3. Bhesajjādikaraṇavinicchayakathā
15. Bhesajjakaraṇaparittapaṭisanthāresu
V0.10 pana bhesajjakaraṇe tāva ayaṃ vinicchayo ( pārā . aṭṭha .2.185-7)– āgatāgatassa parajanassa bhesajjaṃ na kātabbaṃ , karonto dukkaṭaṃ āpajjati .Pañcannaṃ pana sahadhammikānaṃ kātabbaṃ bhikkhussa bhikkhuniyā
M0.9 sikkhamānāya sāmaṇerassa sāmaṇeriyāti .Samasīlasaddhāpaññānañhi etesaṃ tīsu sikkhāsu yuttānaṃ bhesajjaṃ akātuṃ na labbhati .
Karontena ca sace tesaṃ atthi , tesaṃ santakaṃ gahetvā yojetvā dātabbaṃ , sace natthi , attano santakaṃ kātabbaṃ .
Sace attanopi natthi , bhikkhācāravattena vā ñātakapavāritaṭṭhānato vā pariyesitabbaṃ , alabhantena gilānassa atthāya akataviññattiyāpi āharitvā kātabbaṃ .
16. Aparesampi pañcannaṃ kātuṃ vaṭṭati mātu pitu tadupaṭṭhākānaṃ attano veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassa cāti .
Paṇḍupalāso nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati , tāva vihāre vasati .
Tesu sace mātāpitaro issarā honti na paccāsīsanti , akātuṃ vaṭṭati .
Sace pana rajjepi ṭhitā paccāsīsanti , akātuṃ na vaṭṭati .
Bhesajjaṃ paccāsīsantānaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ , yojetuṃ ajānantānaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sabbesaṃ atthāya sahadhammikesu vuttanayeneva pariyesitabbaṃ .
Sace pana mātaraṃ vihāraṃ ānetvā jaggati , sabbaṃ parikammaṃ anāmasantena kātabbaṃ , khādanīyabhojanīyaṃ sahatthā dātabbaṃ .
Pitā pana yathā sāmaṇero , evaṃ sahatthena nhāpanasambāhanādīni katvā upaṭṭhātabbo .
Ye ca mātāpitaro upaṭṭhahanti paṭijagganti , tesampi evameva kātabbaṃ .
Veyyāvaccakaro nāma yo vetanaṃ gahetvā araññe dārūni vā chindati , aññaṃ vā kiñci kammaṃ karoti , tassa roge uppanne yāva ñātakā na passanti , tāva bhesajjaṃ kātabbaṃ .
Yo pana bhikkhunissitakova hutvā sabbakammāni karoti , tassa bhesajjaṃ kātabbameva .
Paṇḍupalāsepi sāmaṇere viya paṭipajjitabbaṃ .
17. Aparesampi dasannaṃ kātuṃ vaṭṭati jeṭṭhabhātu kaniṭṭhabhātu jeṭṭhabhaginiyā kaniṭṭhabhaginiyā cūḷamātuyā mahāmātuyā cūḷapituno mahāpituno pitucchāya mātulassāti .
Tesaṃ pana sabbesampi karontena tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabbaṃ .
Sace
V0.11 pana nappahonti yācanti ca ‘‘ detha no , bhante , tumhākaṃ paṭidassāmā ’’ ti , tāvakālikaṃ dātabbaṃ .Sacepi na yācanti ,‘‘ amhākaṃ bhesajjaṃ atthi , tāvakālikaṃ gaṇhathā ’’ ti vatvā vā
M0.10 ‘‘ yadā tesaṃ bhavissati , tadā dassantī ’’ ti ābhogaṃ vā katvā dātabbaṃ .Sace paṭidenti , gahetabbaṃ .
No ce denti , na codetabbā .
Ete dasa ñātake ṭhapetvā aññesaṃ na kātabbaṃ .
Etesaṃ puttaparamparāya pana yāva sattamā kulaparivaṭṭā , tāva cattāro paccaye āharāpentassa akataviññatti vā bhesajjaṃ karontassa vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hoti .
