11. Paññattihāravibhaṅgavaṇṇanā
11. Paññattihāravibhaṅgavibhāvanā
39. Bhagavato sābhāvikadhammakathāyāti attano bhāvo sabhāvo , sabhāvena nibbattā , tato vā āgatāti sābhāvikā , sā eva dhammakathāti sābhāvikadhammakathā , buddhānaṃ sāmukkaṃsikadhammakathāti attho
M0.78 , tāya karaṇabhūtāya dhammadesanāya anaññattepi kathādesanānaṃ upacārasiddhena bhedenevaṃ vuttaṃ , avayavasamudāyavibhāgena vā .
Tenāha ‘‘ kā ca pakatikathāya desanā ?
Cattāri saccānī ’’ ti .
Idañhi atthassa desanāya abhedopacāraṃ katvā vuttaṃ .
Tassā desanāya paññāpanā .
Ayaṃ paññattihāroti saṅkhepeneva paññattihārassa sarūpamāha .
39. Yena yena saṃvaṇṇanāvisesabhūtena vibhaṅgena vevacanāni vibhattāni , so saṃvaṇṇanāvisesabhūto vibhaṅgo paripuṇṇo ,‘‘ katamo paññattihāravibhaṅgo ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ tattha katamo paññattihāro ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha tatthāti tesu niddiṭṭhesu soḷasasu desanāhārādīsu katamo saṃvaṇṇanāviseso paññattihāro paññattihāravibhaṅgo nāmāti pucchati .
‘‘ Ekaṃ bhagavā dhammaṃ paññattīhi vividhāhi desetī ’’ tiādiniddesassa idāni mayā vuccamāno ‘‘ yā pakatikathāya desanā ’’ tiādiko vitthārasaṃvaṇṇanāviseso paññattihāro paññattihāravibhaṅgo nāmāti gahetabbo .Sāti yathāvuttadesanā .
Tathā tathāti yathā yathā saccāni desetabbāni , tathā tathā .
Kathañcetāni desetabbāni ?
Pariññeyyādippakārena .
Yathādhippetan ti adhippetānurūpaṃ , bodhaneyyabandhavānaṃ bodhanādhippāyānukūlanti attho .
Atthan ti desetabbatthaṃ , dukkhādiatthameva vā .
Nikkhipatīti patiṭṭhāpeti .
Yato ‘‘ cattāro suttanikkhepā ’’ tiādi ( ma . ni . aṭṭha .1. mūlapariyāyasuttavaṇṇanā ) aṭṭhakathāsu vuccati .
Tatthāti nikkhepadesanāyanti attho .
‘‘ Yāhi
M0.188 vividhāhi paññattīhi ekaṃ dhammaṃ bhagavā deseti , katamā tā vividhā paññattiyo ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ yā pakatikathāyā ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha pakatikathāyāti assādādipadatthavisesaṃ aniddhāretvā atthasabhāvena pavattāya kathāya sādhukaṃ manasikāradhammakathāya yā desanā yathādhippetamatthaṃ veneyyasantāne nikkhipati patiṭṭhapeti pakārena ñāpeti , tasmā nikkhepapaññatti , tāya paññattiyā dhammaṃ desetīti attho .
‘‘ Yā paññatti ‘ pakatikathāya
V0.315 desanā ’ ti vuttā , katamā sā ’’ ti pucchitabbattā tathā pucchitvā vitthārato dassetuṃ ‘‘ kā ca pakatikathāya desanā ’’ tiādi vuttaṃ .Aṭṭhakathāyaṃ pana –
‘‘ iti ‘ pakatikathāya desanā ’ ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārena vibhajituṃ ‘ kā ca pakatikathāya desanā ’ ti pucchitvā ‘ cattāri saccānī ’ tiādimāhā ’’ ti ( netti . aṭṭha .39) vuttaṃ .
Tattha desanādesetabbassa bhedabhāvepi abhedopacārena ‘‘ desanā cattāri saccānī ’’ ti vuttaṃ , catunnaṃ saccānaṃ paññatti desanā nāmāti attho .
Maggapakkhiyāti dukkhasaccato bahikatāti adhippāyo .
‘‘ Kathaṃ taṃ saccapaññattiṃ bhagavā āhā ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ yathā bhagavā āhā ’’ ti vuttaṃ .
