24. Sīmāvinicchayakathā

156. SīmātiV0.170 ettha ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) sīmā nāmesā baddhasīmā abaddhasīmāti duvidhā hoti .

Tattha ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā tividhasampattiyuttā nimittena nimittaṃ bandhitvā sammatā sīmā baddhasīmā nāma .

Atikhuddakā , atimahatī , khaṇḍanimittā , chāyānimittā , animittā , bahisīme ṭhitasammatā , nadiyā sammatā , samudde sammatā , jātassare sammatā , sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā , sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatāti imehi ekādasahi ākārehi sīmato kammāni vipajjantīti vacanato etā vipattisīmāyo nāma .

Tattha atikhuddakā nāma yattha ekavīsati bhikkhū nisīdituṃ na sakkonti .

Atimahatī nāma yā kesaggamattenapi tiyojanaṃ atikkamitvā sammatā .

KhaṇḍanimittāM0.179 nāma aghaṭitanimittā vuccati .

Puratthimāya disāya nimittaṃ kittetvā anukkamena dakkhiṇāya disāya pacchimāya uttarāya disāya kittetvā puna puratthimāya disāya pubbakittitaṃ paṭikittetvā ṭhapetuṃ vaṭṭati , evaṃ akhaṇḍanimittā hoti .

Sace pana anukkamena āharitvā uttarāya disāya nimittaṃ kittetvā tattheva ṭhapeti , khaṇḍanimittā hoti .

Aparāpi khaṇḍanimittā nāma yā animittupagaṃ tacasārarukkhaṃ vā khāṇukaṃ vā paṃsupuñjaṃ vā vālukapuñjaṃ vā aññataraṃ antarā ekanimittaṃ katvā sammatā .

Chāyānimittā nāma pabbatachāyādīnaṃ yaṃ kiñci chāyaṃ nimittaṃ katvā sammatā .

Animittā nāma sabbena sabbaṃ nimittāni akittetvā sammatā .

Bahisīme ṭhitasammatā nāma nimittāni kittetvā nimittānaṃ bahi ṭhitena sammatā .

Nadiyā , samudde , jātassare sammatā nāma etesu nadiādīsu sammatā .

Sā hi evaṃ sammatāpi ‘‘ sabbā , bhikkhave , nadī asīmā , sabbo samuddo asīmo , sabbo jātassaro asīmo ’’ ti ( mahāva .147) vacanato asammatāva hoti .

Sīmāya sīmaṃ sambhindantena sammatā ( mahāva . aṭṭha .148) nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ sambhindantena sammatā .

Sace hi porāṇakassa vihārassa puratthimāya disāya ambo ceva jambu cāti dve rukkhā aññamaññaṃ saṃsaṭṭhaviṭapā honti , tesu ambassa pacchimadisābhāge jambu , vihārasīmā ca jambuṃ antokatvā ambaṃ kittetvā baddhā hoti .

Atha pacchā tassa vihārassa puratthimāya disāya vihāre kate sīmaṃ bandhantā bhikkhū taṃ ambaṃ antokatvā jambuṃ kittetvā bandhantiV0.171 , sīmāya sīmaṃ sambhinnā hoti .

Tasmā sace paṭhamataraṃ katassa vihārassa sīmā asammatā hoti , sīmāya upacāro ṭhapetabbo .

Sace sammatā hoti , pacchimakoṭiyā hatthamattā sīmantarikā ṭhapetabbā .

Kurundiyaṃ ‘‘ vidatthimattampi ’’, mahāpaccariyaṃ ‘‘ caturaṅgulamattampi vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .

Eka rukkhopi ca dvinnaṃ sīmānaṃ nimittaṃ hoti .

So pana vaḍḍhanto sīmasaṅkaraṃ karoti , tasmā na kātabbo .

Sīmāya sīmaṃ ajjhottharantena sammatā nāma attano sīmāya paresaṃ sīmaṃ ajjhottharantena sammatā .

Sace hi paresaṃ baddhasīmaṃ sakalaṃ vā tassā padesaṃ vā antokatvā attano sīmaṃ sammannanti , sīmāya sīmaṃ ajjhottharitā nāma hoti .

Bhikkhunīnaṃ pana sīmaṃ ajjhottharitvā antopi bhikkhūnaṃ sīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati .

Bhikkhunīnampi bhikkhūnaṃ sīmāya esevaM0.180 nayo .

Na hi te aññamaññassa kamme gaṇapūrakā honti , na kammavācaṃ vaggaṃ karonti .

Iti imā ekādasa vipattisīmāyo atikkamitvā sīmā sammannitabbā .

157. Tividhasampattiyuttā nāma nimittasampattiyā parisasampattiyā kammavācāsampattiyā ca yuttā .

Tattha nimittasampattiyā yuttā nāma pabbatanimittaṃ pāsāṇanimittaṃ vananimittaṃ rukkhanimittaṃ magganimittaṃ vammikanimittaṃ nadīnimittaṃ udakanimittanti evaṃ vuttesu aṭṭhasu nimittesu tasmiṃ tasmiṃ disābhāge yathāladdhāni nimittupagāni nimittāni ‘‘ puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ .

Pabbato , bhante .

Eso pabbato nimittan ’’ tiādinā nayena sammā kittetvā sammatā .

Tatrāyaṃ vinicchayo ( mahāva . aṭṭha .138)– vinayadharena pucchitabbaṃ ‘‘ puratthimāya disāya kiṃ nimittan ’’ ti ?

‘‘ Pabbato , bhante ’’ ti .

Idaṃ pana upasampanno vā ācikkhatu anupasampanno vā , vaṭṭatiyeva .

Puna vinayadharena ‘‘ eso pabbato nimittan ’’ ti evaṃ nimittaṃ kittetabbaṃ ,‘‘ etaṃ pabbataṃ nimittaṃ karoma , karissāma , nimittaṃ kato , nimittaṃ hotu , hoti , bhavissatī ’’ ti evaṃ pana kittetuṃ na vaṭṭati .

Pāsāṇādīsupi eseva nayo .

Puratthimāya disāya , puratthimāya anudisāya , dakkhiṇāya disāya , dakkhiṇāya anudisāya , pacchimāya disāya , pacchimāya anudisāya , uttarāya disāya , uttarāya anudisāya kiṃ nimittaṃ ?

Udakaṃ , bhante .

Etaṃ udakaṃ nimittanti kittetabbaṃ .

Ettha pana aṭṭhapetvā puna ‘‘ puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ ?

Pabbato , bhante .

Eso pabbato nimittan ’’ ti evaṃ paṭhamaṃ kittitanimittaṃ kittetvāva ṭhapetabbaṃ .

Evañhi nimittena nimittaṃ ghaṭitaṃ hoti , nimittāni sakiṃV0.172 kittitānipi kittitāneva honti .

Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ tikkhattuṃ sīmamaṇḍalaṃ bandhantena nimittaṃ kittetabban ’’ ti vuttaṃ .

158. Idāni nimittupagāni pabbatādīni veditabbāni – tividho pabbato suddhapaṃsupabbato suddhapāsāṇapabbato ubhayamissakoti .

So tividhopi vaṭṭati , vālikarāsi pana na vaṭṭati .

Itaropi hatthippamāṇato omakataro na vaṭṭati , hatthippamāṇato paṭṭhāya sineruppamāṇopi vaṭṭati .

Sace catūsu disāsu cattāro tīsu vā tayo pabbatā hontiM0.181 , catūhi vā tīhi vā pabbatanimittehi sammannitumpi vaṭṭati , dvīhi pana nimittehi ekena vā sammannituṃ na vaṭṭati .

Ito paresu pāsāṇanimittādīsupi eseva nayo .

Tasmā pabbatanimittaṃ karontena pucchitabbaṃ ‘‘ ekābaddho , na ekābaddho ’’ ti .

Sace ekābaddho hoti , na kātabbo .

Tañhi catūsu vā aṭṭhasu vā disāsu kittentenapi ekameva nimittaṃ kittitaṃ hoti , tasmā yo evaṃ cakkasaṇṭhānena vihārampi parikkhipitvā ṭhito pabbato , taṃ ekadisāya kittetvā aññāsu disāsu taṃ bahiddhā katvā anto aññāni nimittāni kittetabbāni .

Sace pabbatassa tatiyabhāgaṃ vā upaḍḍhaṃ vā antosīmāya kattukāmā honti , pabbataṃ akittetvā yattakaṃ padesaṃ anto kattukāmā , tassa parato tasmiṃyeva pabbate jātarukkhavammikādīsu aññataraṃ nimittaṃ kittetabbaṃ .

Sace ekayojanadviyojanappamāṇaṃ sabbaṃ pabbataṃ anto kattukāmā honti , pabbatassa parato bhūmiyaṃ jātarukkhavammikādīni nimittāni kittetabbāni .

Pāsāṇanimitte ayaguḷopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati , tasmā yo koci pāsāṇo vaṭṭati .

Pamāṇato pana hatthippamāṇo pabbatasaṅkhyaṃ gato , tasmā so na vaṭṭati , mahāgoṇamahāmahiṃsappamāṇo pana vaṭṭati .

Heṭṭhimaparicchedena dvattiṃsapalaguḷapiṇḍappamāṇo vaṭṭati , tato khuddakataro iṭṭhakā vā mahantīpi na vaṭṭati , animittupagapāsāṇānaṃ rāsipi na vaṭṭati , pageva paṃsuvālukarāsi .

Bhūmisamo khalamaṇḍalasadiso piṭṭhipāsāṇo vā bhūmito khāṇuko viya uṭṭhitapāsāṇo vā hoti , sopi pamāṇupago ce , vaṭṭati .

Piṭṭhipāsāṇo atimahantopi pāsāṇasaṅkhyameva gacchati , tasmā sace mahato piṭṭhipāsāṇassa ekappadesaṃ antosīmāya kattukāmā honti , taṃ akittetvā tassupari añño pāsāṇo kittetabbo .

Sace piṭṭhipāsāṇupari vihāraṃ karonti , vihāramajjhena vā piṭṭhipāsāṇo vinivijjhitvā gacchati , evarūpo piṭṭhipāsāṇo na vaṭṭati .

Sace hi taṃ kittenti , nimittassa upari vihāro hoti , nimittañcaV0.173 nāma bahisīmāya hoti , vihāropi bahisīmāyaṃ āpajjati .

Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitapiṭṭhipāsāṇo ekattha kittetvā aññattha na kittetabbo .

VananimitteM0.182 tiṇavanaṃ vā tacasāratālanāḷikerādirukkhavanaṃ vā na vaṭṭati , antosārānaṃ pana sākasālādīnaṃ antosāramissakānaṃ vā rukkhānaṃ vanaṃ vaṭṭati , tañca kho heṭṭhimaparicchedena catupañcarukkhamattampi , tato oraṃ na vaṭṭati , paraṃ yojanasatikampi vaṭṭati .

Sace pana vanamajjhe vihāraṃ karonti , vanaṃ na kittetabbaṃ .

Ekadesaṃ antosīmāya kātukāmehipi vanaṃ akittetvā tattha rukkhapāsāṇādayo kittetabbā .

Vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitavanaṃ ekattha kittetvā aññattha na kittetabbaṃ .

Rukkhanimitte tacasāro tālanāḷikerādirukkho na vaṭṭati , antosāro jīvamānako antamaso ubbedhato aṭṭhaṅgulo pariṇāhato sūcidaṇḍakappamāṇopi vaṭṭati .

Tato oraṃ na vaṭṭati , paraṃ dvādasayojano suppatiṭṭhitanigrodhopi vaṭṭati .

Vaṃsanaḷakasarāvādīsu bījaṃ ropetvā vaḍḍhāpito pamāṇupagopi na vaṭṭati , tato apanetvā pana taṃ khaṇampi bhūmiyaṃ ropetvā koṭṭhakaṃ katvā udakaṃ āsiñcitvā kittetuṃ vaṭṭati .

Navamūlasākhāniggamanaṃ akāraṇaṃ , khandhaṃ chinditvā ropite pana etaṃ yujjati .

Kittentena ca ‘‘ rukkho ’’ tipi vattuṃ vaṭṭati ‘‘ sākarukkho ’’ tipi ‘‘ sālarukkho ’’ tipi .

Ekābaddhaṃ pana suppatiṭṭhitanigrodhasadisaṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati .

Magganimitte araññakhettanadītaḷākamaggādayo na vaṭṭanti , jaṅghamaggo vā sakaṭamaggo vā vaṭṭati .

Yo nibbijjhitvā dve tīṇi gāmantarāni gacchati , yo pana jaṅghamaggasakaṭamaggato okkamitvā puna sakaṭamaggameva otarati , ye vā jaṅghamaggasakaṭamaggā avaḷañjā , te na vaṭṭanti , jaṅghasatthasakaṭasatthehi vaḷañjiyamānāyeva vaṭṭanti .

