14. Pathavīkhaṇanavinicchayakathā
72. Pathavīti
V0.74 dve pathavī jātā ca pathavī ajātā ca pathavīti .Tattha jātā nāma pathavī suddhapaṃsukā suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakaṭhalā appamarumbā appavālukā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā , adaḍḍhāpi vuccati ‘‘ jātā pathavī ’’ ti .
Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho , sopi vuccati ‘‘ jātā pathavī ’’ ti .
Ajātā nāma pathavī suddhapāsāṇā suddhasakkharā suddhakaṭhalā suddhamarumbā suddhavālukā appapaṃsukā appamattikā yebhuyyenapāsāṇā yebhuyyenasakkharā yebhuyyenakaṭhalā yebhuyyenamarumbā yebhuyyenavālukā , daḍḍhāpi vuccati ‘‘ ajātā pathavī ’’ ti .
Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā omakacātumāsaṃ ovaṭṭho , sopi vuccati ‘‘ ajātā pathavī ’’ ti ( pāci .84-86).
Tattha jātapathaviṃ khaṇantassa khaṇāpentassa vā pācittiyaṃ .
Tatrāyaṃ vinicchayo ( pāci . aṭṭha .86)– sace sayaṃ khaṇati , pahāre pahāre pācittiyaṃ .
Sace
M0.75 aññaṃ āṇāpeti , sakiṃ āṇatto sacepi sakaladivasaṃ khaṇati , āṇāpakassa ekameva pācittiyaṃ .Sace pana kusīto hoti , punappunaṃ āṇāpetabbo , taṃ āṇāpetvā khaṇāpentassa vācāya vācāya pācittiyaṃ .
Sace ‘‘ pokkharaṇiṃ khaṇāhī ’’ ti vadati , vaṭṭati .
Khatāyeva hi pokkharaṇī nāma hoti .
Tasmā ayaṃ kappiyavohāro .
Esa nayo ‘‘ vāpiṃ taḷākaṃ āvāṭaṃ khaṇā ’’ tiādīsupi .
‘‘ Imaṃ okāsaṃ khaṇa , imasmiṃ okāse pokkharaṇiṃ khaṇā ’’ ti vattuṃ pana na vaṭṭati .
‘‘ Kandaṃ khaṇa , mūlaṃ khaṇā ’’ ti aniyametvā vattuṃ vaṭṭati ,‘‘ imaṃ valliṃ khaṇa , imasmiṃ okāse kandaṃ vā mūlaṃ vā khaṇā ’’ ti vattuṃ na vaṭṭati .
73. Pokkharaṇiṃ sodhentehi yo kuṭehi ussiñcituṃ sakkā hoti tanukakaddamo , taṃ apanetuṃ vaṭṭati , bahalo na vaṭṭati .
Ātapena sukkhakaddamo phalati , tatra yo heṭṭhā pathaviyā asambandho , tameva apanetuṃ vaṭṭati .
Udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti , vātapahārena calati , taṃ apanetuṃ vaṭṭati .
Pokkharaṇīādīnaṃ taṭaṃ bhijjitvā udakasāmantā patati .
Sace omakacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ , chindituṃ bhindituṃ vā vaṭṭati , cātumāsato uddhaṃ na vaṭṭati .
Sace pana
V0.75 udakeyeva patati , devena atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhepi udakeyeva udakassa patitattā vaṭṭati .Pāsāṇapiṭṭhiyaṃ soṇḍiṃ khaṇanti , sace tattha paṭhamameva sukhumarajaṃ patati , taṃ devena ovaṭṭhaṃ hoti , cātumāsaccayena akappiyapathavīsaṅkhyaṃ gacchati .
Udake pariyādinne soṇḍiṃ sodhentehi vikopetuṃ na vaṭṭati .
Sace paṭhamameva udakena pūrati , pacchā rajaṃ patati , taṃ vikopetuṃ vaṭṭati .
Tattha hi deve vassantepi udakeyeva udakaṃ patati .
