21. Pavāraṇāvinicchayakathā
116. Paṭikkhepapavāraṇāti
V0.121 pañcannaṃ bhojanānaṃ aññataraṃ bhuñjamānena yassa kassaci abhihaṭabhojanassa paṭikkhepasaṅkhātā pavāraṇā .Sā ca na kevalaṃ paṭikkhepamattena hoti , atha kho pañcaṅgavasena .
Tatrimāni
M0.124 pañcaṅgāni – asanaṃ , bhojanaṃ , dāyakassa hatthapāse ṭhānaṃ , abhihāro , abhihaṭassa paṭikkhepoti .Tattha asanan ti vippakatabhojanaṃ , bhuñjamāno cesa puggalo hotīti attho .
Bhojanan ti pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ , odanādīnañca aññataraṃ paṭikkhipitabbaṃ bhojanaṃ hotīti attho .
Dāyakassa hatthapāse ṭhānan ti pavāraṇappahonakaṃ bhojanaṃ gaṇhitvā dāyakassa aḍḍhateyyahatthappamāṇe okāse avaṭṭhānaṃ .
Abhihāroti hatthapāse ṭhitassa dāyakassa kāyena abhihāro .
Abhihaṭassa paṭikkhepoti evaṃ abhihaṭassa kāyena vā vācāya vā paṭikkhepo .
Iti imesaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ vasena pavāraṇā hoti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Pañcahi , upāli , ākārehi pavāraṇā paññāyati , asanaṃ paññāyati , bhojanaṃ paññāyati , hatthapāse ṭhito , abhiharati , paṭikkhepo paññāyatī ’’ ti ( pari .428).
117. Tatrāyaṃ vinicchayo ( pāci . aṭṭha .238-9)–
‘‘ asanan ’’ tiādīsu tāva yaṃ asnāti , yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipati , taṃ odano kummāso sattu maccho maṃsanti imesaṃ aññatarameva veditabbaṃ .
Tattha odano nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsakoti sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍulehi nibbatto .
Tatra sālīti antamaso nīvāraṃ upādāya sabbāpi sālijāti .
Vīhīti sabbāpi vīhijāti .
Yavagodhumesu bhedo natthi .
Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti .
Varakoti antamaso varakacorakaṃ upādāya sabbāpi setavaṇṇā varakajāti .
Kudrūsakoti kāḷakudrūsako ceva sāmākādibhedā ca sabbāpi tiṇadhaññajāti .
Nīvāravarakacorakā cettha dhaññānulomāti vadanti , dhaññāni hontu dhaññānulomāni vā , etesaṃ vuttappabhedānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ taṇḍule gahetvā ‘‘ bhattaṃ pacissāmā ’’ ti vā ‘‘ yāguṃ pacissāmā ’’ ti vā ‘‘ ambilapāyāsādīsu aññataraṃ pacissāmā ’’ ti vā yaṃ kiñci sandhāya pacantu , sace uṇhaṃ sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitagahitaṭṭhāne odhi paññāyati , odanasaṅgahameva gacchati , pavāraṇaṃ janeti .
Sace odhi na paññāyati , yāgusaṅgahaṃ gacchati , pavāraṇaṃ na janeti .
Yopi
M0.125V0.122 pāyāso vā paṇṇaphalakaḷīramissakā ambilayāgu vā uddhanato otāritamattā abbhuṇhā hoti āvajjitvā pivituṃ sakkā , hatthena gahitokāsepi odhiṃ na dasseti , pavāraṇaṃ na janeti .Sace pana usumāya vigatāya sītalabhūtā ghanabhāvaṃ gacchati , odhiṃ dasseti , puna pavāraṇaṃ janeti , pubbe tanubhāvo na rakkhati .
Sacepi dadhitakkādīni āropetvā bahū paṇṇaphalakaḷīre pakkhipitvā muṭṭhimattāpi taṇḍulā pakkhittā honti , bhojanakāle ce odhi paññāyati , pavāraṇaṃ janeti .
Ayāguke nimantane ‘‘ yāguṃ dassāmā ’’ ti bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti denti .
Kiñcāpi tanuko hoti , pavāraṇaṃ janetiyeva .
Sace pana pakkuthitesu udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti , yāgusaṅgahameva gacchati .