Sace dve maggā nikkhamitvā pacchā sakaṭadhuramiva ekībhavanti , dvedhā bhinnaṭṭhāne vā sambandhaṭṭhāne vā sakiṃ kittetvā puna na kittetabbā .

Ekābaddhanimittañhetaṃ hoti .

Sace vihāraṃ parikkhipitvā cattāro maggā catūsu disāsu gacchanti , majjhe ekaṃ kittetvā aparaṃ kittetuṃ na vaṭṭati .

Ekābaddhanimittañhetaṃ .

Koṇaṃ nibbijjhitvā gataṃ pana parabhāge kittetuṃ vaṭṭati .

Vihāramajjhena nibbijjhitvā gatamaggo pana na kittetabbo , kittite nimittassa upari vihāro hoti .

Sace sakaṭamaggassa antimacakkamaggaṃ nimittaṃ karonti , maggo bahisīmāya hoti , sace bāhiracakkamaggaṃ nimittaṃ karonti , bāhiracakkamaggo bahisīmāya hotiM0.183 , sesaṃ antosīmaṃ bhajati .

Maggaṃ kittentena ‘‘ maggoV0.174 pantho patho pajjo ’’ tiādīsu dasasu yena kenaci nāmena ca kittetuṃ vaṭṭati , parikhāsaṇṭhānena vihāraṃ parikkhipitvā gatamaggo ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati .

Vammikanimitte heṭṭhimaparicchedena taṃ divasaṃ jāto aṭṭhaṅgulubbedho govisāṇappamāṇopi vammiko vaṭṭati , tato oraṃ na vaṭṭati .

Paraṃ himavantapabbatasadisopi vaṭṭati , vihāraṃ parikkhipitvā ṭhitaṃ pana ekābaddhaṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati .

Nadīnimitte yassā dhammikānaṃ rājūnaṃ kāle anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhanti evaṃ deve vassante valāhakesu vigatamattesu sotaṃ pacchijjati , ayaṃ nadīsaṅkhyaṃ na gacchati .

Yassā pana īdise suvuṭṭhikāle vassānassa cātumāse sotaṃ na pacchijjati , yattha titthena vā atitthena vā sikkhākaraṇīye āgatalakkhaṇena timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā antaravāsakaṃ anukkhipitvā uttarantiyā bhikkhuniyā ekaṅguladvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati , ayaṃ nadī sīmaṃ bandhantānaṃ nimittaṃ hoti .

Bhikkhuniyā nadīpāragamanepi uposathādisaṅghakammakaraṇepi nadīpārasīmāsammannanepi ayameva nadī .

Yā pana maggo viya sakaṭadhurasaṇṭhānena vā parikhāsaṇṭhānena vā vihāraṃ parikkhipitvā gatā , taṃ ekattha kittetvā aññattha kittetuṃ na vaṭṭati .

Vihārassa catūsu disāsu aññamaññaṃ vinibbijjhitvā gate nadīcatukkepi eseva nayo .

Asammissā nadiyo pana catassopi kittetuṃ vaṭṭati .

Sace vatiṃ karonto viya rukkhapāde nikhaṇitvā vallipalālādīhi nadīsotaṃ rundhanti , udakaṃ ajjhottharitvā āvaraṇaṃ pavattatiyeva , nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Yathā pana udakaṃ na pavattati , evaṃ setumhi kate apavattamānā nadīnimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati , pavattanaṭṭhāne nadīnimittaṃ , appavattanaṭṭhāne udakanimittaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Yā pana dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nirudakabhāvena na pavattati , sā vaṭṭati .

Mahānadito udakamātikaṃ nīharanti , sā kunnadīsadisā hutvā tīṇi sassāni sampādentī niccaṃ pavattati , kiñcāpi pavattati , nimittaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

Yā pana mūle mahānadito nīhatāpi kālantarena teneva nīhatamaggena nadiṃ bhinditvā sayaṃ gacchati , gacchantī parato susumārādisamākiṇṇā nāvādīhi sañcaritabbā nadī hoti , taṃ nimittaṃ kātuṃ vaṭṭati .

UdakanimitteM0.184 nirudakaṭṭhāne nāvāya vā cāṭiādīsu vā udakaṃ pūretvā udakanimittaṃ kittetuṃ na vaṭṭati , bhūmigatameva vaṭṭati .

Tañca kho appavattanaudakaṃ āvāṭapokkharaṇītaḷaākajātassaraloṇisamuddādīsu ṭhitaṃ , aṭṭhitaṃ pana oghanadīudakavāhakamātikādīsu udakaṃ na vaṭṭatiV0.175 .

Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ gambhīresu āvāṭādīsu ukkhepimaṃ udakaṃ nimittaṃ na kātabban ’’ ti vuttaṃ , taṃ duvuttaṃ , attanomatimattameva .

Ṭhitaṃ pana antamaso sūkarakhatāyapi gāmadārakānaṃ kīḷanavāpiyampi taṃ khaṇaññeva pathaviyaṃ āvāṭaṃ katvā kuṭehi āharitvā pūritaudakampi sace yāva kammavācāpariyosānā tiṭṭhati , appaṃ vā hotu bahuṃ vā , vaṭṭati .

Tasmiṃ pana ṭhāne nimittasaññākaraṇatthaṃ pāsāṇavālikāpaṃsuādirāsi vā pāsāṇatthambho vā dārutthambho vā kātabbo .

Taṃ kātuṃ kāretuñca bhikkhussa vaṭṭati , lābhasīmāyaṃ pana na vaṭṭati .

Samānasaṃvāsakasīmā kassaci pīḷanaṃ na karoti , kevalaṃ bhikkhūnaṃ vinayakammameva sādheti , tasmā ettha vaṭṭati .

Imehi ca aṭṭhahi nimittehi asammissehipi aññamaññaṃ sammissehipi sīmā sammannituṃ vaṭṭatiyeva .

Sā evaṃ sammannitvā bajjhamānā ekena dvīhi vā nimittehi abaddhā hoti , tīṇi pana ādiṃ katvā vuttappakārānaṃ nimittānaṃ satenapi baddhā hoti .

Sā tīhi siṅghāṭakasaṇṭhānā hoti , catūhi caturassā vā siṅghāṭakaaḍḍhacandamudiṅgādisaṇṭhānā vā , tato adhikehi nānāsaṇṭhānā .

Evaṃ vuttanayena nimittāni kittetvā sammatā ‘‘ nimittasampattiyuttā ’’ ti veditabbā .

159. Parisasampattiyuttā nāma sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi sannipatitvā yāvatikā tasmiṃ gāmakhette baddhasīmaṃ vā nadīsamuddajātassare vā anokkamitvā ṭhitā bhikkhū , te sabbe hatthapāse vā katvā chandaṃ vā āharitvā sammatā .

160. Kammavācāsampattiyuttā nāma –

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yāvatā samantā nimittā kittitā , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammanneyya samānasaṃvāsaṃ ekūposathaṃ , esā ñatti .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yāvatā samantā nimittā kittitā , saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammannati samānasaṃvāsaṃM0.185 ekūposathaṃ , yassāyasmato khamati etehi nimittehi sīmāya sammuti samānasaṃvāsāya ekūposathāya , so tuṇhassa .

Yassa nakkhamati , so bhāseyya .

‘‘ SammatāV0.176 sīmā saṅghena etehi nimittehi samānasaṃvāsā ekūposathā , khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ( mahāva .139)–

Evaṃ vuttāya parisuddhāya ñattidutiyakammavācāya sammatā .

Kammavācāpariyosāne nimittānaṃ anto sīmā hoti , nimittāni sīmato bahi honti .

161. Evaṃ baddhāya ca sīmāya ticīvarena vippavāsasukhatthaṃ daḷhīkammatthañca avippavāsasammuti kātabbā .

Sā pana evaṃ kattabbā –

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekūposathā , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho taṃ sīmaṃ ticīvarena avippavāsaṃ sammanneyya ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca , esā ñatti .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekūposathā , saṅgho taṃ sīmaṃ ticīvarena avippavāsaṃ sammannati ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca , yassāyasmato khamati etissā sīmāya ticīvarena avippavāsāya sammuti ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca , so tuṇhassa .

Yassa nakkhamati , so bhāseyya .

‘‘ Sammatā sā sīmā saṅghena ticīvarena avippavāsā ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca , khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ( mahāva .143).

Ettha ( mahāva . aṭṭha .144) ca nigamanagarānampi gāmeneva saṅgaho veditabbo .

Gāmūpacāroti parikkhittassa parikkhepo , aparikkhittassa parikkhepokāso .

Imesu pana gāmagāmūpacāresu adhiṭṭhitatecīvariko bhikkhu parihāraṃ na labhati .

Ayañhi avippavāsasīmā ‘‘ ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañcā ’’ ti vuttattā gāmañca gāmūpacārañcaM0.186 na ottharati , samānasaṃvāsakasīmāva ottharati .

Samānasaṃvāsakasīmā cettha attano dhammatāya gacchati , avippavāsasīmā pana yattha samānasaṃvāsakasīmā , tattheva gacchati .

Na hi tassā visuṃ nimittakittanaṃ atthi , tattha sace avippavāsāya sammutikāle gāmo atthi , taṃ sā na ottharatiV0.177 .

Sace pana sammatāya sīmāya pacchā gāmo nivisati , sopi sīmasaṅkhyaṃyeva gacchati .

Yathā ca pacchā niviṭṭho , evaṃ paṭhamaṃ niviṭṭhassa pacchā vaḍḍhitappadesopi sīmasaṅkhyameva gacchati .

Sace sīmāsammutikāle gehāni katāni ,‘‘ pavisissāmā ’’ ti ālayopi atthi , manussā pana appaviṭṭhā , porāṇakagāmaṃ vā sace gehameva chaḍḍetvā aññattha gatā , agāmoyeva esa , sīmā ottharati .

Sace pana ekampi kulaṃ paviṭṭhaṃ vā agataṃ vā atthi , gāmoyeva , sīmā na ottharati .

Ayamettha saṅkhepo .

162. Ayaṃ pana vitthāro ( mahāva . aṭṭha .138) sīmaṃ bandhitukāmena hi sāmantavihāresu bhikkhū tassa tassa vihārassa sīmāparicchedaṃ pucchitvā baddhasīmavihārānaṃ sīmāya sīmantarikaṃ , abaddhasīmavihārānaṃ sīmāya upacāraṃ ṭhapetvā disācārikabhikkhūnaṃ nissañcārasamaye sace ekasmiṃ gāmakhette sīmaṃ bandhitukāmā , ye tattha baddhasīmavihārā , tesu bhikkhūnaṃ ‘‘ mayaṃ ajja sīmaṃ bandhissāma , tumhe sakasīmāya paricchedato mā nikkhamitthā ’’ ti pesetabbaṃ .

Ye abaddhasīmavihārā , tesu bhikkhū ekajjhaṃ sannipātetabbā , chandārahānaṃ chando āharāpetabbo .

‘‘ Sace aññānipi gāmakhettāni antokātukāmā , tesu gāmesu ye bhikkhū vasanti , tehipi āgantabbaṃ , anāgacchantānaṃ chando āharitabbo ’’ ti mahāsumatthero āha .

Mahāpadumatthero pana ‘‘ nānāgāmakhettāni nāma pāṭiyekkaṃ baddhasīmasadisāni , na tato chandapārisuddhi āgacchati , antonimittagatehi pana bhikkhūhi āgantabban ’’ ti vatvā puna āha ‘‘ samānasaṃvāsakasīmāsammannanakāle āgamanampi anāgamanampi vaṭṭati , avippavāsasīmāsammannanakāle pana antonimittagatehi āgantabbaṃ , anāgacchantānaṃ chando āharitabbo ’’ ti .

Evaṃ sannipatitesu bhikkhūsu chandārahānaṃ chande āhaṭe tesu tesu maggesu nadītitthagāmadvārādīsu ca āgantukabhikkhūnaṃ sīghaṃ sīghaṃ hatthapāsanayanatthañceva bahisīmakaraṇatthañca ārāmike ceva samaṇuddese caM0.187 ṭhapetvā bherisaññaṃ vā saṅkhasaññaṃ vā katvā nimittakittanānantaraṃ vuttāya ‘‘ suṇātu me bhante saṅgho ’’ tiādikāya kammavācāya sīmā bandhitabbā .

Kammavācāpariyosāneyeva nimittāni bahikatvā heṭṭhā pathavīsandhārakaṃ udakapariyantaṃ katvā sīmā gatā hoti .

