19. Kappiyabhūmivinicchayakathā
101. Kappiyācatubhūmiyoti
M0.109V0.107 ettha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , catasso kappiyabhūmiyo ussāvanantikaṃ gonisādikaṃ gahapatiṃ sammutin ’’ ti ( mahāva .295) vacanato ussāvanantikā gonisādikā gahapati sammutīti imā catasso kappiyabhūmiyo veditabbā .Tattha ( mahāva . aṭṭha .295) ussāvanantikā tāva evaṃ kātabbā – yo thambhānaṃ vā upari bhittipāde vā nikhanitvā vihāro karīyati , tassa heṭṭhā thambhapaṭicchakā pāsāṇā bhūmigatikā eva .
Paṭhamatthambhaṃ pana paṭhamabhittipādaṃ vā patiṭṭhāpentehi bahūhi samparivāretvā ‘‘ kappiyakuṭiṃ karoma , kappiyakuṭiṃ karomā ’’ ti vācaṃ nicchārentehi manussesu ukkhipitvā patiṭṭhāpentesu āmasitvā vā sayaṃ ukkhipitvā vā thambho vā bhittipādo vā patiṭṭhāpetabbo .
Kurundimahāpaccarīsu pana ‘‘ kappiyakuṭi kappiyakuṭīti vatvā patiṭṭhāpetabban ’’ ti vuttaṃ .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ saṅghassa kappiyakuṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vuttaṃ , taṃ pana avatvāpi aṭṭhakathāsu vuttanayena vutte doso natthi .
Idaṃ panettha sādhāraṇalakkhaṇaṃ ‘‘ thambhapatiṭṭhāpanañca vacanapariyosānañca samakālaṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti , appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti , akatā hoti kappiyakuṭi .
Teneva mahāpaccariyaṃ vuttaṃ ‘‘ bahūhi samparivāretvā vattabbaṃ , avassañhi ettha ekassapi vacananiṭṭhānañca thambhapatiṭṭhānañca ekato bhavissatī ’’ ti .
Iṭṭhakāsilāmattikākuṭṭakāsu pana kuṭīsu heṭṭhā cayaṃ bandhitvā vā abandhitvā vā karontu , yato paṭṭhāya bhittiṃ uṭṭhāpetukāmā honti , taṃ sabbapaṭhamaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā gahetvā vuttanayeneva kappiyakuṭi kātabbā , iṭṭhakādayo bhittiyaṃ paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhā na vaṭṭanti , thambhā pana upari uggacchanti , tasmā vaṭṭanti .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ thambhehi kariyamāne catūsu koṇesu cattāro thambhā , iṭṭhakādikuṭṭe catūsu koṇesu dve tisso iṭṭhakā adhiṭṭhātabbā ’’ ti vuttaṃ .
Tathā pana akatāyapi doso natthi , aṭṭhakathāsu hi vuttameva pamāṇaṃ .
Gonisādikā duvidhā ārāmagonisādikā vihāragonisādikāti .
Tāsu yattha neva ārāmo , na senāsanāni parikkhittāni honti , ayaṃ ārāmagonisādikā nāma .
Yattha senāsanāni sabbāni
M0.110 vā ekaccāni vā parikkhittāni , ārāmo aparikkhitto , ayaṃ vihāragonisādikā nāma .Iti ubhayatrāpi ārāmassa aparikkhittabhāvoyeva pamāṇaṃ .
‘‘ Ārāmo
V0.108 pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmā ’’ ti kurundimahāpaccarīsu vuttaṃ , ettha kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭati .Gahapatīti manussā āvāsaṃ katvā ‘‘ kappiyakuṭiṃ dema , paribhuñjathā ’’ ti vadanti , esā gahapati nāma ,‘‘ kappiyakuṭiṃ kātuṃ demā ’’ ti vuttepi vaṭṭatiyeva .
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ yasmā bhikkhuṃ ṭhapetvā sesasahadhammikānaṃ sabbesañca devamanussānaṃ hatthato paṭiggaho ca sannidhi ca antovutthañca tesaṃ santakaṃ bhikkhussa vaṭṭati , tasmā tesaṃ gehāni vā tehi dinnakappiyakuṭi vā gahapatīti vuccatī ’’ ti vuttaṃ , punapi vuttaṃ ‘‘ bhikkhusaṅghassa vihāraṃ ṭhapetvā bhikkhunupassayo vā ārāmikānaṃ vā titthiyānaṃ vā devatānaṃ vā nāgānaṃ vā api brahmānaṃ vimānaṃ kappiyakuṭi hotī ’’ ti , taṃ suvuttaṃ .
Saṅghasantakameva hi bhikkhusantakaṃ vā gehaṃ gahapatikuṭikā na hoti .
Sammuti nāma ñattidutiyakammavācāya sāvetvā sammatā .
Evañca pana , bhikkhave , sammannitabbā , byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo –
‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho itthannāmaṃ vihāraṃ kappiyabhūmiṃ sammanneyya , esā ñatti .
‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho .
Saṅgho itthannāmaṃ vihāraṃ kappiyabhūmiṃ sammannati .