Yāgusaṅgahaṃ gatepi tasmiṃ vā aññasmiṃ vā yattha macchamaṃsaṃ pakkhipanti , sace sāsapamattampi macchamaṃsakhaṇḍaṃ vā nhāru vā paññāyati , pavāraṇaṃ janeti , suddharasako pana rasakayāgu vā na janeti .
Ṭhapetvā vuttadhaññataṇḍule aññehi veṇutaṇḍulādīhi vā kaṇḍamūlaphalehi vā yehi kehici kataṃ bhattampi pavāraṇaṃ na janeti , pageva ghanayāgu .
Sace panettha macchamaṃsaṃ pakkhipanti , janeti .
Mahāpaccariyaṃ ‘‘ pupphiatthāya bhattampi pavāraṇaṃ janetī ’’ ti vuttaṃ .
Pupphiatthāya bhattaṃ nāma pupphikhajjakatthāya kuthitudake pakkhipitvā seditataṇḍulā vuccanti .
Sace pana te taṇḍule sukkhāpetvā khādanti , vaṭṭati , neva sattusaṅkhyaṃ , na bhattasaṅkhyaṃ gacchanti .
Puna tehi katabhattaṃ pavāretiyeva .
Te taṇḍule sappitelādīsu vā pacanti , pūvaṃ vā karonti , na pavārenti .
Puthukā vā tāhi katasattubhattādīni vā na pavārenti .
Kummāso nāma yavehi katakummāso .
Aññehi pana muggādīhi katakummāso pavāraṇaṃ na janeti .
Sattu nāma sālivīhiyavehi katasattu .
Kaṅguvarakakudrūsakasīsānipi bhajjitvā īsakaṃ koṭṭetvā thuse palāpetvā puna daḷhaṃ koṭṭetvā cuṇṇaṃ karonti .
Sacepi taṃ allattā ekabaddhaṃ hoti , sattusaṅgahameva gacchati .
Kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ taṇḍule koṭṭetvā denti , tampi cuṇṇaṃ sattusaṅgahameva gacchati .
Samapākabhajjitānaṃ pana vīhīnaṃ vā vīhipalāsānaṃ vā taṇḍulā bhajjitataṇḍulā eva vā na pavārenti .
Tesaṃ
M0.126 pana taṇḍulānaṃ cuṇṇaṃ pavāreti , kharapākabhajjitānaṃ vīhīnaṃ kuṇḍakampi pavāreti .Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā kuṇḍakaṃ na pavāreti .
Lājā vā tehi katabhattasattuādīni vā na pavārenti , bhajjitapiṭṭhaṃ vā
V0.123 yaṃ kiñci suddhakhajjakaṃ vā na pavāreti .Macchamaṃsapūritakhajjakaṃ pana sattumodako vā pavāreti .
Maccho maṃsañca pākaṭameva .
Ayaṃ pana viseso – sace yāguṃ pivantassa yāgusitthamattāneva dve macchakhaṇḍāni vā maṃsakhaṇḍāni vā ekabhājane vā nānābhājane vā denti , tāni ce akhādanto aññaṃ yaṃ kiñci pavāraṇappahonakaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Tato ekaṃ khāditaṃ , ekaṃ hatthe vā patte vā hoti , so ce aññaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Dvepi khāditāni honti , mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi , sacepi aññaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Kappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Kappiyamaṃsaṃ khādanto akappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Kasmā ?
Avatthutāya .
Yañhi bhikkhuno khādituṃ vaṭṭati , taṃyeva paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Idaṃ pana jānanto akappiyattā paṭikkhipati , ajānantopi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitameva paṭikkhipati nāma , tasmā na pavāreti .
Sace pana akappiyamaṃsaṃ khādanto kappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Kasmā ?
Vatthutāya .
Yañhi tena paṭikkhittaṃ , taṃ pavāraṇāya vatthu , yaṃ pana khādati , taṃ kiñcāpi paṭikkhipitabbaṭṭhāne ṭhitaṃ , khādiyamānaṃ pana maṃsabhāvaṃ na jahati , tasmā pavāreti .
Akappiyamaṃsaṃ vā khādanto akappiyamaṃsaṃ paṭikkhipati , purimanayeneva na pavāreti .