163. Imaṃ pana samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannantehi pabbajjūpasampadādīnaṃ saṅghakammānaṃ sukhakaraṇatthaṃ paṭhamaṃ khaṇḍasīmā bandhitabbā .

Taṃ pana bandhantehi vattaṃ jānitabbaṃ .

Sace hi bodhicetiyabhattasālādīniV0.178 sabbavatthūni patiṭṭhāpetvā katavihāre bandhanti , vihāramajjhe bahūnaṃ samosaraṇaṭṭhāne abandhitvā vihārapaccante vivittokāse bandhitabbā .

Akatavihāre bandhantehi bodhicetiyādīnaṃ sabbavatthūnaṃ ṭhānaṃ sallakkhetvā yathā patiṭṭhitesu vatthūsu vihārapaccante vivittokāse hoti , evaṃ bandhitabbā .

Sā heṭṭhimaparicchedena sace ekavīsati bhikkhū gaṇhāti , vaṭṭati , tato oraṃ na vaṭṭati , paraṃ bhikkhusahassaṃ gaṇhantīpi vaṭṭati .

Taṃ bandhantehi sīmamāḷakassa samantā nimittupagā pāsāṇā ṭhapetabbā , na khaṇḍasīmāya ṭhitehi mahāsīmā bandhitabbā , na mahāsīmāya ṭhitehi khaṇḍasīmā , khaṇḍasīmāyameva pana ṭhatvā khaṇḍasīmā bandhitabbā .

Tatrāyaṃ bandhanavidhi – samantā ‘‘ eso pāsāṇo nimittan ’’ ti evaṃ nimittāni kittetvā kammavācāya sīmā sammannitabbā .

Atha tassā eva daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācā kātabbā .

Evañhi ‘‘ sīmaṃ samūhanissāmā ’’ ti āgatā samūhanituṃ na sakkhissanti .

Sīmaṃ sammannitvā bahi sīmantarikapāsāṇā ṭhapetabbā .

Sīmantarikā pacchimakoṭiyā ekaratanappamāṇā vaṭṭati .

‘‘ Vidatthippamāṇāpi vaṭṭatī ’’ ti kurundiyaṃ ,‘‘ caturaṅgulappamāṇāpi vaṭṭatī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .

Sace pana vihāro mahā hoti , dvepi tissopi tatuttarimpi khaṇḍasīmāyo bandhitabbā .

Evaṃ khaṇḍasīmaṃ sammannitvā mahāsīmasammutikāle khaṇḍasīmato nikkhamitvā mahāsīmāyaṃ ṭhatvā samantā anupariyāyantehi sīmantarikapāsāṇā kittetabbā , tato avasesanimittāni kittetvā hatthapāsaṃ avijahantehi kammavācāya samānasaṃvāsakasīmaṃ sammannitvā tassā daḷhīkammatthaṃ avippavāsakammavācāpi kātabbā .

Evañhi ‘‘ sīmaṃ samūhanissāmā ’’ ti āgatā samūhanituṃ na sakkhissanti .

Sace pana khaṇḍasīmāyaM0.188 nimittāni kittetvā tato sīmantarikāya nimittāni kittetvā mahāsīmāya nimittāni kittenti , evaṃ tīsu ṭhānesu nimittāni kittetvā yaṃ sīmaṃ icchanti , taṃ paṭhamaṃ bandhituṃ vaṭṭati .

Evaṃ santepi yathāvuttanayena khaṇḍasīmatova paṭṭhāya bandhitabbā .

Evaṃ baddhāsu pana sīmāsu khaṇḍasīmāya ṭhitā bhikkhū mahāsīmāya kammaṃ karontānaṃ na kopenti , mahāsīmāya vā ṭhitā khaṇḍasīmāya karontānaṃ , sīmantarikāya pana ṭhitā ubhinnampi na kopenti .

Gāmakhette ṭhatvā kammaṃ karontānaṃ pana sīmantarikāya ṭhitā kopenti .

Sīmantarikā hi gāmakhettaṃ bhajati .

SīmāV0.179 ca nāmesā na kevalā pathavītaleyeva baddhā baddhā nāma hoti , atha kho piṭṭhipāsāṇepi kuṭigehepi leṇepi pāsādepi pabbatamatthakepi baddhā baddhāyeva hoti .

Tattha piṭṭhipāsāṇe bandhantehi pāsāṇapiṭṭhiyaṃ rājiṃ vā koṭṭetvā udukkhalaṃ vā khaṇitvā nimittaṃ na kātabbaṃ , nimittupagapāsāṇe ṭhapetvā nimittāni kittetabbāni .

Kammavācāpariyosāne sīmā pathavīsandhārakaṃ udakapariyantaṃ katvā otarati .

Nimittapāsāṇā yathāṭhāne na tiṭṭhanti , tasmā samantato rāji vā upaṭṭhāpetabbā , catūsu vā koṇesu pāsāṇā vijjhitabbā ,‘‘ ayaṃ sīmāparicchedo ’’ ti vatvā akkharāni vā chinditabbāni .

Keci usūyakā ‘‘ sīmaṃ jhāpessāmā ’’ ti aggiṃ denti , pāsāṇāva jhāyanti , na sīmā .

Kuṭigehepi bhittiṃ akittetvā ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsaṭṭhānaṃ antokaritvā pāsāṇanimittāni ṭhapetvā sīmā sammannitabbā , antokuṭṭameva sīmā hoti .

Sace antokuṭṭe ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso natthi , pamukhe nimittapāsāṇe ṭhapetvā sammannitabbā .

Sace evampi nappahoti , bahi nibbodakapatanaṭṭhānepi nimittāni ṭhapetvā sammannitabbā .

Evaṃ sammatāya pana sabbaṃ kuṭigehaṃ sīmaṭṭhameva hoti .

Catubhittiyaleṇepi bandhantehi kuṭṭaṃ akittetvā pāsāṇāva kittetabbā , anto okāse asati pamukhepi nimittāni ṭhapetabbāni , evaṃ leṇassa anto ca bahi ca sīmā hoti .

UparipāsādepiM0.189 bhittiṃ akittetvā antopāsāṇe ṭhapetvā sīmā sammannitabbā .

Sace nappahoti , pamukhepi pāsāṇe ṭhapetvā sammannitabbā .

Evaṃ sammatā uparipāsādeyeva hoti , heṭṭhā na otarati .

Sace pana bahūsu thambhesu tulānaṃ upari katapāsādassa heṭṭhimatale kuṭṭo yathā nimittānaṃ anto hoti , evaṃ uṭṭhahitvā tulārukkhehi ekasambandho ṭhito , heṭṭhāpi otarati , ekathambhapāsādassa pana uparitale baddhā sīmā .

Sace thambhamatthake ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso hoti , heṭṭhā otarati .

Sace pāsādabhittito niggatesu niyyūhakādīsu pāsāṇe ṭhapetvā sīmaṃ bandhanti , pāsādabhitti antosīmāya hoti .

Heṭṭhā panassā otaraṇānotaraṇaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ .

Heṭṭhāpāsāde kittentehipi bhitti ca rukkhatthambhā ca na kittetabbā , bhittilagge pana pāsāṇatthambhe kittetuṃ vaṭṭati .

Evaṃ kittitā sīmā heṭṭhāpāsādassa pariyantathambhānaṃ antoyeva hoti .

Sace pana heṭṭhāpāsādassa kuṭṭo uparimatalena sambaddho hoti , uparipāsādampiV0.180 abhiruhati .

Sace pāsādassa bahi nibbodakapatanaṭṭhāne nimittāni karonti , sabbo pāsādo sīmaṭṭho hoti .

Pabbatamatthake talaṃ hoti ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāsārahaṃ , tattha piṭṭhipāsāṇe viya sīmaṃ bandhanti , heṭṭhāpabbatepi teneva paricchedena sīmā otarati .

Tālamūlakapabbatepi upari sīmā baddhā heṭṭhā otarateva .

Yo pana vitānasaṇṭhāno hoti , upari ekavīsatiyā bhikkhūnaṃ okāso atthi , heṭṭhā natthi , tassupari baddhā sīmā heṭṭhā na otarati .

Evaṃ mudiṅgasaṇṭhāno vā hotu paṇavasaṇṭhāno vā , yassa heṭṭhā vā majjhe vā sīmappamāṇaṃ natthi , tassa upari baddhā sīmā heṭṭhā na otarati .

Yassa pana dve kūṭāni āsanne ṭhitāni , ekassapi upari sīmappamāṇaṃ nappahoti , tassa kūṭantaraṃ cinitvā vā pūretvā vā ekābaddhaṃ katvā upari sīmā sammannitabbā .

Eko sappaphaṇasadiso pabbato , tassa upari sīmappamāṇassa atthitāya sīmaṃ bandhanti , tassa ce heṭṭhā ākāsapabbhāraṃ hoti , sīmā na otarati .

Sace panassa vemajjhe sīmappamāṇo susirapāsāṇo hoti , otarati , so ca pāsāṇo sīmaṭṭhoyeva hoti .

Athāpissa heṭṭhāleṇassa kuṭṭo aggakoṭiṃ āhacca tiṭṭhatiM0.190 , otarati , heṭṭhā ca upari ca sīmāyeva hoti .

Sace pana heṭṭhā uparimassa sīmāparicchedassa pārato antoleṇaṃ hoti , bahi sīmā na otarati .

Athāpi uparimassa sīmāparicchedassa orato bahi leṇaṃ hoti , anto sīmā na otarati .

Athāpi upari sīmāparicchedo khuddako , heṭṭhā leṇaṃ mahantaṃ sīmāparicchedamatikkamitvā ṭhitaṃ , sīmā upariyeva hoti , heṭṭhā na otarati .

Yadi pana leṇaṃ khuddakaṃ sabbapacchimasīmāparimāṇaṃ , upari sīmā mahatī naṃ ajjhottharitvā ṭhitā , sīmā otarati .

Atha leṇaṃ atikhuddakaṃ sīmappamāṇaṃ na hoti , sīmā upariyeva hoti , heṭṭhā na otarati .

Sace tato upaḍḍhaṃ bhijjitvā patati , sīmappamāṇaṃ cepi hoti , bahi patitaṃ asīmā .

Apatitaṃ pana yadi sīmappamāṇaṃ , sīmā hotiyeva .

Khaṇḍasīmā ca nīcavatthukā hoti , taṃ pūretvā uccavatthukaṃ karonti , sīmāyeva .

Sīmāya gehaṃ karonti , sīmaṭṭhakameva hoti .

Sīmāya pokkharaṇiṃ khaṇanti , sīmāyeva .

Ogho sīmāmaṇḍalaṃ ottharitvā gacchati , sīmāmāḷake aṭṭaṃ bandhitvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sīmāya heṭṭhā umaṅganadī hoti , iddhimā bhikkhu tattha nisīdati .

Sace sā nadī paṭhamaṃ gatā , sīmā pacchā baddhā , kammaṃ na kopeti .

Atha paṭhamaṃ sīmā baddhā , pacchā nadī gatā , kammaṃ kopeti , heṭṭhāpathavītale ṭhito pana kopetiyeva .

SīmāmāḷakeV0.181 vaṭarukkho hoti , tassa sākhā vā tato niggatapāroho vā mahāsīmāya pathavītalaṃ vā tatthajātarukkhādīni vā āhacca tiṭṭhati , mahāsīmaṃ vā sodhetvā kammaṃ kātabbaṃ , te vā sākhāpārohā chinditvā bahiṭṭhakā kātabbā .

Anāhacca ṭhitasākhādīsu āruḷhabhikkhū hatthapāsaṃ ānetabbā .

Evaṃ mahāsīmāya jātarukkhassa sākhā vā pāroho vā vuttanayeneva sīmāmāḷake patiṭṭhāti , vuttanayeneva sīmaṃ sodhetvā vā kammaṃ kātabbaṃ , te vā sākhāpārohā chinditvā bahiṭṭhakā kātabbā .

Sace māḷake kamme kariyamāne koci bhikkhu māḷakassa anto pavisitvā vehāsaṃ ṭhitasākhāya nisīdati , pādā vāssa bhūmigatā honti , nivāsanapārupanaṃ vā bhūmiṃ phusati , kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

Pāde pana nivāsanapārupanañca ukkhipāpetvā kātuṃ kammaṃ vaṭṭati , idañcaM0.191 lakkhaṇaṃ purimanayepi veditabbaṃ .

Ayaṃ pana viseso – tatra ukkhipāpetvā kātuṃ na vaṭṭati , hatthapāsameva ānetabbo .

Sace antosīmato pabbato abbhuggacchati , tatraṭṭho bhikkhu hatthapāsaṃ ānetabbo .

Iddhiyā antopabbataṃ paviṭṭhepi eseva nayo .