Yathā yena pakārena bhagavā yaṃ yaṃ paññattiṃ āha , tathā tena pakārena sā paññatti jānitabbā .
‘‘ Idaṃ dukkhan ’’ ti yaṃ paññattiṃ bhagavā āha , ayaṃ ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti paññatti pañcannaṃ khandhānaṃ nikkhepapaññatti , channaṃ dhātūnaṃ nikkhepapaññatti , aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ nikkhepapaññatti , dvādasannaṃ āyatanānaṃ nikkhepapaññatti , dasannaṃ indriyānaṃ nikkhepapaññattīti yojanā kātabbā .
Khandhadhātuāyatanindriyāni ca lokiyāneva .
Pīḷanasaṅkhatasantāpavipariṇāmatthatāsāmaññena ekattaṃ upanetvā ‘‘ idaṃ dukkhan ’’ ti vuttā .
Dasannaṃ indriyānan ti cakkhusotaghānajivhākāyaitthipurisajīvitamanavedanindriyānaṃ dasannaṃ .
Anubhavanalakkhaṇena ekalakkhaṇattā vedanindriyaṃ ekanti gahitaṃ , saddhindriyādīni pana maggapariyāpannattā na gahitāni .
Kabaḷīkāreti ṭhānūpacārena voharite ojāsaṅkhāte āhāre , rāgo ariyamaggena appahātabbattā anusayavasena , āsāvasena vā patthanāvasena vā atthi nandī .
Atthi taṇhāti etthāpi eseva nayo .
Patiṭṭhitaṃ viruḷhan ti paṭisandhiākaḍḍhanasamatthatāpattiyā patiṭṭhitattā patiṭṭhitañceva viruḷhañcāti gahetabbaṃ .
Yasmiṃ ṭhāneti yasmiṃ bhavādisaṅkhāte ṭhāne .
Saṅkhārānan ti punabbhavanibbattakassa bhavassa abhinibbattihetukānaṃ
M0.189 saṅkhārānaṃ .Jātijarāmaraṇan ti abhinibbattanalakkhaṇā jāti , na uppādova , paripākalakkhaṇā jarā , na ṭhitiyeva , bhedanalakkhaṇaṃ maraṇaṃ , na bhaṅgameva .
Tena vuttaṃ ‘‘ sasokaṃ sadaraṃ saupāyāsan ’’ ti .
Yathāvuttā desanāti caturāhārapaṭibaddharāgādimukhena vaṭṭadīpanī vuttappakārā desanā .
‘‘ Phasse ce , bhikkhave , āhāre … pe … manosañcetanāya ce , bhikkhave , āhāre … pe … viññāṇe ce , bhikkhave , āhāre atthi rāgo … pe … vadāmī ’’ ti ayaṃ paññatti dukkhassa ca samudayassa ca pabhavassa paññāpanato pabhavapaññatti nāma .
Vaṭṭavasena paññattibhedo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ kathaṃ vivaṭṭavasena paññattibhedo
V0.316 vibhatto ’’ ti vattabbattā ‘‘ kabaḷīkāre ce , bhikkhave , āhāre natthi rāgo ’’ tiādi vuttaṃ .‘‘ Kabaḷīkāre … pe … anupāyāsanti vadāmī ’’ ti ayaṃ paññatti dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma , samudayassa pahānassa ca paññāpanato pahānapaññatti nāma , maggassa bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , nirodhassa sacchikiriyāya ca paññāpanato sacchikiriyāpaññatti nāma .
41. Teparivaṭṭavasenāti etthāpi ‘‘ saccesū ’’ ti yojetabbaṃ .
Pariññāpaññattīti āhāti
V0.74 sambandho .
41. Vaṭṭavasena vā vivaṭṭavasena vā dhammasammasanavasena vā upādānakkhandhavasena vā pajānanavasena vā saccesu nānāvidho paññattibhedo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ kathaṃ teparivaṭṭavasena saccesu paññattibhedo vibhatto ’’ ti vattabbattā teparivaṭṭavasena saccesu paññattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘ idaṃ dukkhanti me , bhikkhave ’’ tiādi āraddhaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ pana –
‘‘ evaṃ vaṭṭavivaṭṭamukhena sammasanaupādānakkhandhamukheneva saccesu paññattivibhāgaṃ dassetvā idāni teparivaṭṭavasena dassetuṃ ‘ idaṃ dukkhanti me bhikkhave ’ tiādi āraddhan ’’ ti ( netti . aṭṭha .41) vuttaṃ .Tattha pubbe parijānanato paṭṭhāya .