Kappiyamaṃsaṃ vā akappiyamaṃsaṃ vā khādanto pañcannaṃ bhojanānaṃ yaṃ kiñci kappiyabhojanaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Kuladūsakavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ buddhapaṭikuṭṭhaṃ anesanāya uppannaṃ akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Kappiyabhojanaṃ vā akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Kappiyabhojanaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā bhuñjantopi kappiyabhojanaṃ paṭikkhipati , pavāreti .
Akappiyabhojanaṃ paṭikkhipati , na pavāretīti sabbattha vuttanayeneva kāraṇaṃ veditabbaṃ .
118. Evaṃ ‘‘ asanan ’’ tiādīsu yañca asnāti , yañca bhojanaṃ hatthapāse ṭhitena abhihaṭaṃ paṭikkhipanto pavāraṇaṃ āpajjati , taṃ utvā idāni yathā āpajjati , tassa jānanatthaṃ ayaṃ vinicchayo – asanaṃ bhojanan ti ettha tāva yena ekasitthampi ajjhohaṭaṃ hoti so
M0.127 sace pattamukhahatthānaṃ yattha katthaci pañcasu bhojanesu ekasmimpi sati aññaṃ pañcasu bhojanesu ekampi paṭikkhipati , pavāreti .Katthaci bhojanaṃ natthi , āmisagandhamattaṃ paññāyati , na pavāreti .
Mukhe ca hatthe ca bhojanaṃ natthi , patte atthi , tasmiṃ pana āsane abhuñjitukāmo , vihāraṃ vā pavisitvā bhuñjitukāmo , aññassa vā dātukāmo tasmiṃ ce antare
V0.124 bhojanaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .Kasmā ?
Vippakatabhojanabhāvassa upacchinnattā .
‘‘ Yopi aññatra gantvā bhuñjitukāmo mukhe bhattaṃ gilitvā sesaṃ ādāya gacchanto antarāmagge aññaṃ bhojanaṃ paṭikkhipati , tassapi pavāraṇā na hotī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Yathā ca patte , evaṃ hatthepi .
Mukhepi vā vijjamānaṃ bhojanaṃ sace anajjhoharitukāmo hoti , tasmiñca khaṇe aññaṃ paṭikkhipati , na pavāreti .
Ekasmiñhi pade vuttaṃ lakkhaṇaṃ sabbattha veditabbaṃ hoti .
Apica kurundiyaṃ esa nayo dassitoyeva .
Vuttañhi tattha ‘‘ mukhe bhattaṃ gilitaṃ , hatthe bhattaṃ vighāsādassa dātukāmo , patte bhattaṃ bhikkhussa dātukāmo , sace tasmiṃ khaṇe paṭikkhipati , na pavāretī ’’ ti .
Hatthapāse ṭhitoti ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti , āsanassa pacchimantato paṭṭhāya , sace ṭhito , paṇhiantato paṭṭhāya , sace nipanno , yena passena nipanno , tassa pārimantato paṭṭhāya , dāyakassa nisinnassa vā ṭhitassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ , tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahattho ‘‘ hatthapāso ’’ ti veditabbo .
Tasmiṃ ṭhatvā abhihaṭaṃ paṭikkhipantasseva pavāraṇā hoti , na tato paraṃ .
Abhiharatīti hatthapāsabbhantare ṭhito gahaṇatthaṃ upanāmeti .
Sace pana anantaranisinnopi bhikkhu hatthe vā ūrūsu vā ādhārake vā ṭhitaṃ pattaṃ anabhiharitvā ‘‘ bhattaṃ gaṇhāhī ’’ ti vadati , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi .
Bhattapacchiṃ ānetvā purato bhūmiyaṃ ṭhapetvā ‘‘ gaṇhāhī ’’ ti vuttepi eseva nayo .
Īsakaṃ pana uddharitvā vā apanāmetvā vā ‘‘ gaṇhathā ’’ ti vutte paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Therāsane nisinno thero dūre nisinnassa daharabhikkhussa pattaṃ pesetvā ‘‘ ito odanaṃ gaṇhāhī ’’ ti vadati , gaṇhitvā pana gato tuṇhī tiṭṭhati , daharo ‘‘ alaṃ mayhan ’’ ti paṭikkhipati , na pavāreti .
Kasmā ?