Bajjhamānā eva hi sīmā pamāṇarahitaṃ padesaṃ na otarati , baddhāya sīmāya jātaṃ yaṃ kiñci yattha katthaci ekasambandhena gataṃ sīmāsaṅkhyameva gacchatīti .

Tiyojanaparamaṃ pana sīmaṃ sammannantena majjhe ṭhatvā yathā catūsupi disāsu diyaḍḍhadiyaḍḍhayojanaṃ hoti , evaṃ sammannitabbā .

Sace pana majjhe ṭhatvā ekekadisato tiyojanaṃ karonti , chayojanaṃ hotīti na vaṭṭati .

Caturassaṃ vā tikoṇaṃ vā sammannantena yathā koṇato koṇaṃ tiyojanaṃ hoti , evaṃ sammannitabbā .

Sace hi yena kenaci pariyantena kesaggamattampi tiyojanaṃ atikkāmeti , āpattiñca āpajjati , sīmā ca asīmā hoti .

164.‘‘ Na , bhikkhave , nadīpārasīmā sammannitabbā , yo sammanneyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .140) vacanato nadīpārasīmā na sammannitabbā .

Yatra pana dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatittheyeva atthi , evarūpaṃ nadīpārasīmaṃ sammannituṃ vaṭṭati .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , yatthassa dhuvanāvā vā dhuvasetu vā , evarūpaṃ nadīpārasīmaṃ sammannitun ’’ ti hi vuttaṃ .

Sace dhuvanāvā vā dhuvasetu vā abhimukhatitthe natthi , īsakaṃ uddhaṃ abhiruhitvā adho vā orohitvā atthi , evampi vaṭṭati .

Karavikatissatthero pana ‘‘ gāvutamattabbhantarepi vaṭṭatī ’’ ti āha .

Imañca pana nadīpārasīmaṃ sammannantena ekasmiñca tīre ṭhatvā uparisote nadītīre nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya attānaṃ parikkhipantena yattakaṃ paricchedaṃ icchati , tassa pariyosāneV0.182 adhosotepi nadītīre nimittaṃ kittetvā paratīre sammukhaṭṭhāne nadītīre nimittaṃ kittetabbaṃ .

Tato paṭṭhāya yattakaṃ paricchedaṃ icchati , tassa vasena yāva uparisote paṭhamaṃ kittitanimittassa sammukhā nadītīre nimittaṃ , tāva kittetvā paccāharitvā paṭhamakittitanimittena saddhiṃ ghaṭetabbaṃ .

Atha sabbanimittānaṃ anto ṭhite bhikkhū hatthapāsagate katvā kammavācāyaM0.192 sīmā sammannitabbā .

Nadiyā ṭhitā anāgatāpi kammaṃ na kopenti , sammutipariyosāne ṭhapetvā nadiṃ nimittānaṃ anto paratīre ca orimatīre ca ekasīmā hoti , nadī pana baddhasīmāsaṅkhyaṃ na gacchati .

Visuṃ nadīsīmā eva hi sā .

Sace antonadiyaṃ dīpako hoti , taṃ antosīmāya kātukāmena purimanayeneva attanā ṭhitatīre nimittāni kittetvā dīpakassa orimante ca pārimante ca nimittaṃ kittetabbaṃ .

Atha paratīre nadiyā orimatīre nimittassa sammukhaṭṭhāne nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya purimanayeneva yāva uparisote paṭhamaṃ kittitanimittassa sammukhā nimittaṃ , tāva kittetabbaṃ .

Atha dīpakassa pārimante ca orimante ca nimittaṃ kittetvā paccāharitvā paṭhamaṃ kittitanimittena saddhiṃ ghaṭetabbaṃ .

Atha dvīsu tīresu dīpakesu ca bhikkhū sabbe hatthapāsagate katvā kammavācāya sīmā sammannitabbā , nadiyaṃ ṭhitā anāgacchantāpi kammaṃ na kopenti , sammutipariyosāne ṭhapetvā nadiṃ nimittānaṃ anto tīradvayañca dīpako ca ekasīmā hoti , nadī pana nadīsīmāyeva .

Sace pana dīpako vihārasīmāparicchedato uddhaṃ vā adho vā adhikataro hoti , atha vihārasīmāparicchedanimittassa ujukameva sammukhībhūte dīpakassa orimante nimittaṃ kittetvā tato paṭṭhāya dīpakasikharaṃ parikkhipantena puna dīpakassa orimante nimittasammukhe pārimante nimittaṃ kittetabbaṃ .

Tato paraṃ purimanayeneva paratīre sammukhanimittamādiṃ katvā paratīre nimittāni ca dīpakassa pārimantaorimante nimittāni ca kittetvā paṭhamakittitanimittena saddhiṃ ghaṭanā kātabbā .

Evaṃ kittetvā sammatā sīmā pabbatasaṇṭhānā hoti .

Sace pana dīpako vihārasīmāparicchedato uddhampi adhopi adhikataro hoti , purimanayeneva dīpakassa ubhopi sikharāni parikkhipitvā nimittāni kittentena nimittaghaṭanā kātabbā .

Evaṃ kittetvā sammatā sīmā mudiṅgasaṇṭhānā hoti .

Sace dīpako vihārasīmāparicchedassa anto khuddako hoti , sabbapaṭhamena nayena dīpake nimittāni kittetabbāni .

Evaṃ kittetvā sammatā sīmā paṇavasaṇṭhānā hoti .

Evaṃ tāva sīmābandhanaṃ veditabbaṃ .

165. EvaṃV0.183 baddhā pana sīmā kadā asīmā hotīti ?

Yadā saṅgho sīmaṃ samūhanati , tadā asīmā hoti .

Kathaṃ panesā samūhanitabbāti ?

‘‘ SīmaṃM0.193 , bhikkhave , sammannantena paṭhamaṃ samānasaṃvāsasīmā sammannitabbā , pacchā ticīvarena avippavāso sammannitabbo .

Sīmaṃ , bhikkhave , samūhanantena paṭhamaṃ ticīvarena avippavāso samūhantabbo , pacchā samānasaṃvāsasīmā samūhantabbā ’’ ti vacanato paṭhamaṃ avippavāso samūhanitabbo , pacchā sīmā samūhanitabbāti .

Kathaṃ ?

Byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo –

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yo so saṅghena ticīvarena avippavāso sammato , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho taṃ ticīvarena avippavāsaṃ samūhaneyya , esā ñatti .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yo so saṅghena ticīvarena avippavāso sammato , saṅgho taṃ ticīrena avippavāsaṃ samūhanati .

Yassāyasmato khamati etassa ticīvarena avippavāsassa samugghāto , so tuṇhassa .

Yassa nakkhamati , so bhāseyya .

‘‘ Samūhato so saṅghena ticīvarena avippavāso , khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ( mahāva .145)–

Evaṃ tāva avippavāso samūhanitabbo .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekūposathā , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho taṃ sīmaṃ samūhaneyya samānasaṃvāsaṃ ekūposathaṃ , esā ñatti .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , yā sā saṅghena sīmā sammatā samānasaṃvāsā ekūposathā , saṅgho taṃ sīmaṃ samūhanati samānasaṃvāsaṃ ekūposathaṃ .

Yassāyasmato khamati etissā sīmāya samānasaṃvāsāya ekūposathāya samugghāto , so tuṇhassa .

Yassa nakkhamati , so bhāseyya .

‘‘ SamūhatāM0.194 sā sīmā saṅghena samānasaṃvāsā ekūposathā , khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ( mahāva .146)–

EvaṃV0.184 sīmā samūhanitabbā .

Samūhanantena pana bhikkhunā vattaṃ jānitabbaṃ .

Tatridaṃ vattaṃ ( mahāva . aṭṭha .144)– khaṇḍasīmāya ṭhatvā avippavāsasīmā na samūhantabbā , tathā avippavāsasīmāya ṭhatvā khaṇḍasīmāpi .

Khaṇḍasīmāya pana ṭhitena khaṇḍasīmāva samūhanitabbā , tathā itarāya ṭhitena itarā .

Sīmaṃ nāma dvīhi kāraṇehi samūhananti pakatiyā khuddakaṃ puna āvāsavaḍḍhanatthāya mahatiṃ vā kātuṃ , pakatiyā mahatiṃ puna aññesaṃ vihārokāsadānatthāya khuddakaṃ vā kātuṃ .

Tattha sace khaṇḍasīmañca avippavāsasīmañca jānanti , samūhanituñceva bandhituñca sakkhissanti .

Khaṇḍasīmaṃ pana jānantā avippavāsaṃ ajānantāpi samūhanituñceva bandhituñca sakkhissanti .

Khaṇḍasīmaṃ ajānantā avippavāsaṃyeva jānantā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇaupaosathāgārādīsu nirāsaṅkaṭṭhānesu ṭhatvā appeva nāma samūhanituṃ sakkhissanti , paṭibandhituṃ pana na sakkhissanteva .

Sace bandheyyuṃ , sīmāsambhedaṃ katvā vihāraṃ avihāraṃ kareyyuṃ , tasmā na samūhanitabbā .

Ye pana ubhopi na jānanti , te neva samūhanituṃ , na bandhituṃ sakkhissanti .

Ayañhi sīmā nāma kammavācāya vā asīmā hoti sāsanantaradhānena vā , na ca sakkā sīmaṃ ajānantehi kammavācā kātuṃ , tasmā na samūhanitabbā , sādhukaṃ pana ñatvāyeva samūhanitabbā ceva bandhitabbā cāti .

Ayaṃ tāva baddhasīmāya vinicchayo .

166. Abaddhasīmā pana gāmasīmā sattabbhantarasīmā udakukkhepasīmāti tividhā .

Tattha yāvatā ekaṃ gāmakhettaṃ , ayaṃ gāmasīmā nāma , gāmaggahaṇena cettha ( mahāva . aṭṭha .147) nagarampi nigamampi gahitameva hoti .

Tattha yattake padese tassa tassa gāmassa gāmabhojakā baliṃ labhanti , so padeso appo vā hotu mahanto vā , gāmasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati .

Nagaranigamasīmāsupi eseva nayo .

Yampi ekasmiṃyeva gāmakhette ekaṃ padesaṃ ‘‘ ayaṃ visuṃgāmo hotū ’’ ti paricchinditvā rājā kassaci deti , sopi visuṃgāmasīmā hotiyeva , tasmā sā ca itarā ca pakatigāmanagaranigamasīmāM0.195 baddhasīmāsadisāyeva honti , kevalaṃ pana ticīvaravippavāsaparihāraṃ na labhanti .

Agāmake pana araññe samantā sattabbhantarā sattabbhantarasīmā nāma .

Tattha agāmakaṃ nāma araññaṃ viñjhāṭavīādīsu vā samuddamajjhe vā macchabandhānaṃ agamanapathe dīpakesu labbhati .

Samantā sattabbhantarāti majjhe ṭhitānaṃ sabbadisāsu sattabbhantarā vinibbedhena cuddasa honti .

Tattha ekaṃ abbhantaraṃ aṭṭhavīsatihatthappamāṇaṃ hoti .

Ayañca sīmā parisavasena vaḍḍhatiV0.185 , tasmā samantā parisapariyantato paṭṭhāya abbhantaraparicchedo kātabbo .

Sace pana dve saṅghā visuṃ uposathaṃ karonti , dvinnaṃ sattabbhantarānaṃ antare aññamekaṃ abbhantaraṃ upacāratthāya ṭhapetabbaṃ .

167. Yā panesā ‘‘ sabbā , bhikkhave , nadī asīmā , sabbo samuddo asīmo , sabbo jātassaro asīmo ’’ ti ( mahāva .147) evaṃ nadīādīnaṃ baddhasīmabhāvaṃ paṭikkhipitvā puna ‘‘ nadiyā vā , bhikkhave , samudde vā jātassare vā yaṃ majjhimassa purisassa samantā udakukkhepā , ayaṃ tattha samānasaṃvāsā ekūposathā ’’ ti ( mahāva .147) vuttā , ayaṃ udakukkhepasīmā nāma .

Tattha nadī nadīnimitte vuttalakkhaṇāva , samuddopi pākaṭoyeva .

Yo pana yena kenaci khaṇitvā akato sayaṃjāto sobbho samantato āgatena udakena pūrito tiṭṭhati , yattha nadiyaṃ vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati , ayaṃ jātassaro nāma .

Yopi nadiṃ vā samuddaṃ vā bhinditvā nikkhantaudakena khato sobbho etaṃ lakkhaṇaṃ pāpuṇāti , ayampi jātassaroyeva .

Etesu nadīādīsu yaṃ ṭhānaṃ thāmamajjhimassa purisassa samantato udakukkhepena paricchinnaṃ , ayaṃ udakukkhepasīmā nāma .