Sace bhātu jāyā , bhaginiyā sāmiko vā gilāno hoti , ñātakā ce , tesampi vaṭṭati .
Aññātakā ce , bhātu ca bhaginiyā ca katvā dātabbaṃ ‘‘ tumhākaṃ jagganaṭṭhāne dethā ’’ ti .
Atha vā tesaṃ puttānaṃ katvā dātabbaṃ ‘‘ tumhākaṃ mātāpitūnaṃ dethā ’’ ti .
Etenupāyena sabbapadesu vinicchayo veditabbo .
Tesaṃ atthāya ca sāmaṇerehi araññato bhesajjaṃ āharāpentena ñātisāmaṇerehi vā āharāpetabbaṃ , aññātakehi attano atthāya vā āharāpetvā dātabbaṃ .
Tehipi ‘‘ upajjhāyassa āharāmā ’’ ti vattasīsena āharitabbaṃ .
Upajjhāyassa mātāpitaro gilānā vihāraṃ āgacchanti , upajjhāyo ca disāpakkanto hoti , saddhivihārikena upajjhāyassa santakaṃ bhesajjaṃ dātabbaṃ .
No ce atthi , attano bhesajjaṃ upajjhāyassa pariccajitvā dātabbaṃ .
Attanopi asante vuttanayeneva pariyesitvā upajjhāyassa santakaṃ katvā dātabbaṃ .
Upajjhāyenapi saddhivihārikassa mātāpitūsu evameva paṭipajjitabbaṃ .
Eseva nayo ācariyantevāsikesupi .
Aññopi yo āgantuko vā coro vā yuddhaparājito issaro vā ñātakehi pariccatto kapaṇo vā gamiyamanusso vā gilāno hutvā vihāraṃ pavisati , sabbesaṃ apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ .
18. Saddhaṃ kulaṃ hoti catūhi paccayehi upaṭṭhāyakaṃ bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhāniyaṃ , tatra ce koci gilāno hoti , tassatthāya vissāsena ‘‘ bhesajjaṃ katvā bhante dethā ’’ ti vadanti , neva dātabbaṃ na kātabbaṃ .
Atha pana kappiyaṃ ñatvā evaṃ pucchanti ‘‘ bhante , asukassa nāma rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī ’’ ti ,‘‘ idañcidañca gahetvā karontī ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
‘‘ Bhante , mayhaṃ mātā gilānā , bhesajjaṃ tāva ācikkhathā ’’ ti evaṃ pucchite pana na ācikkhitabbaṃ , aññamaññaṃ pana kathā kātabbā
M0.11 ‘‘ āvuso , asukassa nāma bhikkhuno imasmiṃV0.12 roge kiṃ bhesajjaṃ kariṃsū ’’ ti .Idañcidañca bhesajjaṃ bhanteti .
Taṃ sutvā itaro mātu bhesajjaṃ karoti , vaṭṭati .
Mahāpadumatthero kira vasabharaññopi deviyā roge uppanne ekāya itthiyā āgantvā pucchito ‘‘ na jānāmī ’’ ti avatvā evameva bhikkhūhi saddhiṃ samullapesi .
Taṃ sutvā tassā bhesajjamakaṃsu .
Vūpasante ca roge ticīvarena tīhi ca kahāpaṇasatehi saddhiṃ bhesajjacaṅkoṭakaṃ pūretvā āharitvā therassa pādamūle ṭhapetvā ‘‘ bhante , pupphapūjaṃ karothā ’’ ti āhaṃsu .
Thero ‘‘ ācariyabhāgo nāma ayan ’’ ti kappiyavasena gāhāpetvā pupphapūjamakāsi .
Evaṃ tāva bhesajje paṭipajjitabbaṃ .
19. Paritte pana ‘‘ gilānassa parittaṃ karotha , bhante ’’ ti vutte na kātabbaṃ ,‘‘ parittaṃ bhaṇathā ’’ ti vutte pana bhaṇitabbaṃ .
Sacepissa evaṃ hoti ‘‘ manussā nāma na jānanti , akariyamāne vippaṭisārino bhavissantī ’’ ti , kātabbaṃ .