Therassa dūrabhāvato dūtassa
M0.128 ca anabhiharaṇato .Sace pana gahetvā āgato bhikkhu ‘‘ idaṃ bhattaṃ gaṇhā ’’ ti vadati , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Parivesanāyaeko ekena hatthena odanapacchiṃ , ekena kaṭacchuṃ gahetvā bhikkhuṃ parivisati , tatra ce añño āgantvā ‘‘ ahaṃ pacchiṃ dhāressāmi , tvaṃ odanaṃ dehī ’’ ti vatvā gahitamattameva karoti , parivesako eva pana taṃ dhāreti , tasmā sā abhihaṭāva hoti , tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā hoti .
Sace pana parivesakena phuṭṭhamattāva hoti , itarova naṃ dhāreti , tato dātukāmatāya gaṇhantaṃ paṭikkhipantassa pavāraṇā na hoti , kaṭacchunā uddhaṭabhatte pana hoti .
Kaṭacchunā abhihāroyeva hi tassa abhihāro .
‘‘ Dvinnaṃ samabhārepi paṭikkhipanto pavāretiyevā ’’ ti mahāpaccariyaṃ
V0.125 vuttaṃ .Anantarassa bhikkhuno bhatte dīyamāne itaro pattaṃ hatthena pidahati , pavāraṇā natthi .
Kasmā ?
Aññassa abhihaṭe paṭikkhittattā .
Paṭikkhepo paññāyatīti ettha vācāya abhihaṭaṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi , kāyena abhihaṭaṃ pana yena kenaci ākārena kāyena vā vācāya vā paṭikkhipantassa pavāraṇā hotīti veditabbo .
Tatra kāyena paṭikkhepo nāma aṅguliṃ vā hatthaṃ vā makkhikābījaniṃ vā cīvarakaṇṇaṃ vā cāleti , bhamukāya vā ākāraṃ karoti , kuddho vā oloketi .
Vācāya paṭikkhepo nāma ‘‘ alan ’’ ti vā ‘‘ na gaṇhāmī ’’ ti vā ‘‘ mā ākirā ’’ ti vā ‘‘ apagacchā ’’ ti vā vadati .
Evaṃ yena kenaci ākārena kāyena vā vācāya vā paṭikkhitte pavāraṇā hoti .
119. Eko abhihaṭe bhatte pavāraṇāya bhīto hatthe apanetvā punappunaṃ patte odanaṃ ākirantaṃ ‘‘ ākira ākira , koṭṭetvā koṭṭetvā pūrehī ’’ ti vadati , ettha kathanti ?
Mahāsumatthero tāva ‘‘ anākiraṇatthāya vuttattā pavāraṇā hotī ’’ ti āha .
Mahāpadumatthero pana ‘‘ ākira pūrehīti vadantassa nāma kassaci pavāraṇā atthī ’’ ti vatvā ‘‘ na pavāretī ’’ ti āha .
Aparo bhattaṃ abhiharantaṃ bhikkhuṃ sallakkhetvā ‘‘ kiṃ , āvuso , itopi kiñci gaṇhissasi , dammi te kiñcī ’’ ti āha , tatrāpi ‘‘ evaṃ nāgamissatīti vuttattā pavāraṇā hotī ’’ ti mahāsumatthero āha .
Mahāpadumatthero
M0.129 pana ‘‘ gaṇhissasīti vadantassa nāma kassaci pavāraṇā atthī ’’ ti vatvā ‘‘ na pavāretī ’’ ti āha .Eko samaṃsakaṃ rasaṃ abhiharitvā ‘‘ rasaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , taṃ sutvā paṭikkhipato pavāraṇā natthi .
‘‘ Macchamaṃsarasan ’’ ti vutte paṭikkhipato pavāraṇā hoti ,‘‘ idaṃ gaṇhathā ’’ ti vuttepi hotiyeva .
Maṃsaṃ visuṃ katvā ‘‘ maṃsarasaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati ,‘‘ tattha ce sāsapamattampi maṃsakhaṇḍaṃ atthi , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā hoti .
Sace pana parissāvito hoti , vaṭṭatī ’’ ti abhayatthero āha .
Maṃsarasena āpucchantaṃ mahāthero ‘‘ muhuttaṃ āgamehī ’’ ti vatvā ‘‘ thālakaṃ , āvuso , āharā ’’ ti āha , ettha kathanti ?