Piṭṭhipāsāṇe sukhumarajaṃ hoti , deve phusāyante allīyati , tampi cātumāsaccayena vikopetuṃ na vaṭṭati .
Akatapabbhāre vammiko uṭṭhito hoti , yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati .
Sace abbhokāse uṭṭhahati , omakacātumāsaṃ ovaṭṭhoyeva vaṭṭati .
Rukkhādīsu āruḷhaupacikamattikāyampi eseva nayo .
Gaṇḍuppādagūthamūsikukkaragokaṇṭakādīsupi eseva nayo .
Gokaṇṭako nāma gāvīnaṃ khuracchinnakaddamo vuccati .
Sace pana heṭṭhimatalena bhūmisambandho hoti , ekadivasampi na vaṭṭati .
Kasitaṭṭhāne naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ gaṇhantassa eseva nayo .
Purāṇasenāsanaṃ
M0.76 hoti acchadanaṃ vā vinaṭṭhacchadanaṃ vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭhaṃ jātapathavīsaṅkhyameva gacchati , tato avasesaṃ chadaniṭṭhakaṃ vā gopānasīādikaṃ upakaraṇaṃ vā ‘‘ iṭṭhakaṃ gaṇhāmi , gopānasiṃ bhittipādaṃ padarattharaṇaṃ pāsādatthambhaṃ gaṇhāmī ’’ ti saññāya gaṇhituṃ vaṭṭati , tena saddhiṃ mattikā patati , anāpatti , bhittimattikaṃ gaṇhantassa pana āpatti .Sace yā yā atintā , taṃ taṃ gaṇhāti , anāpatti .
Antogehe mattikāpuñjo hoti , tasmiṃ ekadivasaṃ ovaṭṭhe gehaṃ chādenti .
Sace sabbo tinto , cātumāsaccayena jātapathavīyeva .
Athassa uparibhāgoyeva tinto , anto atinto , yattakaṃ tintaṃ , taṃ kappiyakārakehi kappiyavohārena apanāmetvā sesaṃ yathāsukhaṃ vaḷañjetuṃ vaṭṭati udakena temitattā .
Ekābaddhāyeva hi jātapathavī hoti , na itarāti .
Abbhokāse mattikāpākāro hoti , atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho jātapathavīsaṅkhyaṃ gacchati , tattha laggapaṃsuṃ pana allahatthena chupitvā gahetuṃ vaṭṭati .
Sace iṭṭhakapākāro hoti , yebhuyyenakaṭhalaṭṭhāne tiṭṭhati , yathāsukhaṃ vikopetuṃ vaṭṭati .
Abbhokāse ṭhitamaṇḍapatthambhaṃ ito cito ca sañcāletvā pathaviṃ vikopentena gahetuṃ na vaṭṭati , ujukameva uddharituṃ vaṭṭati .
Aññampi sukkharukkhaṃ sukkhakhāṇukaṃ vā gaṇhantassa eseva nayo .
74. Navakammatthaṃ thambhaṃ vā pāsāṇaṃ vā rukkhaṃ vā daṇḍakehi uccāletvā pavaṭṭentā gacchanti
V0.76 , tattha jātapathavī bhijjati , sace suddhacittā pavaṭṭenti , anāpatti .Atha pana tena apadesena pathaviṃ bhinditukāmāyeva honti , āpatti .
Sākhādīni kaḍḍhantānampi pathaviyaṃ dārūni phālentānampi eseva nayo .
Pathaviyaṃ aṭṭhisūcikaṇṭakādīsupi yaṃ kiñci ākoṭetuṃ vā pavesetuṃ vā na vaṭṭati ,‘‘ passāvadhārāya vegena pathaviṃ bhindissāmī ’’ ti evaṃ passāvampi kātuṃ na vaṭṭati .
Karontassa bhijjati , āpatti ,‘‘ visamabhūmiṃ samaṃ karissāmī ’’ ti sammajjaniyā ghaṃsitumpi na vaṭṭati .