‘‘ Parittodakaṃ parittasuttaṃ katvā dethā ’’ ti vutte pana tesaṃyeva udakaṃ hatthena cāletvā suttaṃ parimajjitvā dātabbaṃ .
Sace vihārato udakaṃ attano santakaṃ vā suttaṃ deti , dukkaṭaṃ .
Manussā udakañca suttañca gahetvā nisīditvā ‘‘ parittaṃ bhaṇathā ’’ ti vadanti , kātabbaṃ .
No ce jānanti , ācikkhitabbaṃ .
Bhikkhūnaṃ nisinnānaṃ pādesu udakaṃ ākiritvā suttañca ṭhapetvā gacchanti ‘‘ parittaṃ karotha , parittaṃ bhaṇathā ’’ ti , na pādā apanetabbā .
Manussā hi vippaṭisārino honti .
Antogāmepi gilānassa atthāya vihāraṃ pesenti ‘‘ parittaṃ bhaṇantū ’’ ti , bhaṇitabbaṃ .
Antogāme rājagehādīsu roge vā upaddave vā uppanne pakkosāpetvā bhaṇāpenti , āṭānāṭiyasuttādīni bhaṇitabbāni .
‘‘ Āgantvā gilānassa sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentu , rājantepure vā amaccagehe vā āgantvā sikkhāpadāni dentu , dhammaṃ kathentū ’’ ti pesitepi gantvā sikkhāpadāni dātabbāni , dhammo kathetabbo .
‘‘ Matānaṃ parivāratthaṃ āgacchantū ’’ ti pakkosanti , na gantabbaṃ .
‘‘ Sīvathikadassane asubhadassane ca maraṇassatiṃ paṭilabhissāmā ’’ ti kammaṭṭhānasīsena gantuṃ vaṭṭati .
‘‘ Pahāredinne matepi amaraṇādhippāyassa anāpatti vuttā ’’ ti na ettakeneva amanussagahitassa pahāro dātabbo
M0.12 , tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabbaṃ , ratanasuttādīni parittāni bhaṇitabbāni ,‘‘ mā sīlavantaṃ bhikkhuṃ viheṭhehī ’’ ti dhammakathā kātabbā , āṭānāṭiyaparittaṃ vā bhaṇitabbaṃ .Idha pana āṭānāṭiyaparittassa parikammaṃ veditabbaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.282).
Paṭhamameva hi āṭānāṭiyasuttaṃ na bhaṇitabbaṃ , mettasuttaṃ ( khu . pā .9.1 ādayo ; su . ni .143 ādayo ) dhajaggasuttaṃ ( saṃ . ni .1.249) ratanasuttan ti ( khu . pā .6.1 ādayo ; su . ni .224 ādayo ) imāni
V0.13 sattāhaṃ bhaṇitabbāni .Sace muñcati , sundaraṃ .
No ce muñcati , āṭānāṭiyasuttaṃ bhaṇitabbaṃ .
Taṃ bhaṇantena ca bhikkhunā piṭṭhaṃ vā maṃsaṃ vā na khāditabbaṃ , susāne na vasitabbaṃ .
Kasmā ?
Amanussā otāraṃ labhanti .
Parittakaraṇaṭṭhānaṃ haritūpalittaṃ kāretvā tattha parisuddhaṃ āsanaṃ paññapetvā nisīditabbaṃ .
Parittakārako bhikkhu vihārato gharaṃ nentehi phalakāvudhehi parivāretvā netabbo .
Abbhokāse nisīditvā na vattabbaṃ , dvāravātapānāni pidahitvā nisinnena āvudhahatthehi samparivāritena mettacittaṃ purecārikaṃ katvā vattabbaṃ , paṭhamaṃ sikkhāpadāni gāhāpetvā sīle patiṭṭhitassa parittaṃ kātabbaṃ .
