃ neti , nayanto ca bhūtaṃ kusalākusalaṃ neti , na abhūtaṃ māyāmarīciādayo viya , tathaṃ kusalākusalaṃ neti , na ghaṭādayo viya sammutisaccamattaṃ , avitathaṃ kusalākusalaṃ neti , na vitathaṃ .
Kusalākusalānaṃ sabhāvato vijjamānattā bhūtā paramatthasaccattā tathā , akusalassa iṭṭhavipākatābhāvato , kusalassa ca aniṭṭhavipākatābhāvato vipāke sati avisaṃvādakattā avitathā bhavanti , kusalākusalā hi etesaṃ tiṇṇaṃ ‘‘ bhūtaṃ , tathaṃ , avitathan ’’ ti padānaṃ kusalākusalavisesanatā daṭṭhabbā .
Atha vā akusalamūlehi akusalāni , kusalamūlehi ca kusalāni nayanto ayaṃ nayo bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ neti cattāri saccāni niddhāretvāM0.43 yojeti .
Dukkhādīni hi bādhakādibhāvato aññathābhāvābhāvena bhūtāni , saccasabhāvattā tathāni , avisaṃvādanato avitathāni . Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ cattārimāni , bhikkhave , tathāni avitathāni anaññathānī ’’ ti saṃ . ni . 5.1090; paṭi . ma . 2.8). Akusalādisuttatthassa catusaccayojanamukhena nayanalakkhaṇaṃ taṃ saṃvaṇṇanāvisesaṃ tipukkhalaṃ nayanti āhūti atthayojanā . Tattha tīhi hetūhi pukkhalo sobhanoti tipukkhalo akusalādiko atthanayo saṃvaṇṇanāvisesoti ṭhānūpacārato tipukkhalanayo nāmāti . Vitthāro pana hārasampāte ( netti .87-88) āgamissati .
18. Evametassa suttassa attho na gahetabbo , evaṃ pana gahetabboti aggahetabbagahetabbānaṃ atthānaṃ vijahanaggahaṇatthāya yuttāyuttivicāraṇāyaṃ vajjetabbesu tāva paṭhamaṃ paṭipattīti dassento āha ‘‘ atathākārena gayhamānā suttatthā visayo ’’ ti yathā ‘‘ vāmaṃ muñca , dakkhiṇaṃ gaṇhā ’’ ti ( dha . sa . aṭṭha .498; visuddhi . mahāṭī .1.14; saṃ . ni . ṭī .1.1.213). Vajjetabbabhāvato hi suttapadehi suttattheM0.56 vivecite gahetabbabhāvo ca avasiṭṭho hoti . Tathā hi vakkhati ‘‘ mettāvihārassa sato byāpādo cittaṃ pariyādāya ṭhassatī ’ ti na yujjati desanā ,‘ byāpādo pahānaṃ abbhatthaṃ gacchatī ’ ti yujjati desanā ’’ ti ( netti .21).
19. Saṃkiliṭṭhadhammāti saṃkilesasamannāgatā dhammā saddhammanayakovidāti saccapaṭiccasamuppādādidhammanayakusalā , ekattādinayakusalā vā . 19. ‘‘ Yo neti vipallāsehi , kilese indriyehi saddhamme . Etaṃ nayaṃ nayavidū , sīhavikkīḷitaṃ āhū ’’ ti . – Gāthā vuttā . Tattha yo saṃvaṇṇanāviseso sutte vuttehi vipallāsehi kilese saṃkilesapakkhaṃ neti , sutte vuttehi indriyehi saddhamme vodānapakkhaṃ neti , etaṃ saṃvaṇṇanāvisesaṃ nayavidū saddhammanayakovidā , atthanayakusalā eva vā sīhavikkīḷitaṃ nayanti āhūti atthayojanā . Tattha vipallāsehīti asubhe subhaṃ , dukkhe sukhaṃ , anicce niccaṃ , anattani attāti catūhiV0.185 vipallāsehi .
Indriyehīti saddhādīhi indriyehi .
Saddhammeti paṭipattipaṭivedhasaddhamme . Sesamettha vuttanayameva . Vitthāro pana hārasampāte ( netti .86-87) āgamissatīti .