Vattasīseneva hi sammajjitabbaṃ .
Keci kattarayaṭṭhiyā bhūmiṃ koṭṭenti , pādaṅguṭṭhakena vilikhanti ,‘‘ caṅkamitaṭṭhānaṃ dassessāmā ’’ ti punappunaṃ bhūmiṃ bhindantā caṅkamanti , sabbaṃ na vaṭṭati , vīriyasampaggahatthaṃ pana samaṇadhammaṃ karontena suddhacittena caṅkamituṃ
M0.77 vaṭṭati .‘‘ Hatthaṃ khovissāmā ’’ ti pathaviyaṃ ghaṃsanti , na vaṭṭati , aghaṃsantena pana allahatthaṃ pathaviyaṃ ṭhapetvā rajaṃ gahetuṃ vaṭṭati .
Keci kaṇḍukacchuādīhi ābādhikā chinnataṭādīsu aṅgapaccaṅgāni ghaṃsanti , na vaṭṭati .
Jātapathaviṃ dahati vā dahāpeti vā , pācittiyaṃ , antamaso pattampi pacanto yattakesu ṭhānesu aggiṃ deti vā dāpeti vā , tattakāni pācittiyāni , tasmā pattaṃ pacantenapi pubbe pakkaṭṭhāneyeva pacitabbo .
Adaḍḍhāya pathaviyā aggiṃ ṭhapetuṃ na vaṭṭati , pattapacanakapālassa pana upari aggiṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Dārūnaṃ upari ṭhapeti , so aggi tāni dahanto gantvā pathaviṃ dahati , na vaṭṭati .
Iṭṭhakakapālādīsupi eseva nayo .
Tatrāpi hi iṭṭhakādīnaṃyeva upari ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Kasmā ?
Tesaṃ anupādānattā .
Na hi tāni aggissa upādānasaṅkhyaṃ gacchanti , sukkhakhāṇusukkharukkhādīsupi aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati .
Sace pana ‘‘ pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmī ’’ ti deti , vaṭṭati .
Pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti , avisayattā anāpatti .
Tiṇukkaṃ gahetvā gacchanto hatthe ḍayhamāne bhūmiyaṃ pāteti , anāpatti .
Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭati .
Daḍḍhapathaviyā ca yattakaṃ ṭhānaṃ usumāya anugataṃ , sabbaṃ vikopetuṃ vaṭṭati .
Yo pana ajānanako bhikkhu araṇisahitena aggiṃ nibbattetvā hatthena ukkhipitvā ‘‘ kiṃ karomī ’’ ti vadati ,‘‘ jālehī ’’ ti vattabbo .
‘‘ Hattho ḍayhatī ’’ ti vadati ,‘‘ yathā na ḍayhati , tathā karohī ’’ ti vattabbo .
‘‘ Bhūmiyaṃ pātehī ’’ ti pana na vattabbo .
Sace hatthe ḍayhamāne pāteti ,‘‘ pathaviṃ dahissāmī ’’ ti apātitattā anāpatti , patitaṭṭhāne pana aggiṃ kātuṃ vaṭṭati .
‘‘ Imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna , mahāmattikaṃ jāna , thusamattikaṃ jāna , mahāmattikaṃ dehi , thusamattikaṃ dehi , mattikaṃ āhara , paṃsuṃ āhara , mattikāya attho , paṃsunā attho
V0.77 , imassa thambhassa āvāṭaṃ kappiyaṃ karohi , imaṃ mattikaṃ kappiyaṃ karohi , imaṃ paṃsuṃ kappiyaṃ karohī ’’ ti evaṃ kappiyavohārena yaṃ kiñci kārāpetuṃ vaṭṭati .Aññavihito kenaci saddhiṃ kiñci kathento pādaṅguṭṭhakena kattarayaṭṭhiyā vā pathaviṃ vilikhanto tiṭṭhati , evaṃ asatiyā vilikhantassa bhindantassa vā anāpatti .
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
Pathavīkhaṇanavinicchayakathā samattā .