Evampi mocetuṃ asakkontena vihāraṃ netvā cetiyaṅgaṇe nipajjāpetvā āsanapūjaṃ kāretvā dīpe jālāpetvā cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā maṅgalakathā vattabbā , sabbasannipāto ghosetabbo , vihārassa upavane jeṭṭhakarukkho nāma hoti , tattha ‘‘ bhikkhusaṅgho tumhākaṃ āgamanaṃ patimānetī ’’ ti pahiṇitabbaṃ .
Sabbasannipātaṭṭhāne anāgantuṃ nāma na labhati , tato amanussagahitako ‘‘ tvaṃ konāmosī ’’ ti pucchitabbo , nāme kathite nāmeneva ālapitabbo ,‘‘ itthannāma tuyhaṃ mālāgandhādīsu patti , āsanapūjāyaṃ patti , piṇḍapāte patti , bhikkhusaṅghena tuyhaṃ paṇṇākāratthāya mahāmaṅgalakathā vuttā , bhikkhusaṅghe gāravena etaṃ muñcāhī ’’ ti mocetabbo .
Sace na muñcati , devatānaṃ ārocetabbaṃ ‘‘ tumhe jānātha , ayaṃ amanusso amhākaṃ vacanaṃ na karoti , mayaṃ buddhaāṇaṃ karissāmā ’’ ti parittaṃ kātabbaṃ .
Etaṃ tāva gihīnaṃ parikammaṃ .
Sace pana bhikkhu amanussena gahito hoti , āsanāni dhovitvā sabbasannipātaṃ ghosāpetvā gandhamālādīsu
M0.13 pattiṃ datvā parittaṃ bhaṇitabbaṃ , idaṃ bhikkhūnaṃ parikammaṃ .Evaṃ paritte paṭipajjitabbaṃ .
20. Paṭisanthāre pana ayaṃ vinicchayo ( pārā . aṭṭha .2.185-7)– anāmaṭṭhapiṇḍapāto kassa dātabbo , kassa na dātabbo ?
Mātāpitūnaṃ tāva dātabbo .
Sacepi kahāpaṇagghanako hoti , saddhādeyyavinipātanaṃ natthi .
Mātāpituupaṭṭhākānaṃ veyyāvaccakarassa paṇḍupalāsassa cāti etesampi dātabbo .
Tattha paṇḍupalāsassa thālake pakkhipitvāpi dātuṃ vaṭṭati , taṃ ṭhapetvā aññesaṃ agārikānaṃ mātāpitūnampi na vaṭṭati .
Pabbajitaparibhogo hi agārikānaṃ cetiyaṭṭhāniyo .
Apica anāmaṭṭhapiṇḍapātho nāmesa sampattassa dāmarikacorassapi issariyassapi dātabbo .
Kasmā ?
Te hi adīyamānepi ‘‘ na dentī ’’ ti āmasitvā dīyamānepi ‘‘ ucchiṭṭhakaṃ dentī ’’ ti kujjhanti , kuddhā jīvitāpi voropenti , sāsanassapi antarāyaṃ karonti .
Rajjaṃ patthayamānassa vicarato coranāgassa vatthu cettha kathetabbaṃ .
Evaṃ anāmaṭṭhapiṇḍapāte paṭipajjitabbaṃ .
Paṭisanthāro
V0.14 ca nāmāyaṃ kassa kātabbo , kassa na kātabbo ?Paṭisanthāro nāma vihāraṃ sampattassa yassa kassaci āgantukassa vā daliddassa vā corassa vā issarassa vā kātabboyeva .
Kathaṃ ?
Āgantukaṃ tāva khīṇaparibbayaṃ vihāraṃ sampattaṃ disvā ‘‘ pānīyaṃ pivā ’’ ti dātabbaṃ , pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ , kāle āgatassa yāgubhattaṃ , vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi , taṇḍulā dātabbā .
Avelāya sampattopi ‘‘ gacchāhī ’’ ti na vattabbo , sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ .
Sabbaṃ apaccāsīyanteneva kātabbaṃ .
‘‘ Manussā nāma catupaccayadāyakā , evaṃ saṅgahe kariyamāne punappunaṃ pasīditvā upakāraṃ karissantī ’’ ti cittaṃ na uppādetabbaṃ .