Kathaṃ pana udakukkhepo kātabboti ?

Yathā akkhadhuttā dāruguḷaṃ khipanti , evaṃ udakaṃ vā vālukaṃ vā hatthena gahetvā thāmamajjhimena purisena sabbathāmena khipitabbaṃ .

Yattha evaṃ khittaṃ udakaṃ vā vālukā vā patati , ayameko udakukkhepo , tassa antohatthapāsaṃ vijahitvā ṭhito kammaṃ kopeti .

Yāva parisā vaḍḍhati , tāva sīmāpi vaḍḍhati , parisapariyantato udakukkhepoyeva pamāṇaṃ , ayaṃ pana etesaṃ nadīādīnaṃM0.196 antoyeva labbhati , na bahi .

Tasmā nadiyā vā jātassare vā yattakaṃ padesaṃ pakativassakāle catūsu māsesu udakaṃ ottharati , samudde yasmiṃ padese pakativīciyo osaritvā saṇṭhahanti , tato paṭṭhāya kappiyabhūmi , tattha ṭhatvā uposathādikammaṃ kātuṃ vaṭṭati , dubbuṭṭhikāle vā gimhe vā nadījātassaresu sukkhesupi sā eva kappiyabhūmi .

Sace pana sukkhe jātassare vāpiṃ vā khaṇanti , vappaṃ vā karonti , taṃ ṭhānaṃ gāmakhettaṃ hoti .

Yā panesā ‘‘ kappiyabhūmī ’’ ti vuttā , tato bahi udakukkhepasīmā na gacchati , anto gacchati , tasmā tesaṃ anto parisapariyantato paṭṭhāya samantā udakukkhepaparicchedo kātabbo , ayamettha saṅkhepo .

Ayaṃ pana vitthāro – sace nadī nātidīghā hoti , pabhavato paṭṭhāya yāva mukhadvārā sabbattha saṅgho nisīdati , udakukkhepasīmāya kammaṃ natthi , sakalāpi nadī etesaṃyeva bhikkhūnaṃ pahotiV0.186 .

Yaṃ pana mahāsumattherena vuttaṃ ‘‘ yojanaṃ pavattamānāyeva nadī , tatrāpi upari aḍḍhayojanaṃ pahāya heṭṭhā aḍḍhayojane kammaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti , taṃ mahāpadumatthereneva paṭikkhittaṃ .

Bhagavatā hi ‘‘ timaṇḍalaṃ paṭicchādetvā yattha katthaci uttarantiyā bhikkhuniyā antaravāsako temiyatī ’’ ti ( pāci .692) idaṃ nadiyā pamāṇaṃ vuttaṃ , na yojanaṃ vā aḍḍhayojanaṃ vā , tasmā yā imassa suttassa vasena pubbe vuttalakkhaṇā nadī , tassā pabhavato paṭṭhāya saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace panettha bahū bhikkhū visuṃ visuṃ kammaṃ karonti , sabbehi attano ca aññesañca udakukkhepaparicchedassa antarā añño udakukkhepo sīmantarikatthāya ṭhapetabbo , tato adhikaṃ vaṭṭatiyeva , ūnaṃ pana na vaṭṭatīti vuttaṃ .

Jātassarasamuddepi eseva nayo .

Nadiyā pana ‘‘ kammaṃ karissāmā ’’ ti gatehi sace nadī paripuṇṇā hoti samatittikā , udakasāṭikaṃ nivāsetvā antonadiyaṃyeva kammaṃ kātabbaṃ .

Sace na sakkonti , nāvāyapi ṭhatvā kātabbaṃ .

Gacchantiyā pana nāvāya kātuṃ na vaṭṭati .

Kasmā ?

Udakukkhepamattameva hi sīmā .

Taṃ nāvā sīghameva atikkamati , evaṃ sati aññissā sīmāya ñatti , aññissā anusāvanā hoti , tasmā nāvaṃ arittena vā ṭhapetvā pāsāṇeM0.197 vā lambetvā antonadiyaṃ jātarukkhe vā bandhitvā kammaṃ kātabbaṃ .

Antonadiyaṃ baddhaaṭṭakepi antonadiyaṃ jātarukkhepi ṭhitehi kātuṃ vaṭṭati .

Sace pana rukkhassa sākhā vā tato nikkhantapāroho vā bahinadītīre vihārasīmāya vā gāmasīmāya vā patiṭṭhito , sīmaṃ vā sodhetvā sākhaṃ vā chinditvā kammaṃ kātabbaṃ .

Bahinadītīre jātarukkhassa antonadiyaṃ paviṭṭhasākhāya vā pārohe vā nāvaṃ bandhitvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati , karontehi sīmā vā sodhetabbā , chinditvā vāssa bahipatiṭṭhitabhāvo nāsetabbo .

Nadītīre pana khāṇukaṃ koṭṭetvā tattha baddhanāvāya na vaṭṭatiyeva .

Nadiyaṃ setuṃ karonti , sace antonadiyaṃyeva setu ca setupādā ca honti , setumhi ṭhitehi kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace pana setu vā setupādā vā bahitīre patiṭṭhitā , kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati , sīmaṃ sodhetvā kātabbaṃ .

Atha setupādā anto , setu pana ubhinnampi tīrānaṃ upariākāse ṭhito , vaṭṭati .

Antonadiyaṃ pāsāṇo vā dīpako vā hoti , tattha yattakaṃ padesaṃ pubbe vuttappakāre pakativassakāle vassānassa catūsu māsesu udakaṃ ottharati , so nadīsaṅkhyameva gacchati .

Ativuṭṭhikāle oghena otthatokāso na gahetabbo .

So hi gāmasīmāsaṅkhyameva gacchati .

Nadito mātikaṃ nīharantā nadiyaṃ āvaraṇaṃ karonti , taṃ ce ottharitvā vā vinibbijjhitvā vā udakaṃ gacchati , sabbattha pavattanaṭṭhāne kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace pana āvaraṇena vā koṭṭakabandhanenaV0.187 vā sotaṃ pacchindati , udakaṃ nappavattati , appavattanaṭṭhāne kātuṃ na vaṭṭati , āvaraṇamattakepi kātuṃ na vaṭṭati .

Sace koci āvaraṇappadeso pubbe vuttapāsāṇadīpakappadeso viya udakena ajjhottharīyati , tattha vaṭṭati .

So hi nadīsaṅkhyameva gacchati .

Nadiṃ vināsetvā taḷākaṃ karonti , heṭṭhā pāḷibaddhā udakaṃ āgantvā taḷākaṃ pūretvā tiṭṭhati , ettha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati , upari pavattanaṭṭhāne heṭṭhā ca chaḍḍitodakaṃ nadiṃ otaritvā sandanaṭṭhānato paṭṭhāya vaṭṭati .

Deve avassante hemantagimhesu vā sukkhanadiyāpi vaṭṭati , nadito nīhaṭamātikāya na vaṭṭati .

Sace sā kālantarena bhijjitvā nadī hoti , vaṭṭati .

Kāci nadī uppatitvā gāmanigamasīmaṃ ottharitvā pavattati , nadīyeva hoti , kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace pana vihārasīmaṃ ottharati , vihārasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati .

Samudde piM0.198 kammaṃ karontehi yaṃ padesaṃ uddhaṃ vaḍḍhanaudakaṃ vā pakativīci vā vegena āgantvā ottharati , tattha kātuṃ na vaṭṭati .

Yasmiṃ pana padese pakativīciyo osaritvā saṇṭhahanti , so udakantato paṭṭhāya anto samuddo nāma , tattha ṭhitehi kammaṃ kātabbaṃ .

Sace ūmivego bādhati , nāvāya vā aṭṭake vā ṭhatvā kātabbaṃ .

Tesu vinicchayo nadiyaṃ vuttanayeneva veditabbo .

Samudde piṭṭhipāsāṇo hoti , taṃ kadāci ūmiyo āgantvā ottharanti , kadāci na ottharanti , tattha kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

So hi gāmasīmāsaṅkhyameva gacchati .

Sace pana vīcīsu āgatāsupi anāgatāsupi pakatiudakeneva ottharīyati , vaṭṭati .

Dīpako vā pabbato vā hoti , so ce dūre hoti macchabandhānaṃ agamanapathe , araññasīmāsaṅkhyameva gacchati .

Tesaṃ gamanapariyantassa orato pana gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati , tattha gāmasīmaṃ asodhetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

Samuddo gāmasīmaṃ vā nigamasīmaṃ vā ottharitvā tiṭṭhati , samuddova hoti , tattha kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace pana vihārasīmaṃ ottharati , vihārasīmātveva saṅkhyaṃ gacchati .

Jātassare kammaṃ karontehi yattha pubbe vuttappakāre vassakāle vasse pacchinnamatte pivituṃ vā hatthapāde vā dhovituṃ udakaṃ na hoti , sukkhati , ayaṃ na jātassaro , gāmakhettasaṅkhyameva gacchati , tattha kammaṃ na kātabbaṃ .

Yattha pana vuttappakāre vassakāle udakaṃ santiṭṭhati , ayameva jātassaro .

Tassa yattake padese vassānaṃ cātumāse udakaṃ tiṭṭhati , tattha kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Sace gambhīraṃ udakaṃ , aṭṭakaṃ bandhitvā tattha ṭhitehipi jātassarassa antojātarukkhamhi baddhaaṭṭakepi kātuṃ vaṭṭati .

Piṭṭhipāsāṇadīpakesu panettha nadiyaṃ vuttasadisova vinicchayo .

Samavassadevakāle pahonakajātassaro pana cepi dubbuṭṭhikakāle vāV0.188 gimhahemantesu vā sukkhati , nirudako hoti , tattha saṅghakammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Yaṃ andhakaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘ sabbo jātassaro sukkho anodako gāmakhettaṃyeva bhajatī ’’ ti , taṃ na gahetabbaṃ .

Sace panettha udakatthāya āvāṭaṃ vā pokkharaṇīādīni vā khaṇanti , taṃ ṭhānaṃ ajātassaro hoti , gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati .

Lābutipusakādivappe katepi eseva nayo .

Sace pana naṃ pūretvā thalaṃ vā karonti , ekasmiṃM0.199 disābhāge pāḷiṃ bandhitvā sabbameva naṃ mahātaḷākaṃ vā karonti , sabbopi ajātassaro hoti , gāmasīmāsaṅkhyaṃ gacchati .

Loṇīpi jātassarasaṅkhyameva gacchati .

Vassike cattāro māse udakaṭṭhānokāse kammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti .

Ayaṃ abaddhasīmāya vinicchayo .

Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe

Sīmāvinicchayakathā samattā .

25. Uposathapavāraṇāvinicchayakathā

168. UposathapavāraṇātiV0.189 ettha ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) divasavasena tayo uposathā cātuddasiko pannarasiko sāmaggīuposathoti .

Tattha hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikā , sesā pannarasikāti evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathā .

Idaṃ tāva pakaticārittaṃ .

Tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Purimavassaṃvuṭṭhānaṃ pana pubbakattikapuṇṇamā , tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti , atha kattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā pacchimakattikapuṇṇamā vā pacchimavassaṃvuṭṭhānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vāti ime tayo pavāraṇādivasāpi honti .

Idampi pakaticārittameva .

Tathārūpapaccaye sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Yadā pana kosambakakkhandhake ( mahāva .451 ādayo ) āgatanayena bhinne bhikkhusaṅghe osārite tasmiṃ bhikkhusmiṃ saṅgho tassa vatthussa vūpasamāya saṅghasāmaggiṃ karoti , tadā tāvadeva uposatho kātabbo .

‘‘ Pātimokkhaṃ uddisitabban ’’ ti vacanato ṭhapetvā cātuddasapannarase aññopi yo koci divaso uposathadivaso nāma hoti , vassaṃvuṭṭhānaṃ pana kattikamāsabbhantare ayameva sāmaggīpavāraṇādivaso nāma hoti .

Iti imesu tīsu divasesu uposatho kātabbo .

Karontena pana sace cātuddasiko hoti ,‘‘ ajjuposatho cātuddaso ’’ ti vattabbaṃ .

Sace sāmaggīuposatho hoti ,‘‘ ajjuposathoM0.200 sāmaggī ’’ ti vattabbaṃ .

Pannarasiyaṃ pana pāḷiyaṃ āgatanayeneva ‘‘ ajjuposatho pannaraso ’’ ti vattabbaṃ .

169. Saṅghe uposatho ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ), gaṇe uposatho , puggale uposathoti evaṃ kārakavasena aparepi tayo uposathā vuttā , kattabbākāravasena pana suttuddeso pārisuddhiuposatho adhiṭṭhānuposathoti aparepi tayo uposathā .