Mahāsumatthero tāva ‘‘ abhihārakassa gamanaṃ upacchinnaṃ , tasmā
V0.126 pavāretī ’’ ti āha .Mahāpadumatthero pana ‘‘ ayaṃ kuhiṃ gacchati , kīdisaṃ etassa gamanaṃ , gaṇhantassapi nāma kassaci pavāraṇā atthī ’’ ti vatvā ‘‘ na pavāretī ’’ ti āha .
Kaḷīrapanasādīhi missetvā maṃsaṃ pacanti , taṃ gahetvā ‘‘ kaḷīrasūpaṃ gaṇhatha , panasabyañjanaṃ gaṇhathā ’’ ti vadanti , evampi na pavāreti .
Kasmā ?
Apavāraṇārahassa nāmena vuttattā .
Sace pana ‘‘ macchasūpaṃ maṃsasūpan ’’ ti vā ‘‘ idaṃ gaṇhathā ’’ ti vā vadanti , pavāreti , maṃsakarambako nāma hoti .
Taṃ dātukāmopi ‘‘ karambakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , vaṭṭati , na pavāreti ,‘‘ maṃsakarambakan ’’ ti vā ‘‘ idan ’’ ti vā vutte pana pavāreti .
Esa nayo sabbesu macchamaṃsamissakesu .
120.‘‘ Yo pana nimantane bhuñjamāno maṃsaṃ abhihaṭaṃ ‘ uddissakatan ’ ti maññamāno paṭikkhipati , pavāritova hotī ’’ ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ .
Missakakathā pana kurundiyaṃ suṭṭhu vuttā .
Evañhi tattha vuttaṃ – piṇḍacāriko bhikkhu bhattamissakaṃ yāguṃ āharitvā ‘‘ yāguṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , na pavāreti ,‘‘ bhattaṃ gaṇhathā ’’ ti vutte pavāreti .
Kasmā ?
Yenāpucchito , tassa atthitāya .
Ayamettha adhippāyo –
‘‘ yāgumissakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , tatra ce yāgu bahutarā vā hoti samasamā vā , na pavāreti .
Yāgu mandā , bhattaṃ bahutaraṃ , pavāreti .
Idañca sabbaaṭṭhakathāsu vuttattā na sakkā paṭikkhipituṃ , kāraṇaṃ panettha duddasaṃ .
‘‘ Bhattamissakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , bhattaṃ bahutaraṃ vā samaṃ vā appataraṃ vā hoti , pavāretiyeva
M0.130 .Bhattaṃ vā yāguṃ vā anāmasitvā ‘‘ missakaṃ gaṇhathā ’’ ti vadati , tatra ce bhattaṃ bahutaraṃ vā samakaṃ vā hoti , pavāreti , appataraṃ na pavāreti , idañca karambakena na samānetabbaṃ .
Karambako hi maṃsamissakopi hoti amaṃsamissakopi , tasmā karambakanti vutte pavāraṇā natthi , idaṃ pana bhattamissakameva .
Ettha vuttanayeneva pavāraṇā hoti .
Bahurase bhatte rasaṃ , bahukhīre khīraṃ , bahusappimhi ca pāyāse sappiṃ gaṇhathāti visuṃ katvā deti , taṃ paṭikkhipato pavāraṇā natthi .
Yo pana gacchanto pavāreti , so gacchantova bhuñjituṃ labhati .
Kaddamaṃ vā udakaṃ vā patvā ṭhitena atirittaṃ kāretabbaṃ .
Sace antarā nadī pūrā hoti , nadītīre gumbaṃ anupariyāyantena bhuñjitabbaṃ .
Atha nāvā vā setu vā atthi , taṃ abhiruhitvāpi caṅkamanteneva bhuñjitabbaṃ , gamanaṃ na upacchinditabbaṃ .
Yāne vā hatthiassapiṭṭhe vā candamaṇḍale vā sūriyamaṇḍale vā nisīditvā pavāritena yāva majjhanhikaṃ , tāva tesu gacchantesupi nisinneneva
V0.127 bhuñjitabbaṃ .Yo ṭhito pavāreti , ṭhiteneva , yo nisinno pavāreti , nisinneneva paribhuñjitabbaṃ , taṃ taṃ iriyāpathaṃ vikopentena atirittaṃ kāretabbaṃ .