Yassāyasmato khamati itthannāmassa vihārassa kappiyabhūmiyā sammuti , so tuṇhassa .
Yassa nakkhamati , so bhāseyya .
‘‘ Sammato saṅghena itthannāmo vihāro kappiyabhūmi khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti ( mahāva .295).
Kammavācaṃ avatvā apalokanakammavasena sāvetvā katāpi sammatā eva .
102. Yaṃ
M0.111 ( mahāva . aṭṭha .295) imāsu catūsu kappiyabhūmīsu vuttaṃ āmisaṃ , taṃ sabbaṃ antovutthasaṅkhyaṃ na gacchati .Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca antovutthaantopakkamocanatthañhi kappiyakuṭiyo anuññātā .
Yaṃ pana akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe vuttaṃ
V0.109 saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā bhikkhussa bhikkhuniyā vā santakaṃ ekarattampi ṭhapitaṃ , taṃ antovutthaṃ , tattha pakkañca antopakkaṃ nāma hoti , etaṃ na kappati .Sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca vaṭṭati .
Tatrāyaṃ vinicchayo – sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti , antovutthaṃ na hoti .
Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu kiñci pakkhipitvā deti .
Mukhasannidhi nāma hoti .
Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘ antovutthaṃ hotī ’’ ti vuttaṃ .
Tattha nāmamattameva nānākaraṇaṃ , bhikkhu akappiyakuṭiyaṃ ṭhapitasappiñca yāvajīvikapaṇṇañca ekato pacitvā paribhuñjati , sattāhaṃ nirāmisaṃ vaṭṭati .
Sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ katvā paribhuñjati , antovutthañceva sāmaṃpakkañca hoti .
Etenupāyena sabbasaṃsaggā veditabbā .
Yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati .
Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇāni vā siṅgiveraṃ vā loṇaṃ vā pakkhipanti , tampi cāletuṃ na vaṭṭati ,‘‘ yāguṃ nibbāpemī ’’ ti pana cāletuṃ vaṭṭati .
Uttaṇḍulabhattaṃ labhitvā pidahituṃ na vaṭṭati .
Sace pana manussā pidahitvā denti , vaṭṭati .
‘‘ Bhattaṃ mā nibbāyatū ’’ ti pidahituṃ vaṭṭati , khīratakkādīsu pana sakiṃ kuthitesu aggiṃ kātuṃ vaṭṭati punapākassa anuññātattā .
Imā pana kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā honti ?
Ussāvanantikā tāva yā thambhānaṃ upari bhittipāde vā nikhanitvā katā , sā sabbesu thambhesu ca bhittipādesu ca apanītesu jahitavatthukā hoti .
Sace pana thambhe vā bhittipāde vā parivattenti , yo yo ṭhito , tattha tattha patiṭṭhāti , sabbesupi parivattitesu ajahitavatthukāva hoti .
Iṭṭhakādīhi katā cayassa upari bhittiatthāya ṭhapitaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā ādiṃ katvā vināsitakāle jahitavatthukāva hoti .
Yehi pana iṭṭhakādīhi adhiṭṭhitā , tesu apanītesupi tadaññesu patiṭṭhātīti ajahitavatthukāva hoti .
Gonisādikā
M0.112 pākārādīhi parikkhepe kate jahitavatthukāva hoti .Puna tasmiṃ ārāme kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭati .
Sace pana punapi pākārādayo tattha tattha khaṇḍā honti , tato tato gāvo pavisanti , puna kappiyakuṭi hoti .
Itarā pana dve gopānasīmattaṃ ṭhapetvā sabbasmiṃ chadane vinaṭṭhe jahitavatthukāva honti .
Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsakamaṇḍalaṃ atthi , rakkhati .
103. Yatra
V0.110 panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi , tattha kiṃ kātabbanti ?Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ .
Tatridaṃ vatthu – karavikatissatthero kira vinayadharapāmokkho mahāsīvattherassa santikaṃ agamāsi .
So dīpālokena sappikumbhaṃ passitvā ‘‘ bhante , kimetan ’’ ti pucchi .
Thero ‘‘ āvuso , gāmato sappikumbho ābhato lūkhadivase sappinā bhuñjanatthāyā ’’ ti āha .
Tato naṃ tissatthero ‘‘ na vaṭṭati , bhante ’’ ti āha .
Thero punadivase pamukhe nikkhipāpesi .
Tissatthero puna ekadivasaṃ āgato taṃ disvā tatheva pucchitvā ‘‘ bhante , sahaseyyappahonakaṭṭhāne ṭhapetuṃ na vaṭṭatī ’’ ti āha .
Thero punadivase bahi nīharāpetvā nikkhipāpesi , taṃ corā hariṃsu .
So puna ekadivasaṃ āgataṃ tissattheramāha ‘‘ āvuso , tayā ‘ na vaṭṭatī ’ ti vutte so kumbho bahi nikkhitto corehi haṭo ’’ ti .
Tato naṃ tissatthero āha ‘‘ nanu , bhante , anupasampannassa dātabbo assa , anupasampannassa hi datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
Kappiyabhūmivinicchayakathā samattā .