Tattha suttuddeso nāma ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho ’’ tiādinā nayena vutto pātimokkhuddeso .

Ye panitare dve uposathā , tesu pārisuddhiuposatho tāva aññesañca santike aññamaññañca ārocanavasena duvidho .

Tattha yvāyaṃ aññesaṃ santike karīyati , sopi pavāritānañca appavāritānañca santike karaṇavasena duvidho .

Tattha mahāpavāraṇāya pavāritānaṃ santike pacchimikāya upagatena vā anupagatena vā chinnavassena vā cātumāsiniyaṃ pana pavāritānaṃ santike anupagatena vā chinnavassenaV0.190 vā kāyasāmaggiṃ datvā ‘‘ parisuddho ahaṃ bhante , parisuddhoti maṃ dhārethā ’’ ti tikkhattuṃ vatvā kātabbo .

Ṭhapetvā pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāle āvāsikehi uddiṭṭhamatte pātimokkhe avuṭṭhitāya vā ekaccāya vuṭṭhitāya vā sabbāya vā vuṭṭhitāya parisāya ye aññe samasamā vā thokatarā vā āgacchanti , tehi tesaṃ santike vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbā .

Yo panāyaṃ aññamaññaṃ ārocanavasena karīyati , so ñattiṃ ṭhapetvā karaṇavasena ca aṭṭhapetvā karaṇavasena ca duvidho .

Tattha yasmiṃ āvāse tayo bhikkhū viharanti , tesu uposathadivase sannipatitesu ekena bhikkhunā ‘‘ suṇantu me āyasmantā , ajjuposatho cātuddaso ’’ ti vā ‘‘ pannaraso ’’ ti vā vatvā ‘‘ yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ , mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā ’’ ti ñattiyā ṭhapitāya therena bhikkhunā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ parisuddho ahaṃ , āvuso , parisuddhoti maṃ dhārethā ’’ ti tikkhattuṃ vattabbaṃ .

Itarehi ‘‘ bhante ’’ ti vatvā evameva vattabbaṃ .

Evaṃ ñattiṃ ṭhapetvā kātabbo .

Yatra pana dve bhikkhū viharanti , tatra ñattiṃ aṭṭhapetvā vuttanayeneva pārisuddhi ārocetabbāti ayaṃ pārisuddhiuposatho .

SaceM0.201 pana ekova bhikkhu hoti , sabbaṃ pubbakaraṇīyaṃ katvā aññesaṃ anāgamanaṃ ñatvā ‘‘ ajja me uposatho cātuddaso ’’ ti vā ‘‘ pannaraso ’’ ti vā vatvā ‘‘ adhiṭṭhāmī ’’ ti vattabbaṃ .

Ayaṃ adhiṭṭhānuposathoti evaṃ kattabbākāravasena tayo uposathā veditabbā .

Ettāvatā nava uposathā dīpitā honti .

Tesu divasavasena pannarasiko , kārakavasena saṅghuposatho , kattabbākāravasena suttuddesoti evaṃ tilakkhaṇasampanne uposathe pavattamāne uposathaṃ akatvā tadahuposathe aññaṃ abhikkhukaṃ nānāsaṃvāsakehi vā sabhikkhukaṃ āvāsaṃ vā anāvāsaṃ vā vāsatthāya aññatra saṅghena aññatra antarāyā gacchantassa dukkaṭaṃ hoti .

170. Uposathakaraṇatthaṃ sannipatite saṅghe bahi uposathaṃ katvā āgatena sannipātaṭṭhānaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ adentena chando dātabbo .

Yopi gilāno vā hoti kiccapasuto vā , tenapi pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo .

Kathaṃ ?

Ekassa bhikkhuno santike ‘‘ chandaṃ dammi , chandaṃ me hara , chandaṃ me ārocehī ’’ ti ayamattho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo , evaṃ dinno hoti chando .

Akatuposathena gilānena vā kiccapasutena vā pārisuddhi dātabbā .

Kathaṃ ?

Ekassa bhikkhuno santike ‘‘ pārisuddhiṃ dammi , pārisuddhiṃ me haraV0.191 , pārisuddhiṃ me ārocehī ’’ ti ayamattho kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabbo , evaṃ dinnā hoti pārisuddhi .

Taṃ pana dentena chandopi dātabbo .

Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ , santi saṅghassa karaṇīyan ’’ ti ( mahāva .165).

Tattha pārisuddhidānaṃ saṅghassapi attanopi uposathakaraṇaṃ sampādeti , na avasesaṃ saṅghakiccaṃ , chandadānaṃ saṅghasseva uposathakaraṇañca sesakiccañca sampādeti , attano panassa uposatho akatoyeva hoti , tasmā pārisuddhiṃ dentena chandopi dātabbo .

Pubbe vuttaṃ pana suddhikacchandaṃ vā pārisuddhiṃ vā imaṃ vā chandapārisuddhiṃ ekena bahūnampi āharituṃ vaṭṭati .

Sace pana so antarāmagge aññaṃ bhikkhuṃ passitvā yesaṃ tena chando vā pārisuddhi vā gahitā , tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ deti , tasseva āgacchati .

ItarāM0.202 pana biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhi nāma hoti , sā na āgacchati , tasmā sayameva sannipātaṭṭhānaṃ gantvā ārocetabbaṃ .

Sace pana sañcicca nāroceti , dukkaṭaṃ āpajjati , chandapārisuddhi pana tasmiṃ hatthapāsaṃ upagatamatteyeva āgatā hoti .

171. Pārivāsiyena pana chandadānena yaṃ kiñci saṅghakammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

Tattha ( pāci . aṭṭha .1167) catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti .

Tesu parisapārivāsiyaṃ nāma bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti , atha megho vā uṭṭheti , ussāraṇā vā karīyati , manussā vā ajjhottharantā āgacchanti , bhikkhū ‘‘ anokāsā mayaṃ , aññattha gacchāmā ’’ ti chandaṃ avissajjetvāva uṭṭhahanti .

Idaṃ parisapārivāsiyaṃ .

Kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ , chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Puna bhikkhū ‘‘ uposathādīni karissāmā ’’ ti rattiṃ sannipatitvā ‘‘ yāva sabbe sannipatanti , tāva dhammaṃ suṇissāmā ’’ ti ekaṃ ajjhesanti , tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati .

Sace ‘‘ cātuddasikaṃ uposathaṃ karissāmā ’’ ti nisinnā , pannarasoti kātuṃ vaṭṭati .

Sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā , pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati , aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati .

Idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma .

Puna bhikkhū ‘‘ kiñcideva abbhānādisaṅghakammaṃ karissāmā ’’ ti nisinnā honti , tatreko nakkhattapāṭhako bhikkhu evaṃ vadati ‘‘ ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ , mā imaṃ karothā ’’ ti .

Te tassaV0.192 vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti .

Athañño āgantvā ‘‘ nakkhattaṃ patimānentaṃ , attho bālaṃ upaccagā ’’ ti ( jā .1.1.49) vatvā ‘‘ kiṃ nakkhattena , karothā ’’ ti vadati .

Idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca .

Etasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ anānetvā kammaṃ kātuṃ na vaṭṭati .

172. Sace koci bhikkhu gilāno na sakkoti chandapārisuddhiṃ dātuṃ , so mañcena vā pīṭhena vā saṅghamajjhaṃ ānetabbo .

Sace gilānupaṭṭhākānaṃ bhikkhūnaṃ evaṃ hoti ‘‘ sace kho mayaṃ gilānaṃ ṭhānā cāvessāma , ābādho vā abhivaḍḍhissati , kālakiriyā vā bhavissatī ’’ ti , naM0.203 so bhikkhu ṭhānā cāvetabbo , saṅghena tattha gantvā uposatho kātabbo .

Sace bahū tādisā gilānā honti , saṅghena paṭipāṭiyā ṭhatvā sabbe hatthapāse kātabbā .

Sace dūre honti , saṅgho nappahoti , taṃ divasaṃ uposatho na kātabbo .

Na tveva vaggena saṅghena uposatho kātabbo , kareyya ce , dukkaṭaṃ .

Sace ( mahāva . aṭṭha .149) ekasmiṃ vihāre catūsu bhikkhūsu vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti , tīsu vā vasantesu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā dve pātimokkhaṃ uddisanti , adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ hoti .

Sace pana cattāropi sannipatitvā pārisuddhiuposathaṃ karonti , tayo vā dve vā pātimokkhaṃ uddisanti , adhammena samaggaṃ nāma hoti .

Sace catūsu janesu ekassa pārisuddhiṃ āharitvā tayo pātimokkhaṃ uddisanti , tīsu vā janesu ekassa pārisuddhiṃ āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ karonti , dhammena vaggaṃ nāma hoti .

Sace pana cattāro ekattha vasantā sabbe sannipatitvā pātimokkhaṃ uddisanti , tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti , dve aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ karonti , dhammena samaggaṃ nāma hoti .

173. Pavāraṇākammesu ( mahāva . aṭṭha .212) pana sace ekasmiṃ vihāre pañcasu bhikkhūsu vasantesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , catūsu vā tīsu vā vasantesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā tayo vā dve vā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , sabbametaṃ adhammena vaggaṃ pavāraṇākammaṃ .

Sace pana sabbepi pañca janā ekato sannipatitvā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , cattāro vā tayo vā dve vā vasantā ekato sannipatitvā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , sabbametaṃ adhammena samaggaṃ pavāraṇākammaṃ .

Sace pañcasu janesu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , catūsu vā tīsuV0.193 vā ekassa pavāraṇaṃ āharitvā tayo vā dve vā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , sabbametaṃ dhammena vaggaṃ pavāraṇākammaṃ .

Sace pana sabbepi pañca janā ekato sannipatitvā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , cattāro vā tayo vā ekato sannipatitvā gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti , dve aññamaññaṃM0.204 pavārenti , ekako vasanto adhiṭṭhānapavāraṇaṃ karoti , sabbametaṃ dhammena samaggaṃ nāma pavāraṇākammanti .

Ettha sace cātuddasikā hoti ,‘‘ ajja me pavāraṇā cātuddasī ’’ ti , sace pannarasikā ,‘‘ ajja me pavāraṇā pannarasī ’’ ti evaṃ adhiṭṭhātabbaṃ .

Pavāraṇaṃ dentena pana ‘‘ pavāraṇaṃ dammi , pavāraṇaṃ me hara , mamatthāya pavārehī ’’ ti kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ayamattho viññāpetabbo .

Evaṃ dinnāya ( mahāva . aṭṭha .213) pavāraṇāya pavāraṇāhārakena saṅghaṃ upasaṅkamitvā evaṃ pavāretabbaṃ ‘‘ tisso , bhante , bhikkhu saṅghaṃ pavāreti diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā , vadatu taṃ , bhante , saṅgho anukampaṃ upādāya , passanto paṭikarissati .

Dutiyampi , bhante … pe … tatiyampi , bhante , tisso bhikkhu saṅghaṃ pavāreti … pe … paṭikarissatī ’’ ti .

Sace pana vuḍḍhataro hoti ,‘‘ āyasmā , bhante , tisso ’’ ti vattabbaṃ .

Evañhi tena tassatthāya pavāritaṃ hoti .

Pavāraṇaṃ dentena pana chandopi dātabbo , chandadānaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .

Idhāpi chandadānaṃ avasesakammatthāya .

Tasmā sace pavāraṇaṃ dento chandaṃ deti , vuttanayena āhaṭāya pavāraṇāya tena ca bhikkhunā saṅghena ca pavāritameva hoti .

Atha pavāraṇameva deti , na chandaṃ , tassa ca pavāraṇāya ārocitāya saṅghena ca pavārite sabbesaṃ suppavāritaṃ hoti , aññaṃ pana kammaṃ kuppati .

Sace chandameva deti , na pavāraṇaṃ , saṅghassa pavāraṇā ca sesakammāni ca na kuppanti , tena pana bhikkhunā appavāritaṃ hoti , pavāraṇādivase pana bahisīmāya pavāraṇaṃ adhiṭṭhahitvā āgatenapi chando dātabbo tena saṅghassa pavāraṇākammaṃ na kuppati .

Sace purimikāya pañca bhikkhū vassaṃ upagatā , pacchimikāyapi pañca , purimehi ñattiṃ ṭhapetvā pavārite pacchimehi tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo , na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbā .

Sacepi pacchimikāya upagatā cattāro tayo dve eko vā hoti , eseva nayo .

Atha purimikāya cattāro , pacchimikāyapi cattāro tayo dve eko vā , eseva nayo .

Athāpi purimikāya tayo , pacchimikāyapi tayo dve eko vā , eseva nayo .

Idañhettha lakkhaṇaṃ .