Ananussutesūti parijānanavasena ananussutesu catūsu sacca dhammesu .
Cakkhun ti paṭhamaṃ nibbānadassanaṭṭhena cakkhu nāma .
Yathāsabhāvato kiccaparijānanaṭṭhena sacchikiriyaparijānanaṭṭhena ñāṇaṃ nāma .
Yathāsabhāvato
M0.191 kiccaparijānanādīnaṃ paṭivijjhitvā pajānanaṭṭhena paññā nāma .Tathā viditakaraṇaṭṭhena vijjā nāma .
Ālokobhāsakaraṇaṭṭhena āloko nāma .
Idaṃ cakkhādikaṃ sabbaṃ paññāvevacanameva .
‘‘ Idaṃ dukkhanti me bhikkhave … pe … udapādī ’’ ti ayaṃ paññatti saccānaṃ desanāya paññāpanato desanāpaññatti nāma , sutamayiyā paññāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma , anaññātaññassāmītindriyassa sacchikiriyāya ca paññāpanato sacchikiriyāpaññatti nāma , dhammacakkassa pavattanāya ca paññāpanato pavattanāpaññatti nāma .
‘‘ Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ pariññeyyaṃ … pe … udapādī ’’ ti ayaṃ paññatti maggassa bhāvanāya paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cintāmayiyā paññāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma , aññindriyassa sacchikiriyāya ca paññāpanato sacchikiriyāpaññatti nāma .
Teparivaṭṭavasena saccesu nānāvidho paññattibhedo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ kathaṃ kusalākusalādivasena desitadhammassa paññattibhedo vibhatto ’’ ti vattabbattā ‘‘ tulamatulañca sambhavan ’’ tiādi vuttaṃ .
Atha vā dhammacakkasutte paññattibhedo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ tulamatulañcātiādigāthāya kathaṃ paññattibhedo vibhatto ’’ ti vattabbattā ‘‘ tulamatulañcā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tulīyati paricchijjīyatīti tulaṃ , kāmāvacarakammaṃ , natthi tulaṃ sadisaṃ aññaṃ lokiyakammaṃ assa mahaggatakammassāti atulaṃ , rūpārūpāvacarakammaṃ .
Tulīyati paricchijjīyatīti tulaṃ , kāmāvacarakammaṃ , natthi tulaṃ sadisaṃ aññaṃ lokiyakammaṃ assa mahaggatakammassāti atulaṃ , rūpārūpāvacarakammaṃ .
Tulīyati paricchijjīyatīti tulaṃ , kāmāvacarakammaṃ , natthi tulaṃ sadisaṃ aññaṃ lokiyakammaṃ assa mahaggatakammassāti atulaṃ , rūpārūpāvacarakammaṃ .
Tulīyati paricchijjīyatīti tulaṃ , kāmāvacarakammaṃ , natthi tulaṃ sadisaṃ aññaṃ lokiyakammaṃ assa mahaggatakammassāti atulaṃ , rūpārūpāvacarakammaṃ .
Punabbhavaṃ sambhavati etena saṅkhārenāti sambhavo , taṃ sambhavaṃ .
Punabbhavaṃ saṅkharotīti bhavasaṅkhāro .
Muni sambuddho sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ tulañca atulañca avassaji , ajjhattarato samāhito kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ abhindi padālayīti yojanā kātabbā .
Muni sambuddho sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ tulañca atulañca avassaji , ajjhattarato samāhito kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ abhindi padālayīti yojanā kātabbā .
Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .Ajjhattarato , samāhitoti padadvayena samādhānavisiṭṭhaṃ ajjhattaratatābhāvanaṃ dīpeti gocarajjhattatādīpanato .
Kevalo hi ajjhattasaddo ajjhattajjhattagocarajjhattesupi vattati .
Ajjhattaratatāvisiṭṭhañca samādhānaṃ sātisayaṃ cittaṭṭhitiṃ dīpetīti imamatthaṃ dasseti ‘‘ samādhānavisiṭṭhassā ’’ tiādinā .