Sīhavikkīḷitanayaniddeso niddiṭṭho , amhehi ca ñāto ,‘‘ katamo disālocananayaniddeso ’’ ti pucchitabbattā –
19. CatūhiV0.254 mahāpadesehi yuttaṃ aviruddhaṃ taṃ taṃ atthajātaṃ gahetabbanti ācariyena vuttaṃ ,‘‘ kattha kena yuttiniddhāraṇaṃ kātabban ’’ ti vattabbattā ‘‘ pañhaṃ pucchitenā ’’ tiādi vuttaṃ . Pañhe pañhaṃ pucchitena puggalena yuttiniddhāraṇaṃ kātabbanti . Tattha pañhan ti pañhitabbaṃ sabhāvadhammaṃ . Pucchitenāti vissajjetuṃ samatthena paṇḍitapuggalena . Pañheti pucchāvasena pavattapāṭhe . Padāni kati kittakāni hontīti padaso paṭhamaṃ pariyogāhitabbaṃ yuttihārena vicetabbaṃ vīmaṃsitabbaṃ . ‘‘ Kathaṃ vicetabban ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ yadi sabbānī ’’ tiādi vuttaṃ . Tattha sabbāni padānīti pucchitapāṭhe niravasesāni padāni ekaṃ samānaṃ atthaṃ yadi abhivadanti , evaṃ sati atthavasena eko pañho . Esa nayo sesesupi . Tena vuttaṃ ‘‘ tadatthassekassa ñātuṃ icchitattā ’’ ti ( netti . aṭṭha .19). Ekan ti atthavasena ekavidhaṃ pañhaṃ . Upaparikkhamānena puggalena aññātabbaṃ daḷhaṃ jānitabbaṃ . ‘‘ Ko ājānanākāro ’’ ti pucchitabbattā ājānanākāraṃ dassento ‘‘ kiṃ ime dhammā ’’ tiādimāha . Tattha ‘‘ ye hi pariyattidhammāM0.120 saṃvaṇṇetabbā , ime pariyattidhammā nānatthā honti kiṃ , nānābyañjanā honti kiṃ , udāhu imesaṃ pariyattidhammānaṃ eko attho hoti , byañjanameva nānaṃ hoti kin ’’ ti yuttito vicetvā aññātabbanti yojanā .
19. Yadi vā sabbāni padāni ekaṃ atthaṃ abhivadantīti yojanā . ‘‘ Yathāvutto pañho kiṃ bhave ’’ ti pucchitabbattā yathāvuttaṃ pañhaṃ ekadesaṃ dassetuṃ ‘‘ yathā kiṃ bhave ’’ ti pucchitvā ‘‘ yathā sā ’’ tiādimāha .
20. AtthavissajjanesūtiM0.34 ‘‘ ime dhammā kusalā ’’ tiādinā ( dha . sa .1) sutte katapañhavissajjanesu ceva aṭṭhakathāya kataatthasaṃvaṇṇanāsu ca . ‘‘ Vodāniyā ’’ ti iminā anavajjadhammā idha kusalāti adhippetā , na sukhavipākāti dasseti . Tassa tassa atthanayassa yojanatthaṃ manasā volokayateti yojanā . 20. ‘‘ VeyyākaraṇesuM0.44 hi ye , kusalākusalā tahiṃ tahiṃ vuttā . Manasā volokayate , taṃ khu disālocanaṃ āhū ’’ ti . – Gāthā vuttā . ‘‘ Sīhalocanaṃ āhū ’’ ti pāṭho likhito , so pana na therassa pāṭhoti daṭṭhabbo bhinnalakkhaṇattā . Tattha tahiṃ tahiṃ veyyākaraṇesu ye kusalākusalā nayassa disābhūtā dhammā vuttā , te kusalākusale nayassa disābhūtadhamme abahi abbhantaraṃ citte eva yaṃ olokanaṃ karoti , taṃ olokanaṃ khu olokanaṃ eva disālocananti āhūti atthayojanā . Tattha veyyākaraṇesūti tassa tassa atthanayassa yojanatthaṃ katesu suttassa atthavissajjanesu . Kusalāti vodāniyā . Akusalāti saṃkilesikā . Vuttāti suttato niddhāretvā kathitā . Olokayateti te kusalādidhamme citteneva ‘‘ ayaṃ paṭhamā disā , ayaṃ dutiyā disā ’’ tiādinā tassa tassa nayassa disābhāvena upaparikkhati , vicāretīti attho . Khūti avadhāraṇatthe nipāto , tena disālocananayo koci atthaviseso na hotīti dassetīti .