SaceM0.205V0.194 purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca , saṅghapavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti , saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbā .

Sace pana pacchimikāya eko hoti , tena saddhiṃ te cattāro honti , catunnaṃ saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavāretuṃ na vaṭṭati .

Gaṇañattiyā pana so gaṇapūrako hoti , tasmā gaṇavasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbaṃ , itarena tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabboti .

Purimikāya dve , pacchimikāya dve vā eko vā eseva nayo .

Purimikāya eko pacchimikāya ekoti ekena ekassa santike pavāretabbaṃ , ekena pārisuddhiuposatho kātabbo .

Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikatarā honti , paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā thokatarehi tesaṃ santike pavāretabbaṃ .

Kattikāya cātumāsinipavāraṇāya pana sace paṭhamavassūpagatehi mahāpavāraṇāya pavāritehi pacchā upagatā adhikatarā vā samasamā vā honti , pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ .

Tehi pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabbo .

Atha mahāpavāraṇāyaṃ pavāritā bahū honti , pacchā vassūpagatā thokā vā eko vā , pātimokkhe uddiṭṭhe pacchā tesaṃ santike tena pavāretabbaṃ .

Kiṃ panetaṃ pātimokkhaṃ sakalameva uddisitabbaṃ , udāhu ekadesampīti ?

Ekadesampi uddisituṃ vaṭṭati .

Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘ Pañcime , bhikkhave , pātimokkhuddesā , nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ paṭhamo pātimokkhuddeso .

Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ dutiyo pātimokkhuddeso .

Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ , ayaṃ tatiyo pātimokkhuddeso .

Nidānaṃ uddisitvā cattāri pārājikāni uddisitvā terasa saṅghādisese uddisitvā dve aniyate uddisitvā avasesaṃ bhutena sāvetabbaṃ , ayaṃ catuttho pātimokkhuddeso .

Vitthāreneva pañcamo ’’ ti ( māhāva .150).

Tattha ( mahāva . aṭṭha .150)M0.206 nidānaṃ uddisitvā avasesaṃ sutena sāvetabban ti ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho … pe … āvikatā hissa phāsu hotī ’’ ti imaṃ nidānaṃ uddisitvā ‘‘ uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ , tatthāyasmante pucchāmi kaccittha parisuddhā .

Dutiyampi pucchāmi … pe … evametaṃ dhārayāmi .

Sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammāV0.195 … pe … avivadamānehi sikkhitabban ’’ ti evaṃ avasesaṃ sutena sāvetabbaṃ .

Etena nayena sesāpi cattāro pātimokkhuddesā veditabbā .

174.‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , sati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisituṃ .

Na , bhikkhave , asati antarāye saṃkhittena pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ , yo uddiseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .150) vacanato pana vinā antarāyā saṃkhittena pātimokkhaṃ na uddisitabbaṃ .

Tatrime antarāyā – rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyoti .

Tattha sace bhikkhūsu uposathaṃ karissāmāti nisinnesu rājā āgacchati , ayaṃ rājantarāyo .

Corā āgacchanti , ayaṃ corantarāyo .

Davaḍāho āgacchati , āvāse vā aggi uṭṭhāti , ayaṃ agyantarāyo .

Megho vā uṭṭheti , ogho vā āgacchati , ayaṃ udakantarāyo .

Bahū manussā āgacchanti , ayaṃ manussantarāyo .

Bhikkhuṃ yakkho gaṇhāti , ayaṃ amanussantarāyo .

Byagghādayo caṇḍamigā āgacchanti , ayaṃ vāḷantarāyo .

Bhikkhuṃ sappādayo ḍaṃsanti , ayaṃ sarīsapantarāyo .

Bhikkhu gilāno vā hoti , kālaṃ vā karoti , verino vā taṃ māretukāmā gaṇhanti , ayaṃ jīvitantarāyo .

Manussā ekaṃ vā bahū vā bhikkhū brahmacariyā cāvetukāmā gaṇhanti , ayaṃ brahmacariyantarāyo .

Evarūpesu antarāyesu saṃkhittena pātimokkho uddisitabbo , paṭhamo vā uddeso uddisitabbo .

Ādimhi dve tayo cattāro vā .

Ettha dutiyādīsu uddesesu yasmiṃ apariyosite antarāyo hoti , sopi suteneva sāvetabbo .

Nidānuddese pana aniṭṭhite sutena sāvetabbaṃ nāma natthi .

PavāraṇākammepiM0.207 sati antarāye dvevācikaṃ ekavācikaṃ samānavassikaṃ vā pavāretuṃ vaṭṭati .

Ettha ( mahāva . aṭṭha .234) ñattiṃ ṭhapentenapi ‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho dvevācikaṃ pavāreyyā ’’ ti vattabbaṃ .

Ekavācike ‘‘ ekavācikaṃ pavāreyyā ’’ ti , samānavassikepi ‘‘ samānavassikaṃ pavāreyyā ’’ ti vattabbaṃ .

Ettha ca bahūpi samānavassā ekato pavāretuṃ labhanti .

‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho , ajja pavāraṇā pannarasī , yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho pavāreyyā ’’ ti imāya pana sabbasaṅgāhikāya ñattiyā ṭhapitāya tevācikaṃ dvevācikaṃ ekavācikañca pavāretuṃ vaṭṭati , samānavassikaṃ na vaṭṭati .

‘‘ Tevācikaṃ pavāreyyā ’’ ti vutte pana tevācikameva vaṭṭati , aññaṃ na vaṭṭati .

‘‘ Dvevācikaṃ pavāreyyā ’’ ti vutte dvevācikaṃ tevācikañcaV0.196 vaṭṭati , ekavācikañca samānavassikañca na vaṭṭati .

‘‘ Ekavācikaṃ pavāreyyā ’’ ti vutte pana ekavācikadvevācikatevācikāni vaṭṭanti , samānavassikameva na vaṭṭati .

‘‘ Samānavassikan ’’ ti vutte sabbaṃ vaṭṭati .

175. Kena pana pātimokkhaṃ uddisitabbanti ?

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , therādhikaṃ pātimokkhan ’’ ti ( mahāva .154) vacanato therena vā pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ ,‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yo tattha bhikkhu byatto paṭibalo , tassādheyyaṃ pātimokkhan ’’ ti ( mahāva .155) vacanato navakatarena vā .

Ettha ( mahāva . aṭṭha .155) ca kiñcāpi navakatarassapi byattassa pātimokkhaṃ anuññātaṃ , atha kho ettha ayaṃ adhippāyo – sace therassa pañca vā cattāro vā tayo vā pātimokkhuddesā nāgacchanti , dve pana akhaṇḍā suvisadā vācuggatā honti , therāyattaṃva pātimokkhaṃ .

Sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti , byattassa bhikkhuno āyatthaṃ hoti , tasmā sayaṃ vā uddisitabbaṃ , añño vā ajjhesitabbo .

‘‘ Na , bhikkhave , saṅghamajjhe anajjhiṭṭhena pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ , yo uddiseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .154) vacanato anajjhiṭṭhena pātimokkhaṃ na uddisitabbaṃ .

Na kevalaṃ pātimokkhaṃyeva , dhammopi na bhāsitabbo ‘‘ na , bhikkhave , saṅghamajjhe anajjhiṭṭhena dhammo bhāsitabbo , yo bhāseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .150) vacanato .

AjjhesanāM0.208 cettha saṅghena sammatadhammajjhesakāyattā vā saṅghatthe rāyattā vā , tasmā dhammajjhesake asati saṅghattheraṃ āpucchitvā vā tena yācito vā bhāsituṃ labhati .

Saṅghattherenapi sace vihāre bahū dhammakathikā honti , vārapaṭipāṭiyā vattabbo .

‘‘ Tvaṃ dhammaṃ bhaṇa , dhammadānaṃ dehī ’’ ti vā vuttena tīhipi vidhīhi dhammo bhāsitabbo ,‘‘ osārehī ’’ ti vutto pana osāretumeva labhati ,‘‘ kathehī ’’ ti vutto kathetumeva ,‘‘ sarabhaññaṃ bhaṇāhī ’’ ti vutto sarabhaññameva .

Saṅghattheropi ca uccatare āsane nisinno yācituṃ na labhati .

Sace upajjhāyo ceva saddhivihāriko ca hoti , upajjhāyo ca naṃ uccāsane nisinno ‘‘ bhaṇā ’’ ti vadati , sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvā bhaṇitabbaṃ .

Sace panettha daharabhikkhū honti ,‘‘ tesaṃ bhaṇāmī ’’ ti bhaṇitabbaṃ .

Sace vihāre saṅghatthero attanoyeva nissitake bhaṇāpeti , aññe madhurabhāṇakepi nājjhesati , so aññehi vattabbo –

‘‘ bhante , asukaṃ nāma bhaṇāpemā ’’ ti .

Sace ‘‘ bhaṇāpethā ’’ ti vadati , tuṇhī vā hoti , bhaṇāpetuṃ vaṭṭati .

Sace pana paṭibāhati , na bhaṇāpetabbaṃ .

Yadi pana anāgateyeva saṅghatthere dhammassavanaṃ āraddhaṃ , puna āgate ṭhapetvā āpucchanakiccaṃV0.197 natthi .

Osāretvā pana kathentena āpucchitvā aṭṭhapetvāyeva vā kathetabbaṃ .

Kathentassa puna āgatepi eseva nayo .

Upanisinnakathāyampi saṅghattherova sāmī , tasmā tena sayaṃ vā kathetabbaṃ , añño vā bhikkhu ‘‘ kathehī ’’ ti vattabbo , no ca kho uccatare āsanne nisinnena , manussānaṃ pana ‘‘ bhaṇāhī ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .

Manussā attano jānanakaṃ bhikkhuṃ pucchanti , tena theraṃ āpucchitvāpi kathetabbaṃ .

Sace saṅghatthero ‘‘ bhante , ime pañhaṃ pucchantī ’’ ti puṭṭho ‘‘ kathehī ’’ ti vā bhaṇati , tuṇhī vā hoti , kathetuṃ vaṭṭati .

Antaraghare anumodanādīsupi eseva nayo .

Sace saṅghatthero ‘‘ vihāre vā antaraghare vā maṃ anāpucchitvāpi katheyyāsī ’’ ti anujānāti , laddhakappiyaṃ hoti , sabbattha vattuṃ vaṭṭati .

Sajjhāyaṃ karontenāpi thero āpucchitabboyeva .

Ekaṃ āpucchitvā sajjhāyantassa aparo āgacchati , puna āpucchanakiccaṃ natthi .

Sacepi ‘‘ vissamissāmī ’’ ti ṭhapitassa āgacchati , puna ārabhantena āpucchitabbaṃ .

Saṅghatthere anāgateyeva āraddhaṃ sajjhāyantassāpiM0.209 eseva nayo .

Ekena saṅghattherena ‘‘ maṃ anāpucchāpi yathāsukhaṃ sajjhāyāhī ’’ ti anuññāte yathāsukhaṃ sajjhāyituṃ vaṭṭati , aññasmiṃ pana āgate taṃ āpucchitvāva sajjhāyitabbaṃ .

Yasmiṃ pana vihāre sabbeva bhikkhū bālā honti abyattā na jānanti pātimokkhaṃ uddisituṃ , tattha kiṃ kātabbanti ?

Tehi bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘‘ gacchāvuso , saṃkhittena vā vitthārena vā pātimokkhaṃ pariyāpuṇitvā āgacchāhī ’’ ti .

Evañcetaṃ labhetha , iccetaṃ kusalaṃ .

No ce labhetha , tehi bhikkhūhi sabbeheva yattha tādisā bhikkhū honti , so āvāso uposathakaraṇatthāya anvaḍḍhamāsaṃ gantabbo , agacchantānaṃ dukkaṭaṃ .

Idañca utuvasseyeva , vassāne pana purimikāya pātimokkhuddesakena vinā na vassaṃ upagacchitabbaṃ .

Sace so vassūpagatānaṃ pakkamati vā vibbhamati vā kālaṃ vā karoti , aññasmiṃ satiyeva pacchimikāya vasituṃ vaṭṭati , asati aññattha gantabbaṃ , agacchantānaṃ dukkaṭaṃ .

Sace pana pacchimikāya pakkamati vā vibbhamati vā kālaṃ vā karoti , māsadvayaṃ vasitabbaṃ .

Yattha pana te bālā bhikkhū viharanti abyattā , sace tattha koci bhikkhu āgacchati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo paṇḍito byatto medhāvī lajjī kukkuccako sikkhākāmo , tehi bhikkhūhi so bhikkhu saṅgahetabbo anuggahetabbo upalāpetabboV0.198 , upaṭṭhāpetabbo cuṇṇena mattikāya dantakaṭṭhena mukhodakena .

