1. Divāseyyavinicchayakathā
1. Tattha
M0.2V0.3 divāseyyāti divānipajjanaṃ .Tatrāyaṃ vinicchayo –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , divā paṭisallīyantena dvāraṃ saṃvaritvā paṭisallīyitun ’’ ti ( pārā .77) vacanato divā nipajjantena dvāraṃ saṃvaritvā nipajjitabbaṃ .
Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ ‘‘ ayaṃ nāma āpattī ’’ ti na vuttā , vivaritvā nipannadosena pana uppanne vatthusmiṃ dvāraṃ saṃvaritvā nipajjituṃ anuññātattā asaṃvaritvā nipajjantassa aṭṭhakathāyaṃ dukkaṭaṃ ( pārā . aṭṭha .1.77) vuttaṃ .
Bhagavato hi adhippāyaṃ ñatvā upālittherādīhi aṭṭhakathā ṭhapitā .
‘‘ Atthāpatti divā āpajjati , no rattin ’’ ti ( pari .323) imināpi cetaṃ siddhaṃ .
2. Kīdisaṃ pana dvāraṃ saṃvaritabbaṃ , kīdisaṃ na saṃvaritabbaṃ ?
Rukkhapadaraveḷupadarakilañjapaṇṇādīnaṃ yena kenaci kavāṭaṃ katvā heṭṭhā udukkhale upari uttarapāsake ca pavesetvā kataṃ parivattakadvārameva saṃvaritabbaṃ .
Aññaṃ gorūpānaṃ vajesu viya rukkhasūcikaṇṭakadvāraṃ , gāmathakanakaṃ cakkalakayuttadvāraṃ , phalakesu vā kiṭikāsu vā dve tīṇi cakkalakāni yojetvā kataṃ saṃsaraṇakiṭikadvāraṃ , āpaṇesu viya kataṃ ugghāṭanakiṭikadvāraṃ , dvīsu tīsu ṭhānesu veḷusalākā gopphetvā paṇṇakuṭīsu kataṃ salākahatthakadvāraṃ , dussasāṇidvāranti evarūpaṃ dvāraṃ na saṃvaritabbaṃ .
Pattahatthassa kavāṭappaṇāmane pana ekaṃ dussasāṇidvārameva anāpattikaraṃ , avasesāni paṇāmentassa āpatti .
Divā paṭisallīyantassa pana parivattakadvārameva āpattikaraṃ , sesāni saṃvaritvā vā asaṃvaritvā vā nipajjantassa āpatti natthi , saṃvaritvā pana nipajjitabbaṃ , etaṃ vattaṃ .
3. Parivattakadvāraṃ kittakena saṃvutaṃ hoti ?
Sūcighaṭikāsu dinnāsu saṃvutameva hoti .
Apica kho sūcimattepi dinne vaṭṭati , ghaṭikāmattepi dinne vaṭṭati , dvārabāhaṃ phusitvā ṭhapitamattepi vaṭṭati , īsakaṃ aphusitepi vaṭṭati , sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ nappavisati , tāvatā aphusitepi vaṭṭati .
Sace bahūnaṃ vaḷañjanaṭṭhānaṃ hoti , bhikkhuṃ vā sāmaṇeraṃ vā ‘‘ dvāraṃ , āvuso , jaggāhī ’’ ti vatvāpi nipajjituṃ vaṭṭati .
Atha bhikkhū cīvarakammaṃ vā aññaṃ vā kiñci karontā nisinnā honti ,‘‘ ete dvāraṃ jaggissantī ’’ ti
M0.3 ābhogaṃ katvāpi nipajjituṃ vaṭṭati .Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ upāsakampi āpucchitvā vā ‘ esa
V0.4 jaggissatī ’ ti ābhogaṃ katvā vā nipajjituṃ vaṭṭati , kevalaṃ bhikkhuniṃ vā mātugāmaṃ vā āpucchituṃ na vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ , taṃ yuttaṃ .Evaṃ sabbatthapi yo yo theravādo vā aṭṭhakathāvādo vā pacchā vuccati , so sova pamāṇanti gahetabbaṃ .
4. Atha dvārassa udukkhalaṃ vā uttarapāsako vā bhinno hoti aṭṭhapito vā , saṃvarituṃ na sakkoti , navakammatthaṃ vā pana iṭṭhakapuñjo vā mattikādīnaṃ vā rāsi antodvāre kato hoti , aṭṭaṃ vā bandhanti , yathā saṃvarituṃ na sakkoti .
Evarūpe antarāye sati asaṃvaritvāpi nipajjituṃ vaṭṭati .