Yo ukkuṭiko nisīditvā pavāreti , tena ukkuṭikeneva bhuñjitabbaṃ .
Tassa pana heṭṭhā palālapīṭhaṃ vā kiñci vā nisīdanakaṃ dātabbaṃ .
Pīṭhake nisīditvā pavāritena āsanaṃ acāletvāva catasso disā parivattantena bhuñjituṃ labbhati .
Mañce nisīditvā pavāritena ito vā etto vā sañcarituṃ na labbhati .
Sace pana naṃ saha mañcena ukkhipitvā aññatra nenti , vaṭṭati .
Nipajjitvā pavāritena nipanneneva paribhuñjitabbaṃ .
Parivattantena yena passena nipanno , tassa ṭhānaṃ nātikkametabbaṃ .
121. Pavāritena pana kiṃkātabbanti ?
Yena iriyāpathena pavārito hoti , taṃ vikopetvā aññena iriyāpathena ce bhuñjati , atirittaṃ kārāpetvā bhuñjitabbaṃ .
Anatirittaṃ pana yaṃ kiñci yāvakālikasaṅgahitaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādati vā bhuñjati vā , ajjhohāre ajjhohāre pācittiyaṃ .
Tattha anatirittaṃ nāma nātirittaṃ , na adhikanti attho .
Taṃ pana yasmā kappiyakatādīhi sattahi vinayakammākārehi akataṃ vā gilānassa anadhikaṃ vā hoti , tasmā padabhājane vuttaṃ –
‘‘ Anatirittaṃ
M0.131 nāma akappiyakataṃ hoti , appaṭiggahitakataṃ hoti , anuccāritakataṃ hoti , ahatthapāse kataṃ hoti , abhuttāvinā kataṃ hoti , bhuttāvinā ca pavāritena āsanā vuṭṭhitena kataṃ hoti ,‘ alametaṃ sabban ’ ti avuttaṃ hoti , na gilānātirittaṃ hoti , etaṃ anatirittaṃ nāmā ’’ ti ( pāci .239).Tattha akappiyakatan ti yaṃ tattha phalaṃ vā kandamūlādiṃ vā pañcahi samaṇakappehi kappiyaṃ akataṃ , yañca akappiyamaṃsaṃ vā akappiyabhojanaṃ vā , etaṃ akappiyaṃ nāma .
Taṃ akappiyaṃ ‘‘ alametaṃ sabban ’’ ti evaṃ atirittaṃ katampi ‘‘ akappiyakatan ’’ ti veditabbaṃ .
Appaṭiggahitakatan ti bhikkhunā appaṭiggahitaṃyeva purimanayena atirittaṃ kataṃ .
Anuccāritakatan ti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi anukkhittaṃ vā anapanāmitaṃ vā kataṃ .
Ahatthapāse katan ti kappiyaṃ kāretuṃ āgatassa hatthapāsato bahi ṭhitena kataṃ .
Abhuttāvinā katan ti yo ‘‘ alametaṃ sabban ’’ ti atirittaṃ karoti , tena pavāraṇappahonakabhojanaṃ
V0.128 abhuttena kataṃ .Bhuttāvinā pavāritena āsanā vuṭṭhitena katan ti idaṃ uttānameva .
‘‘ Alametaṃ sabban ’’ ti avuttan ti vacībhedaṃ katvā evaṃ avuttaṃ hoti .
Iti imehi sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ kappiyaṃ akataṃ , yañca na gilānātirittaṃ , tadubhayampi ‘‘ anatirittan ’’ ti veditabbaṃ .
122. Atirittaṃ pana tasseva paṭipakkhanayena veditabbaṃ .
Teneva vuttaṃ padabhājane –
‘‘ Atirittaṃ nāma kappiyakataṃ hoti , paṭiggahitakataṃ hoti , uccāritakataṃ hoti , hatthapāse kataṃ hoti , bhuttāvinā kataṃ hoti , bhuttāvinā pavāritena āsanā avuṭṭhitena kataṃ hoti ,‘ alametaṃ sabban ’ ti vuttaṃ hoti , gilānātirittaṃ hoti , etaṃ atirittaṃ nāmā ’’ ti ( pāci .239).