No ce saṅgaheyyuṃ anuggaheyyuṃ upalāpeyyuṃ , upaṭṭhāpeyyuṃ cuṇṇena mattikāya dantakaṭṭhena mukhodakena , sabbesaṃ dukkaṭaṃ .

Idha neva therā , na daharā muccanti , sabbehi vārena upaṭṭhāpetabbo .

Attano vāre anupaṭṭhahantassa āpatti .

Tena pana mahātherānaṃ pariveṇasammajjanadantakaṭṭhadānādīni na sāditabbāni , evampi sati mahātherehi sāyaṃpātaṃ upaṭṭhānaṃ āgantabbaṃ , tena pana tesaṃ āgamanaṃ ñatvā paṭhamataraṃ mahātherānaṃ upaṭṭhānaṃ gantabbaṃ .

Sacassa saddhiñcarā bhikkhū upaṭṭhākā atthi ,‘‘ mayhaṃ upaṭṭhākā atthi , tumhe appossukkā viharathā ’’ ti vattabbaṃ .

Athāpissa saddhiñcarā natthi , tasmiṃyeva vihāre eko vā dve vā vattasampannā vadanti ‘‘ mayaṃ therassa kattabbaṃ karissāma , avasesā phāsu viharantū ’’ ti , sabbesaṃ anāpatti .

176.‘‘ YassaM0.210 siyā āpatti , so āvikareyyā ’’ ti ( mahāva .134) ādivacanato na sāpattikena uposatho kātabbo , tasmā tadahuposathe āpattiṃ sarantena desetabbā .

Desentena ca ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evaṃ vattabbo ‘‘ ahaṃ , āvuso , itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno , taṃ paṭidesemī ’’ ti .

Sace navakataro hoti ,‘‘ ahaṃ , bhante ’’ ti vattabbaṃ .

‘‘ Taṃ paṭidesemī ’’ ti idaṃ pana attano attano anurūpavasena ‘‘ taṃ tuyhamūle , taṃ tumhamūle paṭidesemī ’’ ti vuttepi suvuttameva hoti .

Paṭiggāhakenapi attano attano anurūpavasena ‘‘ passatha , bhante , taṃ āpattiṃ , passasi , āvuso , taṃ āpattin ’’ ti vā vattabbaṃ , puna desakena ‘‘ āma , āvuso , passāmi , āma , bhante , passāmī ’’ ti vā vattabbaṃ .

Puna paṭiggāhakena ‘‘ āyatiṃ , bhante , saṃvareyyātha , āyatiṃ , āvuso , saṃvareyyāsī ’’ ti vā vattabbaṃ .

Evaṃ vutte desakena ‘‘ sādhu suṭṭhu āvuso saṃvarissāmi , sādhu suṭṭhu , bhante , saṃvarissāmī ’’ ti vā vattabbaṃ .

Sace āpattiyā vematiko hoti , ekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evaṃ vattabbo ‘‘ ahaṃ , āvuso , itthannāmāya āpattiyā vematiko , yadā nibbematiko bhavissāmi , tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī ’’ ti vatvā uposatho kātabbo , pātimokkhaṃ sotabbaṃ , na tveva tappaccayā uposathassa antarāyo kātabbo .

‘‘ Na , bhikkhave , sabhāgā āpatti desetabbā , yo deseyya , āpatti dukkaṭassa .

Na , bhikkhave , sabhāgā āpatti paṭiggahetabbā , yo paṭiggaṇheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .169) vacanato yaṃ dvepi janā vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā āpattiṃ āpajjanti , evarūpā vatthusabhāgā āpatti neva desetabbā , na ca paṭiggahetabbā .

VikālabhojanapaccayāV0.199 āpannaṃ pana āpattisabhāgaṃ anatirittabhojanapaccayā āpannassa santike desetuṃ vaṭṭati .

Sace pana sabbo saṅgho vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā lahukāpattiṃ āpajjati , tattha kiṃ kātabbanti ?

Tehi bhikkhūhi eko bhikkhu sāmantā āvāsā sajjukaṃ pāhetabbo ‘‘ gacchāvuso , taṃ āpattiṃM0.211 paṭikaritvā āgaccha , mayaṃ te santike āpattiṃ paṭikarissāmā ’’ ti .

Evañcetaṃ labhetha , iccetaṃ kusalaṃ .

No ce labhetha , byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo –

‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgaṃ āpattiṃ āpanno , yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissati , tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatī ’’ ti ( mahāva .171) vatvā uposatho kātabbo .

Sace pana vematiko hoti ,‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ayaṃ sabbo saṅgho sabhāgāya āpattiyā vematiko , yadā nibbematiko bhavissati , tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissatī ’’ ti ( mahāva .171) vatvā uposatho kātabbo .

Sace panettha koci ‘‘ taṃ sabhāgaṃ āpattiṃ desetuṃ vaṭṭatī ’’ ti maññamāno ekassa santike deseti , desitā sudesitāva .

Aññaṃ pana desanāpaccayā desako paṭiggahaṇapaccayā paṭiggāhako cāti ubhopi dukkaṭaṃ āpajjanti , taṃ nānāvatthukaṃ hoti , tasmā aññamaññaṃ desetabbaṃ .

Ettāvatā te nirāpattikā honti , tesaṃ santike sesehi sabhāgāpattiyo desetabbā vā ārocetabbā vā .

Sace te evaṃ akatvā uposathaṃ karonti ,‘‘ pārisuddhiṃ āyasmanto ārocethā ’’ tiādinā nayena sāpattikassa uposathakaraṇe paññattaṃ dukkaṭaṃ āpajjanti .

Sace koci bhikkhu pātimokkhe uddissamāne āpattiṃ sarati , tena bhikkhunā sāmanto bhikkhu evaṃ vattabbo ‘‘ ahaṃ , āvuso , itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno , ito vuṭṭhahitvā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī ’’ ti .

Sāmanto ca bhikkhu sabhāgoyeva vattabbo .

Visabhāgassa hi vuccamāne bhaṇḍanakalahasaṅghabhedādīnipi honti , tasmā tassa avatvā ‘‘ ito vuṭṭhahitvā paṭikarissāmī ’’ ti ābhogaṃ katvā uposatho kātabbo .

Sace pana koci pātimokkhe uddissamāne āpattiyā vematiko hoti , tenapi sabhāgoyeva sāmanto bhikkhu evaṃ vattabbo ‘‘ ahaṃ , āvuso , itthannāmāya āpattiyā vematiko , yadā nibbematiko bhavissāmi , tadā taṃ āpattiṃ paṭikarissāmī ’’ ti .

Evañca vatvā uposatho kātabbo , pātimokkhaṃ sotabbaṃ , na tveva tappaccayā uposathassa antarāyo kātabbo .

177.‘‘ AnujānāmiM0.212V0.200 , bhikkhave , uposathāgāraṃ sammajjitun ’’ ti ( mahāva .159) ādivacanato –

‘‘ Sammajjanī padīpo ca , udakaṃ āsanena ca ;

Uposathassa etāni , pubbakaraṇanti vuccatī ’’ ti .( mahāva . aṭṭha .168)–

Evaṃ vuttaṃ catubbidhaṃ pubbakaraṇaṃ katvāva uposatho kātabbo .

Kena pana taṃ kātabbanti ?

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , therena bhikkhunā navaṃ bhikkhuṃ āṇāpetuṃ , na , bhikkhave , therena āṇattena agilānena na sammajjitabbaṃ , yo na sammajjeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ tiādivacanato yo therena āṇatto , tena kātabbaṃ .

Āṇāpentena ca kiñci kammaṃ karonto vā sadākālameva eko vā bhāranittharaṇako vā sarabhāṇakadhammakathikādīsu aññataro vā na uposathāgārasammajjanatthaṃ āṇāpetabbo , avasesā pana vārena āṇāpetabbā .

Sace āṇatto sammuñjaniṃ tāvakālikampi na labhati , sākhābhaṅgaṃ kappiyaṃ kāretvā sammajjitabbaṃ , tampi alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti .

Āsanapaññāpanatthaṃ āṇattena ca sace uposathāgāre āsanāni natthi , saṅghikāvāsato āharitvā paññapetvā puna āharitabbāni , āsanesu asati kaṭasārakepi taṭṭikāyopi paññāpetuṃ vaṭṭati , taṭṭikāsupi asati sākhābhaṅgāni kappiyaṃ kāretvā paññapetabbāni , kappiyakārakaṃ alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti .

Padīpakaraṇatthaṃ āṇāpentena pana ‘‘ asukasmiṃ nāma okāse telaṃ vā vaṭṭi vā kapallikā vā atthi , taṃ gahetvā karohī ’’ ti vattabbo .

Sace telādīni natthi , pariyesitabbāni , pariyesitvā alabhantassa laddhakappiyaṃ hoti .

Apica kapāle aggipi jāletabbo .

‘‘ Chandapārisuddhiutukkhānaṃ , bhikkhugaṇanāca ovādo ;

Uposathassa etāni , pubbakiccanti vuccatī ’’ ti .( mahāva .168)–

EvaṃV0.201 vuttaṃ pana catubbidhampi pubbakiccaṃ pubbakaraṇato pacchā kātabbaṃ .

Tampi hi akatvā uposatho na kātabbo .

178. YadiM0.213 saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho uposathaṃ kareyyā ’’ ti ( mahāva .143) vacanato yadā saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ hoti , tadā taṃ kātabbaṃ , pattakallañca nāmetaṃ catūhi aṅgehi saṅgahitaṃ .

Tenāhu aṭṭhakathācariyā –

‘‘ Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā ,

Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti ;

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti ,

Pattakallanti vuccatī ’’ ti .( mahāva . aṭṭha .168);

Tattha uposathoti tīsu uposathadivasesu aññataradivaso .

Tasmiñhi sati idaṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , nāsati .

Yathāha ‘‘ na ca , bhikkhave , anuposathe uposatho kātabbo ’’ ti ( mahāva .183).

Yāvatikā ca bhikkhū kammappattāti yattakā bhikkhū tassa uposathakammassa pattā yuttā anurūpā sabbantimena paricchedena cattāro pakatattā , te ca kho hatthapāsaṃ avijahitvā ekasīmāyaṃ ṭhitā .

Tesu hi catūsu bhikkhūsu ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhitesveva taṃ saṅghassa uposathakammaṃ pattakallaṃ nāma hoti , na itarathā .

Yathāha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitun ’’ ti ( mahāva .168).

Sabhāgāpattiyo ca na vijjantīti ettha yaṃ sabbo saṅgho vikālabhojanādinā sabhāgavatthunā lahukāpattiṃ āpajjati , evarūpā vatthusabhāgā sabhāgāti vuccati .

Etāsu avijjamānāsupi sabhāgāsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyeva .

Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti ‘‘ na , bhikkhave , sagahaṭṭhāya parisāya pātimokkhaṃ uddisitabban ’’ ti ( mahāva .154) vacanato gahaṭṭho ca ,‘‘ na , bhikkhave , bhikkhuniyā nisinnaparisāya pātimokkhaṃ uddisitabban ’’ tiādinā ( mahāva .183) nayena vuttā bhikkhunī , sikkhamānā , sāmaṇero , sāmaṇerī , sikkhāpaccakkhātako , antimavatthuajjhāpannakoV0.202 , āpattiyā adassane ukkhittako , āpattiyā appaṭikamme ukkhittako , pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako , paṇḍako , theyyasaṃvāsako , titthiyapakkantako , tiracchānagato , mātughātakoM0.214 , pitughātako , arahantaghātako , bhikkhunīdūsako , saṅghabhedako , lohituppādako , ubhatobyañjanakoti ime vīsati cāti ekavīsati puggalā vajjanīyā nāma .

Te hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā .

Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathaṃ karonto saṅgho pācittiyaṃ āpajjati , sesesu dukkaṭaṃ , ettha ca tiracchānagatoti yassa upasampadā paṭikkhittā .

Titthiyā gahaṭṭheneva saṅgahitā .

Etepi hi vajjanīyā .

Evaṃ pattakallaṃ imehi catūhi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ .

Idañca sabbaṃ pavāraṇākammepi yojetvā dassetabbaṃ .

‘‘ Na , bhikkhave , pātimokkhuddesakena sañcicca na sāvetabbaṃ , yo na sāveyya , āpatti dukkaṭassa .

Anujānāmi , bhikkhave , pātimokkhuddesakena vāyamituṃ ‘ kathaṃ sāveyyan ’ ti , vāyamantassa anāpattī ’’ ti ( mahāva .154) vacanato pātimokkhuddesakena parisaṃ sāvetuṃ vāyamitabbanti .

Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe

Uposathapavāraṇāvinicchayakathā samattā .