Ajjhatte vipassanāvasena ramatīti ajjhattarato .
Samathavasena samādhiyatīti samāhito .
Muni sambuddho sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ tulañca atulañca avassaji , ajjhattarato samāhito kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ abhindi padālayīti yojanā kātabbā .
So hi muni vipassanāvasena ajjhattarato ca hutvā , samathavasena upacārappanāsu samāhito ca hutvā kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ attani sañjātaṃ kilesaṃ abhindi padālayi , kilesābhāvena kammañca jahīti gāthāttho gahetabbo .
Attani sambhavatīti attasambhavo , taṃ attasambhavaṃ .
Muni sambuddho sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ tulañca atulañca avassaji , ajjhattarato samāhito kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ abhindi padālayīti yojanā kātabbā .
Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .
Kathaṃ avassaji ?
So hi muni vipassanāvasena ajjhattarato ca hutvā , samathavasena upacārappanāsu samāhito ca hutvā kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ attani sañjātaṃ kilesaṃ abhindi padālayi , kilesābhāvena kammañca jahīti gāthāttho gahetabbo .Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .Atha vā muni sambuddho ‘‘ pañcakkhandhā aniccā
M0.192 dukkhā anattā vipariṇāmadhammā , nibbānaṃ pana niccaṃ sukhaṃ asaṅkhataṃ avipariṇāmadhamman ’’ ti tulaṃ tulayanto atulaṃ nibbānaṃ disvā sambhavaṃ bhavasaṅkhāraṃ ariyamaggena avassaji .Kathaṃ avassaji ?
So hi muni vipassanāvasena ajjhattarato ca hutvā , samathavasena upacārappanāsu samāhito ca hutvā kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ attani sañjātaṃ kilesaṃ abhindi padālayi , kilesābhāvena kammañca jahīti gāthāttho gahetabbo .
So hi muni vipassanāvasena ajjhattarato ca hutvā , samathavasena upacārappanāsu samāhito ca hutvā kavacaṃ abhindi iva , evaṃ attasambhavaṃ attani sañjātaṃ kilesaṃ abhindi padālayi , kilesābhāvena kammañca jahīti gāthāttho gahetabbo .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Tulamatulañca sambhavan ’’ ti paññatti sabbadhammānaṃ abhiññāya paññāpanato abhiññāpaññatti nāma , dhammapaṭisambhidāya nikkhepassa ca paññāpanato nikkhepapaññatti nāma ,‘‘ bhavasaṅkhāramavassaji munī ’’ ti paññatti samudayassa pariccāgassa ca paññāpanato pariccāgapaññatti nāma , dukkhassa pariññāya ca paññāpanato pariññāpaññatti nāma ,‘‘ ajjhattarato samāhito ’’ ti paññatti kāyagatāya satiyā bhāvanāya ca paññāpanato bhāvanāpaññatti nāma , cittekaggatāya ṭhitiyā ca paññāpanato ṭhitipaññatti nāma ,‘‘ abhindi kavacamivattasambhavan ’’ ti paññatti cittassa abhinibbidāya ca paññāpanato abhinibbidāpaññatti nāma , sabbaññutāya upādānassa ca paññāpanato upādānapaññatti nāma , avijjāṇḍakosānaṃ padālanāya ca paññāpanato padālapaññatti nāma ,‘‘ yathāvutto paññattippabhedo kena saddahitabbo ’’ ti vattabbattā ‘‘ tenāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘ Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ , kāmesu so jantu kathaṃ nameyya ;
Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā , tesaṃ satīmā vinayāya sikkhe ’ ti .
–
Gāthāyaṃ pana kathaṃ paññattibhedo vibhatto ’’ ti vattabbattā ‘‘ yo dukkhamaddakkhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Yo āraddhavipassako jantu yatonidānaṃ sabbaṃ tebhūmakaṃ
M0.193 hetuphalaṃ dukkhaṃ addakkhi , so āraddhavipassako jantu kāmesu kathaṃ nameyya nametuṃ nārahati .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .Yo āraddhavipassako jantu yatonidānaṃ sabbaṃ tebhūmakaṃ
M0.193 hetuphalaṃ dukkhaṃ addakkhi , so āraddhavipassako jantu kāmesu kathaṃ nameyya nametuṃ nārahati .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .
Āsajjanaṭṭhenāti āsaṅganaṭṭhena .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .
Kāmā loke ‘‘ saṅgo ’’ ti hi yasmā passitabbā , tasmā nametuṃ nārahati , iti etaṃ dukkhabhāvaṃ dukkhahetubhāvaṃ ñatvā tesaṃ kāmānaṃ vinayāya vūpasamāya satimā kāyagatāsatisampanno tīṇi sikkhāni sikkhe sikkheyyāti gāthāttho saṅkhepena viññātabbo .
‘‘ Yo dukkhan ’’ ti paññatti dukkhassa vevacanassa ca pariññāya ca paññāpanato vevacanapaññatti , pariññāpaññatti ca hoti .
‘‘ Yo dukkhan ’’ ti paññatti dukkhassa vevacanassa ca pariññāya ca paññāpanato vevacanapaññatti , pariññāpaññatti ca hoti .
‘‘ Yo dukkhan ’’ ti paññatti dukkhassa vevacanassa ca pariññāya ca paññāpanato vevacanapaññatti , pariññāpaññatti ca hoti .
‘‘ Kāmā hi loke saṅgoti ñatvā ’’ ti paññatti kāmānaṃ paccatthikato dassanassa ca paññāpanato dassanapaññatti nāma .
Kāmā hi anatthajānanato paccatthikasadisā .
Kāmā rāgaggiādīhi antodayhanato aṅgārakāsūpamā ca , pūtibhāvāpajjanato maṃsapesūpamā ca , bahi aññena dayhanato pāvakakappā jalitaggikkhandhūpamā ca , patiṭṭhānābhāvato papātūpamā ca , visasadisehi dosādīhi parahiṃsanato uragopamā ca .
Kāmā rāgaggiādīhi antodayhanato aṅgārakāsūpamā ca , pūtibhāvāpajjanato maṃsapesūpamā ca , bahi aññena dayhanato pāvakakappā jalitaggikkhandhūpamā ca , patiṭṭhānābhāvato papātūpamā ca , visasadisehi dosādīhi parahiṃsanato uragopamā ca .
Tattha mohasambandhanoti mohahetukehi saṃyojanehi sambandho .
Lokoti appahīnasaṃyojano sattaloko .
Tathā dassanan ti atathābhūtassāpi bhabbarūpassa viya attano vidaṃsanaṃ .
Bhabbarūpova
V0.321 dissatīti abhabbopi attā bhabbarūpova bhabbajātiko viya bālānaṃ avipassakānaṃ dissati .Upadhibandhanoti kilesūpadhīhi bandhitabbo .
Yu-paccayo hi kammatthe vihito .
Upadhīsu vā kilesānaṃ bandhanaṃ yassa bālassāti upadhibandhano .
Dve avaḍḍhiyo lāti gaṇhātīti bālo .
Tamasā sammohena parivārito paṭicchādito paṇḍitānaṃ vipassakānaṃ assirī viya sirīvirahito viya khāyati
M0.195 upaṭṭhāti .Alakkhikoti vilakkhiko .
Tamasā sammohena parivārito paṭicchādito paṇḍitānaṃ vipassakānaṃ assirī viya sirīvirahito viya khāyati
M0.195 upaṭṭhāti .Passato paññācakkhunā passantassa paṇḍitassa kiñcanaṃ natthīti saṅkhepattho daṭṭhabbo .
Passato paññācakkhunā passantassa paṇḍitassa kiñcanaṃ natthīti saṅkhepattho daṭṭhabbo .
‘‘ Mohasambandhano loko ’’ ti paññatti mohasīsena gahitānaṃ vipallāsānaṃ desanāya paññāpanato desanāpaññatti nāma .
‘‘ Mohasambandhano loko ’’ ti paññatti mohasīsena gahitānaṃ vipallāsānaṃ desanāya paññāpanato desanāpaññatti nāma .
‘‘ Bhabbarūpova dissatī ’’ ti paññatti lokassa viparītassa viparītākārena upaṭṭhahantassa paññāpanato viparītapaññatti nāma .