Yadi pana kavāṭaṃ natthi , laddhakappameva .
Upari sayantena nisseṇiṃ āropetvā nipajjitabbaṃ .
Sace nisseṇimatthake thakanakaṃ hoti , thaketvāpi nipajjitabbaṃ .
Gabbhe nipajjantena gabbhadvāraṃ vā pamukhadvāraṃ vā yaṃ kiñci saṃvaritvā nipajjituṃ vaṭṭati .
Sace ekakuṭṭake gehe dvīsu passesu dvārāni katvā vaḷañjanti , dvepi dvārāni jaggitabbāni , tibhūmakepi pāsāde dvāraṃ jaggitabbameva .
Sace bhikkhācārā paṭikkamma lohapāsādasadisaṃ pāsādaṃ bahū bhikkhū divāvihāratthaṃ pavisanti , saṅghattherena dvārapālassa ‘‘ dvāraṃ jaggāhī ’’ ti vatvā vā ‘‘ dvārajagganaṃ nāma etassa bhāro ’’ ti ābhogaṃ katvā vā pavisitvā nipajjitabbaṃ .
Yāva saṅghanavakena evameva kātabbaṃ .
Pure pavisantānaṃ ‘‘ dvārajagganaṃ nāma pacchimānaṃ bhāro ’’ ti evaṃ ābhogaṃ kātumpi vaṭṭati .
Anāpucchā vā ābhogaṃ akatvā vā antogabbhe vā asaṃvutadvāre bahi vā nipajjantānaṃ āpatti .
Gabbhe vā bahi vā nipajjanakālepi ‘‘ dvārajagganaṃ nāma mahādvāre dvārapālassa bhāro ’’ ti ābhogaṃ katvā nipajjituṃ vaṭṭatiyeva .
Evaṃ lohapāsādādīsu ākāsatale nipajjantenapi dvāraṃ saṃvaritabbameva .
Ayañhettha saṅkhepo – idaṃ divāpaṭisallīyanaṃ yena kenaci parikkhitte sadvārabandhe ṭhāne kathitaṃ , tasmā abbhokāse vā rukkhamūle vā maṇḍape vā yattha katthaci sadvārabandhe nipajjantena dvāraṃ saṃvaritvāva nipajjitabbaṃ .
Sace mahāpariveṇaṃ hoti mahābodhiyaṅgaṇalohapāsādaṅgaṇasadisaṃ bahūnaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ , yattha dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati , dvāraṃ alabhantā pākāraṃ āruhitvāpi vicaranti , tattha saṃvaraṇakiccaṃ natthi .
Rattiṃ dvāraṃ vivaritvā nipanno aruṇe uggate vuṭṭhāti , anāpatti .
Sace pana pabujjhitvā
M0.4 puna supati , āpatti .Yo pana ‘‘ aruṇe uggate vuṭṭhahissāmī ’’ ti paricchinditvāva dvāraṃ asaṃvaritvā rattiṃ nipajjati , yathāparicchedameva vuṭṭhāti , tassa āpattiyeva .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ evaṃ nipajjanto anādariyadukkaṭāpi na muccatī ’’ ti vuttaṃ .
5. Yo
V0.5 pana bahudeva rattiṃ jaggitvā addhānaṃ vā gantvā divā kilantarūpo mañce nisinno pāde bhūmito amocetvāva niddāvasena nipajjati , tassa anāpatti .Sace okkantaniddo ajānantopi pāde mañcakaṃ āropeti , āpattiyeva .
Nisīditvā apassāya supantassa anāpatti .
Yopi ca ‘‘ niddaṃ vinodessāmī ’’ ti caṅkamanto patitvā sahasā vuṭṭhāti , tassapi anāpatti .
Yo pana patitvā tattheva sayati , na vuṭṭhāti , tassa āpatti .
Ko muccati , ko na muccatīti ?
Mahāpaccariyaṃ tāva ‘‘ ekabhaṅgena nipannako eva muccati .
Pāde pana bhūmito mocetvā nipannopi yakkhagahitakopi visaññībhūtopi na muccatī ’’ ti vuttaṃ .
Kurundaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ bandhitvā nipajjāpitova muccatī ’’ ti vuttaṃ .
Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ yo caṅkamanto mucchitvā patito tattheva supati , tassapi avisayatāya āpatti na dissati .
Ācariyā pana evaṃ na kathayanti , tasmā āpattiyevāti mahāpadumattherena vuttaṃ .
Dve pana janā āpattito muccantiyeva , yo ca yakkhagahitako , yo ca bandhitvā nipajjāpito ’’ ti .
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
Divāseyyavinicchayakathā samattā .