21. Yadi karaṇabhūtaṃ , kathaṃ tassa atthantarābhāvoti āha ‘‘ yena hī ’’ tiādi . 21. Disālocananayaniddeso niddiṭṭho . Amhehi ca ñāto . ‘‘ Katamo aṅkusanayaniddeso ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ oloketvā ’’ tiādigāthā vuttā .
Disābhūtadhammānaṃ volokayanasamānayanabhāvato vohārabhūto , kammabhūto ca nayo , na nandiyāvaṭṭādayo viya atthabhūtoti ‘‘ vohāranayo , kammanayo ’’ ti ca vuccati . Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Ettha ca aṅkuso nāma hatthīnaṃ icchitaṭṭhānaṃ ānayanakāraṇabhūto vajirādimayo tikkhaggo ujuvaṅkabhūto dabbasambhāraviseso , ayampi nayo aṅkuso viyāti atthena aṅkuso . Etena hi nayena icchitaṃ suttatthaṃ nayatīti . Mukhyato pana aṅke vijjhanaṭṭhāne uddhaṭo asati anto pavisatīti aṅkuso . Aṅkasaddūpapadaupubbaasadhātu apaccayoti . Ayampi nayo kocipi atthaviseso na hotīti . SoḷasaV0.186M0.45 hāraniddesā ceva pañca nayaniddesā ca ācariyena niddiṭṭhā . Amhehi ca ñātā ,‘‘ saṃvaṇṇetabbasutte kiṃ soḷasa hārā paṭhamaṃ yojetabbā , udāhu nayā ’’ ti pucchitabbattā –
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Tattha taṃtaṃnayadisābhūte sabbe kusalākusale disālocanena oloketvā ukkhipiya suttato uddharitvā yaṃ samāneti yaṃ samānayanaṃ karoti , ayaṃ samānayanasaṅkhāto nayo aṅkuso nayo nāmāti atthayojanā .
Dvādasapadavaṇṇanā SoḷasaV0.186M0.45 hāraniddesā ceva pañca nayaniddesā ca ācariyena niddiṭṭhā . Amhehi ca ñātā ,‘‘ saṃvaṇṇetabbasutte kiṃ soḷasa hārā paṭhamaṃ yojetabbā , udāhu nayā ’’ ti pucchitabbattā –
22. TesaṃV0.57 tesan ti anavasesapariyādānaṃ , tena ye sutte vuttā ca dhammā , ye ca tesaṃ kāraṇabhūtaṃ , tesaṃ sabbesampīti vuttaṃ hoti . 22. ‘‘ Soḷasa hārā paṭhamaṃ , disālocanato disā viloketvā . Saṅkhipiya aṅkusena hi , nayehi tihi niddise suttan ’’ ti . – Gāthamāha . Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ evaṃ hāre , naye ca niddisitvā idāni nesa ṃ yojanakkamaṃ dassento ‘ soḷasa hārā paṭhaman ’ tiādimāhā ’’ ti ( netti . aṭṭha .22) vuttaṃ .
Tattha soḷasa hārā byañjanapariyeṭṭhibhāvato saṃvaṇṇetabbasutte saṃvaṇṇanābhāvena paṭhamaṃ yojetabbā , yojentena niddiṭṭhā hārānukkameneva yojetabbā , na uppaṭipāṭiyā .
Hārasaṃvaṇṇanānukkamena saṃvaṇṇetabbaṃ paṭhamaṃ saṃvaṇṇetvā pacchā disālocanena oloketvā aṅkusanayena netvā tīhi atthanayehi niddiseti adhippāyo .
Iti sattibalānurūpā racitā Nayaniddesavibhāvanā niṭṭhitā .