Corānaṃ pana saṅghikampi dātabbaṃ .
Paṭisanthārānisaṃsadīpanatthañca coranāgavatthu , bhātarā saddhiṃ jambudīpagatassa mahānāgarañño vatthu , piturājassa rajje catunnaṃ amaccānaṃ vatthu , abhayacoravatthūti evamādīni bahūni vatthūni mahāaṭṭhakathāyaṃ vitthārato vuttāni .
Tatrāyaṃ ekavatthudīpanā – sīhaḷadīpe kira abhayo nāma coro pañcasataparivāro ekasmiṃ ṭhāne khandhāvāraṃ bandhitvā samantā tiyojanaṃ ubbāsetvā
M0.14 vasati .Anurādhapuravāsino kadambanadiṃ na uttaranti , cetiyagirimagge janasañcāro upacchinno .
Athekadivasaṃ coro ‘‘ cetiyagiriṃ vilumpissāmī ’’ ti agamāsi .
Ārāmikā disvā dīghabhāṇakaabhayattherassa ārocesuṃ .
Thero ‘‘ sappiphāṇitādīni atthī ’’ ti pucchi .
‘‘ Atthi , bhante ’’ ti .
‘‘ Corānaṃ detha ’’.
‘‘ Taṇḍulā atthī ’’ ti .
‘‘ Atthi , bhante , saṅghassatthāya āhaṭā taṇḍulā ca pakkasākañca goraso cā ’’ ti .
‘‘ Bhattaṃ sampādetvā corānaṃ dethā ’’ ti .
Ārāmikā tathā kariṃsu .
Corā bhattaṃ bhuñjitvā ‘‘ kenāyaṃ paṭisanthāro kato ’’ ti pucchiṃsu .
‘‘ Amhākaṃ ayyena abhayattherenā ’’ ti .
Corā therassa santikaṃ gantvā vanditvā āhaṃsu ‘‘ mayaṃ ‘ saṅghassa ca cetiyassa ca santakaṃ acchinditvā gahessāmā ’ ti āgatā , tumhākaṃ pana iminā paṭisanthārena mayaṃ pasannā , ajja paṭṭhāya vihāre dhammikārakkhā amhākaṃ āyattā hotu , nāgarā āgantvā dānaṃ dentu , cetiyaṃ vandantū ’’ ti .
Tato paṭṭhāya ca nāgare dānaṃ dātuṃ āgacchante nadītīreyeva paccuggantvā rakkhantā vihāraṃ nenti , vihārepi dānaṃ dentānaṃ rakkhaṃ katvā tiṭṭhanti .
Tepi bhikkhūnaṃ bhuttāvasesaṃ corānaṃ denti .
Gamanakālepi te corā nadītīraṃ pāpetvā nivattanti .
Athekadivasaṃ bhikkhusaṅghe khīyanakakathā uppannā ‘‘ thero issaravatāya saṅghasantakaṃ corānaṃ adāsī ’’ ti .
Thero sannipātaṃ kārāpetvā āha ‘‘ corā ‘ saṅghassa pakativaṭṭañca cetiyasantakañca acchinditvā gaṇhissāmā ’ ti āgamiṃsu , atha tesaṃ mayā ‘ etaṃ na harissantī ’ ti ettako nāma paṭisanthāro kato , taṃ sabbampi ekato sampiṇḍetvā agghāpetha , tena
V0.15 kāraṇena aviluttaṃ bhaṇḍaṃ ekato sampiṇḍetvā agghāpethā ’’ ti .Tato sabbampi therena dinnakaṃ cetiyaghare ekaṃ varapotthakacittattharaṇaṃ na agghati .
Tato āhaṃsu ‘‘ therena kato paṭisanthāro sukato , codetuṃ vā sāretuṃ vā na labbhati , gīvā vā avahāro vā natthī ’’ ti .
Evaṃ mahānisaṃso paṭisanthāroti sallakkhetvā kattabbo paṇḍitena bhikkhunāti .
Iti pāḷimuttakavinayavinicchayasaṅgahe
Bhesajjādikaraṇavinicchayakathā samattā .