Apicettha bhuttāvinā kataṃ hotīti anantaranisinnassa sabhāgassa bhikkhuno pattato ekampi sitthaṃ vā maṃsahīraṃ vā khāditvā katampi ‘‘ bhuttāvināva kataṃ hotī ’’ ti veditabbaṃ .
Āsanā avuṭṭhitenāti ettha pana asammohatthaṃ
M0.132 ayaṃ vinicchayo – dve bhikkhū pātoyeva bhuñjamānā pavāritā honti , ekena tattheva nisīditabbaṃ , itarena niccabhattaṃ vā salākabhattaṃ vā ānetvā upaḍḍhaṃ tassa bhikkhuno patte ākiritvā hatthaṃ dhovitvā sesaṃ tena bhikkhunā kappiyaṃ kārāpetvā bhuñjitabbaṃ .Kasmā ?
Yañhi tassa hatthe laggaṃ , taṃ akappiyaṃ hoti .
Sace pana paṭhamaṃ nisinno bhikkhu sayameva tassa pattato hatthena gaṇhāti , hatthadhovanakiccaṃ natthi .
Sace pana evaṃ ‘ kappiyaṃ kāretvā bhuñjantassa puna kiñci byañjanaṃ vā khādanīyaṃ vā patte ākiran ’ ti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ hoti , so puna kātuṃ na labhati .
Yena akataṃ , tena kātabbaṃ , yañca akataṃ , taṃ kātabbaṃ .
Yena akatan ti aññena bhikkhunā yena paṭhamaṃ na kataṃ , tena kātabbaṃ .
Yañca akatan ti yena paṭhamaṃ kappiyaṃ kataṃ , tenapi yaṃ akataṃ , taṃ kātabbaṃ .
Paṭhamabhājane pana kātuṃ na labbhati .
Tattha hi kariyamāne paṭhamaṃ katena saddhiṃ kataṃ hoti , tasmā aññasmiṃ bhājane kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo .
Evaṃ kataṃ pana tena bhikkhunā paṭhamaṃ katena saddhiṃ bhuñjituṃ vaṭṭati .
Kappiyaṃ karontena ca na kevalaṃ patteyeva , kuṇḍepi pacchiyampi yattha katthaci purato ṭhapetvā onāmitabhājane kātabbaṃ .
Taṃ sace bhikkhusataṃ pavāritaṃ hoti , sabbesaṃ bhuñjituṃ vaṭṭati , appavāritānampi vaṭṭati .
Yena pana kappiyaṃ kataṃ , tassa na vaṭṭati .
Sacepi pavāretvā
V0.129 piṇḍāya paviṭṭhaṃ bhikkhuṃ pattaṃ gahetvā avassaṃ bhuñjanake maṅgalanimantane nisīdāpenti , atirittaṃ kārāpetvāva bhuñjitabbaṃ .Sace tattha añño bhikkhu natthi , āsanasālaṃ vā vihāraṃ vā pattaṃ pesetvā kāretabbaṃ , kappiyaṃ karontena pana anupasampannassa hatthe ṭhitaṃ na kātabbaṃ .
Sace āsanasālāyaṃ abyatto bhikkhu hoti , sayaṃ gantvā kappiyaṃ kārāpetvā ānetvā bhuñjitabbaṃ .
Gilānātirittan ti ettha na kevalaṃ yaṃ gilānassa bhuttāvasesaṃ hoti , taṃ gilānātirittaṃ , atha kho yaṃ kiñci gilānaṃ uddissa ‘‘ ajja vā yadā vā icchati , tadā khādissatī ’’ ti āhaṭaṃ , taṃ sabbaṃ gilānātirittanti veditabbaṃ .
Yāmakālikaṃ pana sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ vā yaṃ
M0.133 kiñci anatirittaṃ āhāratthāya paribhuñjantassa ajjhohāre ajjhohāre dukkaṭaṃ .Sace pana yāmakālikādīni āmisasaṃsaṭṭhāni honti , āhāratthāyapi anāhāratthāyapi paṭiggahetvā ajjhoharantassa pācittiyameva , asaṃsaṭṭhāni pana sati paccaye bhuñjantassa anāpatti .
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
Pavāraṇāvinicchayakathā samattā .