Paramatthato avijjamānattā nibbānaṃ natthi , tasmā ‘‘ atthi nibbānan ’’ ti
V0.322 vacanaṃ sasavisāṇavacanaṃ viya anatthaṃ , vohāramattametanti vadantānaṃ micchāvādaṃ bhañjituṃ bhagavatā vuttāti daṭṭhabbā .Paramatthato avijjamānattā nibbānaṃ natthi , tasmā ‘‘ atthi nibbānan ’’ ti
V0.322 vacanaṃ sasavisāṇavacanaṃ viya anatthaṃ , vohāramattametanti vadantānaṃ micchāvādaṃ bhañjituṃ bhagavatā vuttāti daṭṭhabbā .‘‘ Mohasambandhano loko ’’ tiādigāthāya paññattippabhedo ācariyena vibhatto , amhehi ca ñāto ,‘‘ atthi , bhikkhave , ajātan ’ tiādipāṭhassa paññattippabhedo kathaṃ vibhatto ’’ ti pucchitabbattā ‘‘ atthi bhikkhave ’’ tiādipāḷimāha .
Kutocipi
M0.196 ajātattā abhūtattā ajātaṃ abhūtaṃ .
Paccayehi akatattā akataṃ .
Saṅkhatābhāvato asaṅkhataṃ nibbānaṃ atthi .Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Kāmānan ti kāmāvacaradhammānaṃ .
Rūpānan ti rūpāvacaradhammānaṃ .
Nissaraṇan ti kāmānaṃ rūpāvacaradhammā nissaraṇaṃ , tesaṃ arūpāvacaradhammā nissaraṇaṃ .
Evaṃ taṃsabhāvānan ti sauttarasabhāvānaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Katthaci visayeti asaṅkhatadhātuṃ sandhāya vadati .
Aviparītatthoti bhūtattho .
‘‘ Yato kho bho ayaṃ attā pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti , ettāvatā kho bho ayaṃ attā paramadiṭṭhadhammanibbānappatto hoti ( dī . ni .1.94), sapakaṭṭhanibbānabhāvino ’’ ti ca evamādīsu upacāravuttisabbhāvato .
Yathā taṃ sīhasaddoti yathā ‘‘ sīho māṇavako ’’ tiādinā māṇavakādīsu upacāravuttinā vattamāno migarāje bhūtatthavisaye diṭṭho , evaṃ nibbānasaddopi kāmaguṇarūpajjhānasamaṅgitāsu upacāravuttiyā vattamāno katthaci visaye aviparītattho .
Yattha ca visaye aviparītattho , sā asaṅkhatā dhātu .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
Hatthatale saāmalakaṃ viya ñeyyaṃ paccakkhato passantassa ekappamāṇassa satthuvacanamevettha pamāṇanti dassento ‘‘ kiṃ vā etāya yutticintāyā ’’ tiādimāha .
Etaṃ ajātādikaṃ nibbānaṃ no ce abhavissa , evaṃ sati nissaraṇaṃ na paññāyetha , nibbānassa ca ariyamaggaphalānaṃ ārammaṇattā , maggaphalānañca kilesānaṃ samucchindanato paṭippassambhanato , samucchindanena ca tividhassa vaṭṭassa apavaṭṭanato ajātādikaṃ nibbānaṃ atthiyevāti daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Nayidha jātassa … pe … paññāyethā ’’ ti ayaṃ paññatti saṅkhatassa vevacanapaññatti ca saṅkhatassa upanayanapaññatti ca hoti .
‘‘ Paṭiññātassa atthassa siddhiyā pakāsanāpaññattī ’’ ti nigamaṃ sandhāyāhāti .
‘‘ Yasmā ca … pe … asaṅkhatan ’’ ti ayaṃ paññatti nibbānassa vevacanapaññatti ca nibbānassa jotanāpaññatti ca hoti .
‘‘ Yasmā jātassa … pe … paññāyatī ’’ ti ayaṃ paññatti nibbānassa vevacanapaññatti ca maggassa saṃsārato niyyānikapaññatti ca nissaraṇapaññatti ca hotīti paññattiviseso paṇḍitehi niddhāretvā gahetabbo .
Paññattihāravibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti paññattihāravibhaṅge sattibalānurūpā racitā
Vibhāvanā niṭṭhitā .
Paṇḍitehi pana aṭṭhakathāṭīkānusārena gambhīrattho vitthārato vibhajitvā gahetabboti .